نقش پلتفرم‌های آگهی‌محور در گسترش کلاهبرداری‌های سایبری/سهمیه ۶۰ درصدی کلاهبرداری در دیوار

در سال‌های اخیر، رشد چشمگیر پلتفرم‌های آگهی‌محور در ایران، سبک خرید و فروش را به‌طور قابل توجهی تغییر داده است. این سکوها با ایجاد بستری ساده، سریع و کم‌هزینه برای معاملات مستقیم میان کاربران، توانسته‌اند جایگاه مهمی در اقتصاد دیجیتال کشور به دست آورند. با این حال، این پلتفرم‌ها به بستری مناسب برای فعالیت مجرمان سایبری نیز تبدیل شده‌اند؛ موضوعی که به‌تازگی از سوی پلیس فتا نیز به‌صورت جدی مورد هشدار قرار گرفته است.

کد خبر: ۱۴۱۱۲۷۶

چهارشنبه - ۱۳ خرداد ۱۴۰۵ / June 03, 2026

به گزارش خبرنگارخبرگزاری دانشجو، ساسان سوری، یکی از مهم‌ترین دلایل گسترش کلاهبرداری در پلتفرم های اگاهی محور، ماهیت «کاربرمحور» و «حداقل نظارت» این پلتفرم‌هاست. در این ساختار، هر کاربر می‌تواند بدون احراز هویت دقیق و سخت‌گیرانه، اقدام به ثبت آگهی کند، این موضوع باعث شده تا افراد سودجو به‌راحتی با هویت‌های جعلی یا موقت وارد این فضا شوند و پس از انجام کلاهبرداری، بدون باقی گذاشتن رد قابل پیگیری، ناپدید شوند.

بر اساس اعلام معاون فرهنگی و اجتماعی پلیس فتا، بستر «دیوار» در کانون حدود ۶۰ درصد کلاهبرداری‌های سایبری کشور قرار دارد؛ آماری که نشان‌دهنده ابعاد نگران‌کننده این پدیده است. به گفته سرهنگ دوم جواد مختاررضایی، بخش قابل توجهی از این جرایم با شگرد دریافت بیعانه از کاربران انجام می‌شود، روشی که به دلیل سادگی و تأثیرگذاری روانی، به یکی از رایج‌ترین ابزارهای کلاهبرداران تبدیل شده است.

از سوی دیگر، فرآیند تأیید آگهی‌ها در بسیاری از این پلتفرم‌ها بیشتر بر پایه الگوریتم‌های خودکار و حداقلی است، این الگوریتم‌ها معمولاً قادر به تشخیص دقیق نیت مجرمانه نیستند و تنها بر اساس برخی کلیدواژه‌ها یا الگوهای مشخص عمل می‌کنند در نتیجه، آگهی‌های فریبنده با قیمت‌های غیرواقعی یا توضیحات اغواکننده به‌راحتی منتشر می‌شوند.

نکته قابل تأمل دیگر، نبود سیستم‌های اعتبارسنجی پیشرفته برای کاربران است، در بسیاری از پلتفرم‌های موفق جهانی، کاربران دارای «امتیاز اعتبار»، «سوابق معاملاتی» و «نظرات دیگران» هستند که به خریداران در تصمیم‌گیری کمک می‌کند اما در نمونه‌های داخلی، این قابلیت‌ها یا وجود ندارند یا بسیار محدود و غیرکاربردی هستند.

همچنین، عدم وجود سیستم پرداخت امن یکی از ضعف‌های جدی این پلتفرم‌هاست، در چنین سیستمی، وجه پرداختی تا زمان تحویل کالا نزد یک واسطه امن نگهداری می‌شود اما دراین پلتفرم‌ها، کاربران مجبورند مستقیماً به حساب فروشنده پول واریز کنند موضوعی که زمینه سوءاستفاده را به‌شدت افزایش می‌دهد.

شگردهای رایج کلاهبرداران و نقش ضعف نظارت

کلاهبرداران سایبری با شناخت دقیق از رفتار کاربران و خلأهای موجود در پلتفرم‌ها، روش‌های متنوعی برای فریب افراد به کار می‌گیرند، یکی از رایج‌ترین این روش‌ها، درج آگهی‌هایی با قیمت پایین‌تر از عرف بازار است، این قیمت‌های وسوسه‌انگیز، به‌ویژه در شرایط اقتصادی کنونی، به‌راحتی توجه خریداران را جلب می‌کند.

پس از جلب اعتماد اولیه، کلاهبرداران با استفاده از تکنیک‌های روانی، حس فوریت ایجاد می‌کنند، عباراتی مانند «فروش فوری»، «به دلیل نیاز مالی»، «مشتری زیاد دارم» یا «فقط امروز» از جمله ابزارهایی هستند که برای تحت فشار قرار دادن خریدار استفاده می‌شوند، در این مرحله، از قربانی درخواست می‌شود مبلغی به‌عنوان بیعانه واریز کند تا کالا برای او «رزرو» شود.

به گفته پلیس فتا، این نوع کلاهبرداری بیشتر در حوزه‌هایی مانند خرید و فروش خودرو و لوازم خانگی رخ می‌دهد، کالاهایی مانند یخچال، مبلمان و سایر اقلام پرتقاضا، به دلیل قیمت بالا و امکان توجیه پرداخت مرحله‌ای، بستر مناسبی برای این نوع سوءاستفاده‌ها فراهم می‌کنند.

مشکل اصلی اینجاست که پلتفرم‌ها ابزار کافی برای شناسایی و جلوگیری از این رفتارها ندارند حتی در مواردی که کاربران گزارش تخلف ثبت می‌کنند، فرآیند رسیدگی ممکن است زمان‌بر باشد و در این فاصله، کلاهبردار به هدف خود رسیده و از دسترس خارج شده است.

قطع ارتباط، حذف آگهی و مسدود کردن راه‌های تماس، از جمله اقداماتی است که کلاهبرداران پس از دریافت بیعانه انجام می‌دهند، این موضوع نشان می‌دهد که سیستم‌های ردیابی و پیگیری در این پلتفرم‌ها هنوز به سطح قابل قبولی از کارآمدی نرسیده‌اند.

مسئولیت کاربران و ضرورت اصلاحات اساسی

در کنار ضعف‌های پلتفرم‌ها، نباید از نقش کاربران در این چرخه غافل شد، بسیاری از قربانیان به دلیل عدم آگاهی یا بی‌توجهی به اصول اولیه امنیت، در دام کلاهبرداران گرفتار می‌شوند، پرداخت بیعانه پیش از مشاهده حضوری کالا، اعتماد به قیمت‌های غیرمنطقی و انتقال گفتگو به پیام‌رسان‌های غیررسمی، از جمله اشتباهات رایجی است که مسیر کلاهبرداری را هموار می‌کند.

پلیس فتا بارها تأکید کرده است که شهروندان باید از پرداخت هرگونه وجه پیش از رؤیت و تحویل کالا خودداری کنند. همچنین توصیه شده است که تمامی مکالمات در بستر رسمی پلتفرم انجام شود تا در صورت بروز مشکل، امکان پیگیری وجود داشته باشد.

با این حال، مسئولیت اصلی همچنان بر عهده پلتفرم‌هاست. این شرکت‌ها باید با سرمایه‌گذاری در حوزه امنیت، احراز هویت کاربران را جدی‌تر بگیرند. استفاده از فناوری‌هایی مانند احراز هویت چندمرحله‌ای، اتصال به سامانه‌های رسمی هویتی و ایجاد پروفایل‌های قابل اعتماد، می‌تواند تا حد زیادی از ورود افراد سودجو جلوگیری کند.

علاوه بر این، طراحی و پیاده‌سازی سیستم‌های پرداخت امن، یکی از ضروری‌ترین اقداماتی است که باید در اولویت قرار گیرد. چنین سیستمی می‌تواند اعتماد کاربران را افزایش داده و ریسک کلاهبرداری را به حداقل برساند.

شفافیت در اطلاع‌رسانی، آموزش کاربران و همکاری نزدیک با نهادهای نظارتی نیز از دیگر اقداماتی است که می‌تواند به بهبود وضعیت کمک کند. پلتفرم‌ها باید به‌صورت فعال کاربران را نسبت به روش‌های کلاهبرداری آگاه کنند و ابزارهای ساده‌ای برای گزارش تخلفات در اختیار آن‌ها قرار دهند.

گسترش کلاهبرداری در پلتفرم‌های آگهی‌محور، زنگ خطری جدی برای اقتصاد دیجیتال کشور است. آماری مانند سهم ۶۰ درصدی یک پلتفرم در جرایم سایبری، نشان‌دهنده وجود ضعف‌های عمیق در ساختار، نظارت و آموزش است.

اگرچه این پلتفرم‌ها نقش مهمی در تسهیل معاملات دارند، اما بدون اصلاحات اساسی، می‌توانند به بستری ناامن برای کاربران تبدیل شوند. ترکیبی از اقدامات فنی، نظارتی و آموزشی، تنها راهکار مؤثر برای کاهش این جرایم و بازگرداندن اعتماد عمومی است.

در نهایت، امنیت در فضای مجازی یک مسئولیت مشترک است؛ پلتفرم‌ها باید زیرساخت امن فراهم کنند و کاربران نیز با آگاهی و دقت، از خود در برابر تهدیدها محافظت کنند.