استاد دانشگاه امام صادق:

«تنگه هرمز سایبری» بدون مشارکت ملی ممکن نیست

عضو هیئت علمی دانشکده معارف اسلامی و مدیریت دانشگاه امام صادق علیه‌السلام گفت: «در عصر هوش مصنوعی، فضای مجازی دیگر یک ابزار ارتباطی نیست، بلکه به زیرساخت اصلی زندگی اقتصادی، اجتماعی و سیاسی تبدیل شده است. ایران با تکیه بر تجربه تبدیل تنگه هرمز به دارایی راهبردی، می‌تواند «تنگه هرمز سایبری» را به عنوان نماد استقلال دیجیتال و اقتدار فناورانه خلق کند.»

کد خبر: ۱۴۱۲۵۰۲

يکشنبه - ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ / June 07, 2026

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو،  محمدرضا عطاردی، عضو هیئت علمی دانشکده معارف اسلامی و مدیریت دانشگاه امام صادق (ع) و رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند، با اشاره به اینکه در ادبیات راهبردی برخی دارایی‌ها فراتر از مزیت اقتصادی به منبع تولید قدرت ملی تبدیل می‌شوند، اظهار داشت: «تنگه هرمز به واسطه ترکیب موقعیت جغرافیایی، توانمندی‌های دفاعی و اراده ملی، به یکی از مؤلفه‌های قدرت جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است. پرسش اساسی این است: آیا فضای مجازی نمی‌تواند «تنگه هرمز جدید» ایران در قرن بیست‌ویکم باشد؟»

وی افزود: «در نسل جدید فضای مجازی، آنچه اهمیت راهبردی دارد صرفاً دسترسی به اطلاعات نیست، بلکه توانایی تولید، ذخیره‌سازی، حفاظت و پردازش داده‌هاست. داده‌ها در حال تبدیل شدن به همان نقشی هستند که نفت در قرن بیستم ایفا می‌کرد. کشور‌هایی که بتوانند مالکیت و بهره‌برداری مؤثر از داده‌های خود را تضمین کنند، بازیگران اصلی نظم جدید جهانی خواهند بود.»

تنگه هرمز سایبری؛ از استعاره تا واقعیت راهبردی

مدیر گروه خط مشی گذاری عمومی دانشگاه امام صادق (ع) با تأکید بر ضرورت بازنگری در الگوی حکمرانی فضای مجازی خاطرنشان ساخت: «ایران برای دستیابی به جایگاه کنونی خود در تنگه هرمز، صرفاً بر موقعیت جغرافیایی تکیه نکرد. این موقعیت حاصل دهه‌ها سرمایه‌گذاری بر توان داخلی، توسعه ظرفیت‌های دفاعی، نوآوری فناورانه و مهم‌تر از همه، اتکای راهبردی به سرمایه انسانی و اراده ملی است. همین منطق می‌تواند در فضای مجازی نیز راهگشا باشد، با این تفاوت که میدان رقابت امروز، بیش از آنکه فیزیکی باشد، دیجیتال است.»

محمد رضا عطاردی تصریح کرد: «در این میدان، کشور‌ها برای تسلط بر زیرساخت‌ها، داده‌ها، سیستم‌های عامل، پلتفرم‌ها، مراکز داده، الگوریتم‌های هوش مصنوعی و شبکه‌های ارتباطی رقابت می‌کنند. هرگونه وابستگی ساختاری در این حوزه‌ها می‌تواند به یک آسیب‌پذیری راهبردی تبدیل شود.»

داده؛ نفت قرن بیست‌ویکم و ضرورت حفاظت از آن

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند در ادامه با ارائه تشبیهی از سرمایه‌های ملی گفت: «اگر امروز برای حفاظت از دارایی‌های فیزیکی و زیرساخت‌های حیاتی، این دارایی‌ها را در زیر کوه‌های مستحکم نگهداری می‌کنیم، باید این پرسش را مطرح کرد که چه تدابیری برای حفاظت از دارایی‌های داده‌ای کشور اندیشیده شده است؟ حفاظت از داده‌های ملی، حاکمیت بر داده‌ها و توسعه زیرساخت‌های بومی ذخیره و پردازش داده، بخشی جدایی‌ناپذیر از امنیت ملی محسوب می‌شود.»

وی افزود: «یکی از چالش‌های مهم کشور، تمرکز بیش از حد بر لایه کاربردی فضای مجازی و غفلت نسبی از لایه‌های زیرساختی و منطقی آن است. شبکه‌های اجتماعی بخش قابل مشاهده فضای مجازی هستند، اما قدرت واقعی در لایه‌های عمیق‌تر قرار دارد؛ جایی که سیستم‌های عامل، پروتکل‌های ارتباطی، مراکز داده، پردازنده‌ها و خدمات ابری قرار گرفته‌اند.»

سه الزام راهبردی برای تحقق «تنگه هرمز سایبری»

عطاردی در تبیین الزامات عملیاتی این رویکرد گفت: «الزام اول، بازنگری در حکمرانی فضای مجازی از یک مسئله صرفاً فناورانه به یک مسئله امنیت ملی و قدرت‌آفرین است. الزام دوم، فعال‌سازی سرمایه انسانی، مشارکت مردم، اکوسیستم نوآوری و شرکت‌های دانش‌بنیان به عنوان بازیگران اصلی این عرصه است. بدون حضور فعال مردم و احساس تعلق، هیچ الگوی حکمرانی دیجیتال پایداری شکل نخواهد گرفت.»

این عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق (ع) ادامه داد: «الزام سوم، عبور از نگاه مصرفی به فضای مجازی و تلقی آن به مثابه یک دارایی راهبردی است. تجربه تنگه هرمز نشان داده که قدرت، بیش از آنکه حاصل برخورداری از منابع باشد، نتیجه شناخت ظرفیت‌ها و تبدیل آنها به مزیت راهبردی است. اگر چنین نگاهی بر سیاست‌گذاری فضای مجازی کشور حاکم شود، «تنگه هرمز سایبری» نمادی از استقلال دیجیتال، اقتدار فناورانه و نقش‌آفرینی مؤثر ایران در نظم جدید جهانی خواهد بود؛ نظمی که در آن قدرت نه فقط در مرز‌های جغرافیایی، بلکه در مرز‌های داده، الگوریتم و هوش مصنوعی تعریف می‌شود.»