شناسایی اهداف اکتشافی جدید در ورزقان با روش نوین محققان دانشگاه صنعتی امیرکبیر

پژوهشگران دانشگاه صنعتی امیرکبیر در پژوهشی با هدف کاهش عدم قطعیت در مدل‌های پتانسیل معدنی، رویکردی مبتنی بر «شاخص اطمینان» ارائه کردند که به شناسایی اهداف اکتشافی جدید در منطقه ورزقان انجامیده و می‌تواند به تصمیم‌گیری دقیق‌تر در مراحل مختلف اکتشاف مواد معدنی کمک کند.

کد خبر: ۱۴۱۲۵۱۲

يکشنبه - ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ / June 07, 2026

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، به نقل از دانشگاه صنعتی امیرکبیر، مبین صارمی، پژوهشگر طرح تحقیقاتی با عنوان «تعدیل عدم قطعیت مدل‌های پتانسیل معدنی با استفاده از شاخص اطمینان در منطقه ورزقان»، این پژوهش را با راهنمایی و هدایت دکتر عباس مقصودی از دانشگاه صنعتی امیرکبیر و دکتر مهیار یوسفی از دانشگاه ملایر و با مشاوره دکتر اردشیر هزارخانی از دانشگاه صنعتی امیرکبیر اجرا کرد.

صارمی دلیل انتخاب این موضوع را پاسخ به یکی از چالش‌های مهم در حوزه اکتشاف مواد معدنی دانست و گفت: در فرآیند مدل‌سازی پتانسیل معدنی، روش‌های متعددی برای تولید مدل‌های پتانسیل معدنی، شناسایی و تعیین اهداف اکتشافی وجود دارد. هر یک از این روش‌ها بر اساس مفروضات اساسی خاص خود عمل می‌کنند و در نتیجه، مزایا و محدودیت‌های متفاوتی دارند.

وی اضافه کرد: به همین دلیل، نتایج حاصل از آنها ممکن است با یکدیگر متفاوت باشد. این تفاوت در خروجی مدل‌ها، نوعی عدم قطعیت ایجاد می‌کند که می‌تواند تصمیم گیری برای ادامه عملیات اکتشافی را با چالش مواجه کند و تعیین اهداف اکتشاف نهایی بر اساس نتایج مدل‌های مختلف را به یک چالش مهم تبدیل کند.

پژوهشگر دانشگاه صنعتی امیرکبیر اضافه کرد: بر این اساس هدف من در این تحقیقات بررسی این چالش و ارائه رویکردی برای کمی سازی و کاهش اثرات عدم قطعیت در مدل‌های پتانسیل معدنی بوده است تا بتوان با دقت و اطمینان بیشتری، مناطق مستعد را برای مراحل بعدی عملیات اکتشافی تعیین کرد.

وی خاطر نشان کرد: بررسی نتایج این پژوهش نشان داد که رویکرد ارائه شده در این مطالعات می‌تواند در مدل‌سازی پتانسیل معدنی بسیار مؤثر و کاربردی باشد و نقش مهمی در کاهش عدم قطعیت مرتبط با مدل ایفا کند. نتایج به دست آمده نشان داد که استفاده از شاخص اطمینان می‌تواند به زمین شناسان اکتشافی کمک کند تا اهداف اکتشافی را با عدم قطعیت پایین‌تری شناسایی کنند و با دید روشن‌تری برای مراحل بعدی تصمیم گیری کنند.

به گفته این محقق با استفاده از این رویکرد، توانستند در منطقه ورزقان تعدادی اهداف اکتشافی جدید شناسایی کنیم که ارزیابی‌های مختلف نشان داد این اهداف، اهدافی قابل اعتماد و با پتانسیل بالا هستند.

صارمی تاکید کرد: از آنجا که شناسایی اهداف با عدم قطعیت کمتر همواره اهمیت بسیار بالایی در پروژه‌های اکتشافی دارد، این موضوع می‌تواند به کاهش هزینه‌های اکتشافی و همچنین طراحی استراتژی‌های نوین و هوشمندانه در برنامه ریزی اکتشاف کمک کند.

به گفته وی در همین راستا، این تیم تحقیقاتی رویکرد نوین این مطالعات و چندین رویکرد مشابه دیگر را در چندین منطقه مختلف از ایران کاربردی کردند که نتایج بسیار مطلوب و قابل قبولی به همراه داشته است.

وی یادآور شد: همچنین، با توجه به اینکه اکتشاف نسل جدید ذخایر معدنی، مانند ذخایری که در اعماق زمین قرار دارند، با پیچیدگی‌ها و چالش‌های فراوانی همراه است، توسعه و به کارگیری چنین رویکرد‌هایی می‌تواند نقش مهمی در بهبود شناسایی ذخایر جدید، کاهش ریسک و عدم قطعیت اکتشافی و پیش‌برد مرز‌های دانش در حوزه مدل‌سازی پتانسیل معدنی ایفا کند.

صارمی افزود: علاوه بر این، در مناطقی دور از کانسار‌های معدنی شناخته شده که میزان عدم قطعیت در آن مناطق بالاست، چنین روش‌هایی می‌تواند به کشف کانسار‌های جدید کمک قابل توجهی کند.

وی با اشاره به روش‌های به کار برده شده در این تحقیق توضیح داد: روش کار این پژوهش بر پایه رویکرد جامع طراحی شد به طور کلی، تلاش شد تا با درک سیستم کانه‌زایی (Mineral System) مورد جست‌و‌جو، استفاده از داده‌های پایه و اساسی و همچنین بهره گیری از روش‌های مختلف وزن دهی و تلفیق در مدل‌سازی پتانسیل معدنی، به بینشی اکتشافی برای تعیین اهداف اکتشافی جدید با عدم قطعیت پایین دست یابیم. در این راستا، با استفاده از رویکرد مبتنی بر سیستم کانه‌زایی، فاکتور‌های مهم در تشکیل کانسار‌های مس پورفیری و کنترل کننده‌های آنها شناسایی شد و یک مدل مفهومی مناسب برای مقیاس ناحیه‌ای طراحی گردید تا بتوان از آن برای تولید لایه‌های شاهد اکتشافی استفاده کرد.

وی اضافه کرد: در مرحله بعد، یازده مدل پتانسیل معدنی مختلف با استفاده از روش‌های تلفیقی شامل منطق فازی، یادگیری ماشین، یادگیری عمیق، میانگین هندسی و سایر روش‌های آماری تولید شدند. سپس، شاخص اطمینان برای کاهش عدم قطعیت مرتبط با مدل‌های مختلف به کار گرفته شد. این شاخص تغییرات مقادیر امیدبخش را برای هر سلول از منطقه مطالعاتی محاسبه می‌کند و با ترکیب آن

با رویکرد سیستم کانه‌زایی و همچنین بهره‌گیری از مفهوم Survival bias امکان تولید یک مدل اکتشافی نهایی منسجم و یکپارچه و همچنین شناسایی اهداف اکتشافی جدید بر اساس مجموعه‌ای از مدل‌های امیدبخش مجزا فراهم شد.