عضو کارگروه ملی مقابله با بیابان‌زایی: سالانه دو میلیارد تن گرد و غبار در جهان جابه‌جا می‌شود

عضو کارگروه ملی مقابله با بیابان‌زایی با تأکید بر نقش حیاتی پوشش گیاهی در کنترل سیلاب، مقابله با تغییرات اقلیمی و مهار فرسایش خاک، گفت: سالانه حدود دو میلیارد تن گرد و غبار در جهان وارد جو می‌شود و حدود یک‌ونیم میلیون هکتار از تالاب‌های خشک و نیمه‌خشک ایران نیز ظرفیت تبدیل شدن به کانون‌های تولید گرد و غبار را دارند.

کد خبر: ۱۴۱۳۷۵۲

سه‌شنبه - ۱۹ خرداد ۱۴۰۵ / June 09, 2026

به گزارش خبرنگار گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو، علی طویلی امروز در نشست تخصصی هفته محیط زیست که در دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران در کرج برگزار شد، با اشاره به اهمیت پوشش گیاهی در حفظ تعادل اکولوژیک، اظهار کرد: هر پایه گیاهی یک سد زنده طبیعی محسوب می‌شود که با کاهش سرعت روان‌آب‌ها، افزایش نفوذ آب به خاک و جلوگیری از فرسایش، نقش مؤثری در کنترل سیلاب‌ها دارد.

وی افزود: نتایج مطالعات انجام‌شده درباره سیلاب‌های مخرب سال ۱۳۹۸ نشان می‌دهد تخریب جنگل‌ها و پوشش‌های گیاهی در افزایش خسارت‌های ناشی از این سیلاب‌ها تأثیر قابل توجهی داشته است.

این پژوهشگر حوزه محیط زیست با بیان اینکه پوشش‌های گیاهی در کنترل تغییرات اقلیمی نیز نقش کلیدی ایفا می‌کنند، گفت: پوشش گیاهی علاوه بر تثبیت خاک، در جذب و ذخیره کربن، تعدیل دما، بهبود کیفیت هوا و حفظ چرخه‌های طبیعی اکوسیستم‌ها مؤثر است.

طویلی با تأکید بر اهمیت منابع طبیعی در زندگی انسان‌ها، اظهار کرد: با وجود نقش بنیادین این منابع در پایداری زیست‌محیطی و اقتصادی، همچنان آن‌گونه که باید مورد توجه قرار نمی‌گیرند و لازم است رسانه‌ها، دانشگاه‌ها و نهاد‌های فرهنگی برای معرفی و تبیین اهمیت آنها نقش فعال‌تری ایفا کنند.

وی فرهنگ‌سازی و ارتقای آگاهی عمومی را از مهم‌ترین ضرورت‌های امروز کشور دانست و افزود: بسیاری از سرمایه‌های طبیعی ایران در شمار ثروت‌های خاموش ملی قرار دارند که ارزش و اهمیت آنها کمتر مورد توجه افکار عمومی قرار گرفته است.

عضو کارگروه ملی مقابله با بیابان‌زایی در ادامه با اشاره به آمار‌های جهانی تخریب سرزمین گفت: بر اساس گزارش‌های بین‌المللی، تخریب سرزمین سالانه بین ۱۰ تا ۱۷ درصد از اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار می‌دهد و خسارت‌های ناشی از آن به حدود ۸۵ تریلیون دلار در سال می‌رسد که ۱۵ تریلیون دلار آن مربوط به فرسایش خاک، بیابان‌زایی و کاهش بهره‌وری اراضی است.

{$sepehr_key_15617}

وی افزود: سالانه حدود دو میلیارد تن گرد و غبار در مناطق مختلف جهان جابه‌جا می‌شود که پیامد‌های اقتصادی، زیست‌محیطی و بهداشتی گسترده‌ای در پی دارد.

طویلی با بیان اینکه آثار گرد و غبار تنها به مناطق تولیدکننده محدود نمی‌شود، اظهار کرد: این پدیده در مناطق مبدأ موجب تخریب خاک و کاهش حاصلخیزی اراضی شده و در مناطق مقصد نیز به بخش کشاورزی، پوشش‌های گیاهی، محیط‌های شهری و سلامت انسان آسیب وارد می‌کند.

وی درباره منشأ گرد و غبار‌های ورودی به ایران نیز گفت: برخلاف تصور عمومی که کشور‌های عراق، سوریه و عربستان را منشأ اصلی گرد و غبار می‌دانند، مطالعات سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور نشان می‌دهد کشور‌هایی مانند امارات متحده عربی، یمن، اردن، افغانستان، پاکستان، هند، قزاقستان و ترکمنستان نیز در شکل‌گیری کمربند گرد و غبار پیرامون ایران نقش دارند.

به گفته وی، خشکسالی، تغییر کاربری اراضی، سدسازی‌های گسترده، کاهش جریان رودخانه‌های فرامرزی، تخریب تالاب‌ها و پیامد‌های جنگ‌ها از مهم‌ترین عوامل تشدید کانون‌های گرد و غبار در منطقه به شمار می‌روند.

عضو کارگروه ملی مقابله با بیابان‌زایی با اشاره به وضعیت تالاب‌های کشور اظهار کرد: بر اساس آمار‌های موجود، حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار از بستر تالاب‌های خشک یا نیمه‌خشک ایران مستعد تولید گرد و غبار هستند و تالاب‌هایی مانند هامون در صورت تداوم خشکی می‌توانند به کانون‌های فعال این پدیده تبدیل شوند.

وی حفظ رطوبت خاک را مهم‌ترین عامل کنترل گرد و غبار دانست و افزود: افزایش رطوبت سطح زمین و توسعه پوشش‌های گیاهی می‌تواند از جدا شدن ذرات خاک و انتقال آنها توسط باد جلوگیری کند.

طویلی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه بیابان‌زدایی گفت: در حال حاضر حدود یک میلیون و ۴۰۰ هزار هکتار از اراضی بیابانی کشور تحت عملیات مدیریتی، احیایی و تثبیت قرار دارند و طرح‌های مختلفی برای کنترل روند بیابان‌زایی در این مناطق اجرا شده است.

وی ادامه داد: تاکنون حدود ۱۰ هزار هکتار از مناطق بحرانی بیابانی استان تحت عملیات احیا و بیابان‌زدایی قرار گرفته‌اند که نتایج مثبتی در کاهش فرسایش بادی و تثبیت خاک به همراه داشته است. بخش عمده این اقدامات در شهرستان‌های اشتهارد و نظرآباد اجرا شده است.

عضو کارگروه ملی مقابله با بیابان‌زایی در پایان با اشاره به محدودیت اعتبارات و کمبود نیروی انسانی در حوزه منابع طبیعی تأکید کرد: حفاظت مؤثر از منابع طبیعی و مقابله با بیابان‌زایی بدون مشارکت عمومی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی امکان‌پذیر نیست و همه بخش‌های جامعه باید در این زمینه نقش‌آفرینی کنند.