حضور خودجوش مردم در تحولات اخیر کشور باید به یک روایت ماندگار ملی تبدیل شود

دکترامیر رضا شاهانی با تأکید بر نقش تعیین‌کننده سرمایه اجتماعی و باورهای دینی مردم در عبور کشور از بحران‌ها، گفت: حضور خودجوش مردم در تحولات اخیر کشور یک پدیده مهم اجتماعی است که باید به‌طور دقیق مستندسازی، تحلیل و برای نسل‌های آینده روایت شود.

کد خبر: ۱۴۱۴۲۱۹

چهارشنبه - ۲۰ خرداد ۱۴۰۵ / June 10, 2026

به گزارش خبرنگار دانشگاه خبرگزاری دانشجو، امیررضا شاهانی، رئیس سابق دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی در نشست خرداد ماه مجمع دانشگاهیان که همزمان با عید غدیر خم و میلاد امام علی (ع) برگزار شد.

با اشاره به جایگاه ولایت در آموزه‌های اسلامی اظهار کرد: واقعه غدیر یکی از مهم‌ترین رخداد‌های تاریخ اسلام است و پیامبر اکرم (ص) در شرایطی که بخش عمده احکام و آموزه‌های دینی به مسلمانان ابلاغ شده بود، مأموریت یافتند موضوع ولایت را به صورت رسمی و آشکار برای جامعه اسلامی تبیین کنند.

وی با اشاره به برخی آیات و روایات مرتبط با جایگاه ولایت در اسلام افزود: در معارف اسلامی، ولایت صرفاً یک موضوع تاریخی یا اعتقادی نیست، بلکه مفهومی اثرگذار در هدایت اجتماعی، انسجام جامعه و حفظ مسیر حرکت امت اسلامی به شمار می‌رود و به همین دلیل نیز در طول تاریخ اسلام همواره مورد توجه اندیشمندان و مفسران قرار داشته است.

شاهانی در ادامه با اشاره به تحولات و رخداد‌های اخیر کشور، نقش مردم در عبور از بحران‌ها را مورد توجه قرار داد و گفت: در مقاطع مختلف تاریخ انقلاب اسلامی، هر زمان که کشور با تهدید‌های جدی مواجه شده، سرمایه اصلی نظام و کشور مردم بوده‌اند. در حوادث اخیر نیز شاهد شکل‌گیری صحنه‌هایی بودیم که به اعتقاد من از منظر اجتماعی و فرهنگی نیازمند مطالعه و بررسی عمیق است.

رئیس سابق دانشگاه خواجه نصیرادامه داد: در شرایطی که دشمنان تصور می‌کردند با افزایش فشار‌ها و ایجاد ناامنی می‌توانند به انسجام داخلی کشور آسیب وارد کنند، شاهد حضور خودجوش و گسترده مردم در صحنه بودیم. این حضور صرفاً یک واکنش سیاسی نبود، بلکه جلوه‌ای از پیوند‌های اجتماعی، اعتقادی و فرهنگی جامعه ایران به شمار می‌رفت.
وی افزود: آنچه در این مقطع رخ داد، تنها یک رویداد گذرا نبود بلکه بخشی از تاریخ معاصر کشور است. ثبت خاطرات، روایت‌های مردمی، فداکاری‌ها و جلوه‌های همبستگی اجتماعی می‌تواند تصویری واقعی از ظرفیت‌های جامعه ایرانی در مواجهه با بحران‌ها ارائه دهد.

این استاد برجسته دانشگاه با اشاره به نقش باور‌های دینی در شکل‌گیری این همبستگی اجتماعی اظهار کرد: ایمان، اعتقاد و باور مردم به ارزش‌های دینی و انقلابی یکی از مهم‌ترین عوامل حفظ انسجام ملی در شرایط دشوار بوده است.

تجربه سال‌های گذشته نیز نشان داده هر زمان مردم در صحنه حضور داشته‌اند، کشور توانسته از پیچیده‌ترین چالش‌ها عبور کند. این فعال سیاسی سرمایه اجتماعی را یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های کشور دانست و گفت: اعتماد عمومی، مشارکت مردم و احساس مسئولیت اجتماعی از سرمایه‌های ارزشمند هر جامعه‌ای محسوب می‌شود و باید برای حفظ و تقویت آن تلاش کرد. مسئولان نیز باید این سرمایه را قدر بدانند و زمینه مشارکت و نقش‌آفرینی بیشتر مردم را فراهم کنند.
وی ادامه داد: مردم حق دارند نسبت به مسائل کشور دغدغه‌مند باشند و پرسش‌های خود را مطرح کنند. اطلاع‌رسانی شفاف و ارائه تحلیل‌های کارشناسی می‌تواند به افزایش اعتماد عمومی و تقویت سرمایه اجتماعی منجر شود.
شاهانی با تأکید بر ضرورت هوشیاری در برابر تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی خاطرنشان کرد: تصمیم‌گیری در این حوزه‌ها نیازمند نگاه راهبردی، شناخت دقیق شرایط و بهره‌گیری از ظرفیت‌های دیپلماسی و قدرت ملی است.

شاهانی در پایان با تأکید بر اهمیت حفظ وحدت و انسجام ملی گفت: مهم‌ترین پشتوانه کشور مردم هستند و هرچه پیوند میان مردم، مسئولان و ارزش‌های مشترک ملی و دینی تقویت شود، ظرفیت کشور برای عبور از چالش‌ها و دستیابی به پیشرفت بیشتر خواهد شد. حفظ این سرمایه اجتماعی و انتقال تجربه‌های ارزشمند آن به نسل‌های آینده، ضرورتی است که نباید از آن غفلت کرد.
مشاور شهردار تهران و تحلیل گر برجسته رسانه‌ای:جمهوری اسلامی با تکیه بر سرمایه اجتماعی از جنگ اخیر عبور کردمهم‌ترین دستاورد جنگ اخیر، تقویت انسجام ملی بود وی با تاکید به اینکه قدرت کشور‌ها صرفاً در توان نظامی خلاصه نمی‌شود، گفت: پیوند میان مردم و حاکمیت، سرمایه اجتماعی و ظرفیت‌های داخلی از مهم‌ترین عواملی بود که امکان عبور از شرایط جنگی و خنثی‌سازی اهداف دشمن را فراهم کرد.

عبدالله گنجی در نشست مجمع دانشگاهیان با اشاره به تحولات ناشی از جنگ اخیر، اظهار کرد: برای تحلیل درست این رخداد باید نگاه تاریخی و همه‌جانبه داشت.

به گفته وی، همان‌گونه که رهبر انقلاب سال‌ها پیش تأکید کرده بودند، بدون شناخت تاریخ معاصر ایران نمی‌توان درباره دستاورد‌های جمهوری اسلامی قضاوت دقیقی داشت.

وی با بیان اینکه بسیاری از تحلیل‌ها صرفاً بر خسارات و هزینه‌های جنگ متمرکز می‌شود، افزود: در ارزیابی جنگ‌ها، شاخص اصلی پیروزی یا شکست، میزان تحقق اهداف اعلامی طرفین است. از این منظر باید دید دشمن با چه اهدافی وارد میدان شد و تا چه اندازه به آنها دست یافت. گنجی با اشاره به آنچه اهداف اصلی دشمن در جنگ اخیر عنوان کرد، گفت: فروپاشی اجتماعی، ایجاد زمینه‌های تجزیه‌طلبی، وادارسازی کشور به تسلیم، از میان بردن توان موشکی، نابودی صنعت هسته‌ای و ضربه زدن به ساختار سیاسی جمهوری اسلامی از مهم‌ترین اهدافی بود که دنبال می‌شد؛ اما روند تحولات نشان داد این اهداف محقق نشده است.

این تحلیل گر برجسته سیاسی با تأکید بر اینکه یکی از مهم‌ترین نتایج جنگ اخیر افزایش انسجام اجتماعی در کشور بود، تصریح کرد: بخشی از شکاف‌های اجتماعی و دوگانه‌های سیاسی و فرهنگی که طی سال‌های گذشته در جامعه شکل گرفته بود، تحت تأثیر شرایط جنگی کمرنگ شد و شاهد همبستگی بیشتری در میان اقشار مختلف جامعه بودیم.

وی ادامه داد: در شرایطی که برخی تصور می‌کردند فشار‌های خارجی می‌تواند زمینه بروز ناآرامی‌های داخلی را فراهم کند، واکنش جامعه مسیر دیگری را نشان داد.

حضور مردم در صحنه و حمایت از کشور، بیانگر آن بود که محاسبات دشمن درباره وضعیت داخلی ایران با واقعیت‌های اجتماعی فاصله دارد. مدیر مسئول قبلی روزنامه جوان و همشهری همچنین با اشاره به موضوع تجزیه‌طلبی و تحرکات گروه‌های معارض گفت: یکی از محور‌های مهم طراحی دشمن، فعال‌سازی شکاف‌های قومی و منطقه‌ای بود، اما تحولات میدانی نشان داد که این سناریو نیز با استقبال عمومی مواجه نشد و برخلاف انتظار طراحان آن، زمینه اجتماعی لازم برای تحقق چنین اهدافی وجود نداشت.

وی در ادامه با اشاره به عملکرد ساختار سیاسی جمهوری اسلامی در جریان جنگ افزود: برخی تصور می‌کردند با هدف قرار دادن فرماندهان یا مسئولان ارشد، روند اداره کشور دچار اختلال خواهد شد، اما اتفاقات رخ‌داده نشان داد که ساختار‌های مدیریتی و اجرایی کشور توان ادامه فعالیت و تصمیم‌گیری را دارند و امور کشور متوقف نمی‌شود.

این صاحب نظر سیاسی با اشاره به مفهوم «ماهیت حقیقی جمهوری اسلامی» اظهار کرد: آنچه موجب پایداری نظام در شرایط بحرانی می‌شود صرفاً ساختار‌های اداری و حقوقی نیست، بلکه مجموعه‌ای از باورها، سرمایه اجتماعی، فرهنگ مقاومت، اعتماد عمومی و احساس مسئولیت مشترک میان مردم و مسئولان است. گنجی با بیان اینکه قدرت ملی تنها به تجهیزات و امکانات نظامی محدود نمی‌شود، گفت: پیوند میان مردم و حاکمیت، سرمایه‌ای است که در شرایط بحرانی خود را نشان می‌دهد و به افزایش تاب‌آوری کشور کمک می‌کند.

به همین دلیل است که دشمنان جمهوری اسلامی علاوه بر حوزه نظامی، بر جنگ شناختی و رسانه‌ای نیز تمرکز دارند. وی در بخش دیگری از سخنان خود به توان دفاعی و بازدارندگی کشور اشاره کرد و گفت: جنگ اخیر نشان داد ظرفیت‌های دفاعی کشور همچنان نقش تعیین‌کننده‌ای در معادلات منطقه‌ای دارد و همین موضوع موجب شده است محاسبات طرف مقابل با دشواری‌های جدی روبه‌رو شود.

گنجی همچنین با اشاره به فضای رسانه‌ای و تحلیلی پیرامون تحولات اخیر اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین ضرورت‌های امروز، جلوگیری از ایجاد شکاف‌های جدید در داخل کشور است. در شرایطی که کشور با تهدید‌های خارجی مواجه است، نباید مسائل و اختلافات داخلی به گونه‌ای مدیریت شود که زمینه سوءاستفاده دشمن فراهم شود.

وی افزود: تجربه‌های تاریخی نشان داده است که حفظ وحدت و تمرکز بر منافع ملی، مهم‌ترین عامل عبور از بحران‌هاست و در ادامه با اشاره به موضوع مذاکره و دیپلماسی گفت: جمهوری اسلامی یک کشور است و اداره کشور الزامات خاص خود را دارد. همان‌گونه که توان دفاعی برای حفظ امنیت ضروری است، بهره‌گیری از ظرفیت‌های دیپلماتیک نیز بخشی از فرآیند مدیریت کشور محسوب می‌شود.

عبدالله گنجی تصریح کرد: مذاکره برای پایان دادن به شرایط جنگی و بازگرداندن کشوربه وضعیت عادی با مذاکرات که درباره موضوعات دیگر صورت می‌گیرد متفاوت است و باید این دو مقوله را از یکدیگر تفکیک کرد.

کشور برای ادامه روند تولید، تجارت، آموزش و فعالیت‌های عمومی نیازمند بازگشت به شرایط عادی است.

گنجی با تأکید بر اینکه مسائل میان جمهوری اسلامی و غرب صرفاً به یک موضوع خاص محدود نمی‌شود، گفت: تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که اختلافات موجود ماهیتی عمیق‌تر دارد و صرف توافق بر سر یک پرونده خاص به معنای پایان همه اختلافات نخواهد بود.

وی همچنین بر ضرورت تقویت توان داخلی کشور تأکید کرد و افزود: در شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگری باید بر ظرفیت‌های ملی، توان بازدارندگی، انسجام اجتماعی و سرمایه انسانی تکیه کرد؛ زیرا در نظام بین‌الملل امروز، تضمین اصلی امنیت کشور‌ها قدرت و توانایی خود آنهاست.

مشاور شهردار تهران در پایان با اشاره به اهمیت حفظ دستاورد‌های حاصل‌شده در جریان جنگ اخیر گفت: گاهی حفظ یک پیروزی از دستیابی به آن دشوارتر است. امروز نیز مهم‌ترین مسئولیت، صیانت از انسجام ملی، تقویت امید اجتماعی و بهره‌گیری از فرصت‌های ایجادشده برای پیشبرد منافع کشور است.