فارن افرز: قدرت آمریکا دیگر کفاف جاه‌طلبی‌های جهانی واشنگتن را نمی‌دهد

فارن افرز در تحلیلی با اشاره به بحران تنگه هرمز و افزایش تهدید‌ها علیه آبراه‌های راهبردی جهان، استدلال می‌کند که برتری نظامی آمریکا دیگر برای حفظ نظم دریایی و کنترل کشتیرانی در سراسر جهان کافی نیست.

کد خبر: ۱۴۱۴۹۲۰

جمعه - ۲۲ خرداد ۱۴۰۵ / June 12, 2026

به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری دانشجو، به نقل از نشریه آمریکایی فارن افرز، بسته شدن تنگه هرمز و ناتوانی آمریکا در بازگرداندن جریان عادی کشتیرانی، توجه جهانی را به یک واقعیت مهم جلب کرده است؛ اقتصاد جهانی تا چه اندازه به عبور آزاد کشتی‌ها از آبراه‌های راهبردی وابسته است و این آزادی تا چه حد شکننده شده است. با این حال بحران تنگه هرمز تنها آخرین نشانه از پایان تدریجی دوره‌ای است که در آن دریا‌ها تقریباً آزاد و بدون مانع برای تجارت جهانی بودند.

در سال‌های اخیر، گلوگاه‌های دریایی مهم جهان با تهدید‌های فزاینده‌ای روبه‌رو شده‌اند. حملات نیرو‌های یمن به کشتی‌های تجاری در دریای سرخ، فشار‌های نظامی چین در تنگه تایوان، جنگ ترکیبی روسیه در دریای بالتیک و حتی عملیات‌های دریایی آمریکا در نقاط مختلف جهان، همگی این تصور قدیمی را که اقیانوس‌ها فضایی آزاد و امن برای تجارت هستند، تضعیف کرده‌اند.

آمریکا همچنان قدرتمندترین نیروی دریایی، هوایی و فضایی جهان را در اختیار دارد، اما تحولات فناوری و تغییر الگو‌های تجارت جهانی باعث شده است توانایی واشنگتن برای کنترل مناطق ساحلی و آبراه‌های حساس کاهش یابد. ایالات متحده دیرهنگام متوجه شده که قدرت نظامی آن دیگر برای حفظ جاه‌طلبی‌های جهانی‌اش کافی نیست.

یکی از مهم‌ترین دلایل این تحول، گسترش فناوری‌های ارزان و مؤثر نظامی است. امروزه پهپاد‌های ارزان‌قیمت، موشک‌های دوربرد و سامانه‌های حمله دقیق می‌توانند شناور‌ها و هواپیما‌ها را در فواصل بسیار دور هدف قرار دهند. این تحولات باعث شده قواعد سنتی کنترل دریا‌ها که زمانی به قاعده برد توپخانه معروف بود، دوباره احیا شود؛ با این تفاوت که برد این توپخانه اکنون هزاران کیلومتر است.

مشکل فقط فناوری نیست، بلکه اقتصاد جنگ نیز تغییر کرده است. برای مثال، نیرو‌های یمنی می‌توانند یک پهپاد تهاجمی را با چند هزار دلار تولید کنند، اما آمریکا برای رهگیری آن مجبور است موشکی چند میلیون دلاری شلیک کند. به همین دلیل، حتی قدرتمندترین ارتش جهان نیز با هزینه‌های فزاینده‌ای روبه‌رو شده است.

حفظ امنیت آبراه‌ها دیگر مانند گذشته آسان و کم‌هزینه نیست

آمریکا در طول چند سال میلیارد‌ها دلار صرف مقابله با نیرو‌های یمنی کرده، اما در نهایت بسیاری از شرکت‌های کشتیرانی همچنان مسیر طولانی‌تر دماغه امیدنیک را ترجیح داده‌اند. این مسئله نشان می‌دهد که حفظ امنیت آبراه‌ها دیگر مانند گذشته آسان و کم‌هزینه نیست.

چین به‌جای تلاش برای کنترل کامل دریاها، راهبرد «ممانعت منطقه‌ای» را دنبال کرده است. پکن با استقرار موشک‌های کوتاه‌برد و میان‌برد، توسعه توانمندی‌های دریایی و ایجاد شبکه‌های پیشرفته شناسایی زیرآبی، تلاش می‌کند دسترسی آمریکا به مناطق پیرامونی خود را محدود کند.

چین اکنون بزرگ‌ترین قدرت دریایی تجاری جهان است. بیش از نیمی از کشتی‌های تجاری جهان در کارخانه‌های چینی ساخته می‌شوند و این کشور بزرگ‌ترین شبکه بنادر داخلی و خارجی را در اختیار دارد. همین قدرت اقتصادی به پکن امکان می‌دهد بدون شلیک حتی یک گلوله، بر بسیاری از زنجیره‌های تأمین جهانی تأثیر بگذارد.

کابل‌های انتقال داده، خطوط انرژی و شبکه‌های ارتباطی که در بستر دریا قرار دارند، می‌توانند با هزینه‌ای اندک تخریب شوند

کابل‌های انتقال «داده»، خطوط انرژی و شبکه‌های ارتباطی که در بستر دریا قرار دارند، می‌توانند با هزینه‌ای اندک تخریب شوند، اما بازسازی آنها بسیار زمان‌بر و پرهزینه است. این مسئله یکی دیگر از عوامل تضعیف نظم دریایی کنونی به شمار می‌رود.

آمریکا باید واقعیت‌های جدید را بپذیرد. واشنگتن دیگر نمی‌تواند مانند گذشته همه آبراه‌های جهان را کنترل کند. کنترل کشتیرانی در همه نقاط جهان نه از نظر نظامی و نه از نظر اقتصادی عملی نیست. به همین دلیل، آمریکا باید منابع خود را بر مناطقی متمرکز کند که برای منافع راهبردی‌اش اهمیت بیشتری دارند.

جهان ممکن است وارد دوره‌ای شود که در آن به‌جای «دریا‌های آزاد»، با «دریا‌های دروازه‌دار» مواجه باشیم؛ یعنی مناطقی که عبور از آنها نیازمند توافق‌های سیاسی، پرداخت هزینه‌های اضافی یا حتی دریافت حفاظت نظامی باشد. در چنین نظمی، شرکت‌های کشتیرانی ناچار خواهند شد ریسک‌های ژئوپلیتیکی را مانند هزینه سوخت و شرایط آب‌وهوایی در محاسبات خود لحاظ کنند.

دوران جهانی‌سازی مبتنی بر آزادی کامل کشتیرانی رو به پایان است و آمریکا به‌جای تلاش برای بازگرداندن نظم گذشته، باید راهی برای مدیریت این واقعیت جدید پیدا کند.