ايران؛ زادگاه ورزش جهاني چوگان

چوگان به عنوان یکی از ورزش‌های جهانی شناخته شده است اما این ورزش در زادگاه خود ایران چندان مورد اقبال عمومی نیست

کد خبر: ۱۴۵۸۰۲

سه‌شنبه - ۲۲ شهريور ۱۳۹۰ / September 13, 2011

گروه ورزشي «خبرگزاري دانشجو»؛ چوگان از ورزش های کهن ایرانی است  كه به دلیل رواج در میان پادشاهان و بزرگان به بازی شاهان معروف است و اين در حالي است كه سرزمين هاي ديگر مدعي اين ورزش باستاني ايران هستند

اين ورزش اولين ورزشي توپي و تيمي جهان  محسوب مي شود که بعد از گذشت چند هزار سال از عمرش به تازگي در ايران رو به احيا شده است

نام چوگان از نام چوبی که در آن استفاده می‌شود برگرفته شده‌است و این بازی در ابتدا عنوانی نظامی و جنگی داشت و سوارکاران ایرانی در آن استعداد اسب‌های جنگی خود را به نمایش می‌گذاشتند.

این بازی از حدود ۶۰۰ قبل از میلاد در ایران شکل گرفت و در دوره هخامنشیان بيش از ساير دوره ها مورد توجه قرار گرفت و همچنين به هنگام کشور گشایی داریوش اول در هند، در آن سرزمین رواج یافت به طوريكه در دوره ساسانیان بخشی از فرهنگ بازی‌های این دوره بوده است.

مغولان پس از حمله به ایران و در زمانی که با فرهنگ و هنر ایران آشنا  شدند چوگان بازی را نیز یاد گرفتند  و در سراسر امپراطوری وسیع خود رواج دادند و می‌توان گفت که گرایش کشورهای شرق آسیا به چوگان به همین دلیل است اين دوره را مي توان اصلي ترين برهه خروج چوگان از ایران دانست.

از آن زمان تا دوران صفویه اين ورزش به رشد خو ادامه دارد و زمان صفويه را مي توان راس قله ترقي اين ورزش دانست و همان طور كه اسناد تاریخی نشان داده اند، شاه عباس چوگان باز بوده است و حتی پیش از اینکه به اصفهان بیاید در قزوین که پایتخت ایران بوده است چوگان بازی می‌کرده است.

وي همچنين میدان نقش جهان اصفهان برای چوگان بازی بنا نهاد و اروپاییان در زمان صفویان و در زمان استعمار خود در هند، با این بازی آشنا شدند و افسران انگلیسی نیز به طور حرفه‌ای چوگان را در باشگاه کلکته آموخته و با خود با انگلیس بردند و بعدها نیز ورزش‌هایی از قبیل گلف و هاکی پدید آوردند که دسته‌های استفاده شده در این بازی‌ها به همان چوب چوگان برمی‌گردد.قديمي ترين زمين چوگان که تا امروز باقي مانده، ميدان نقش جهان اصفهان است. صفويان به همراه بزرگان و مهمانان خارجي از ايوان عالي قاپو پر سرعت ترين ورزش ايران باستان را نظاره مي کردند.

این ورزش در ایران پس از صفویان کم کم رو به فراموشی رفت البته در زمان پهلوی، در ارتباط با اروپاییان، چوگان دوباره مورد توجه قرار گرفت، ولی مانند گذشته رواج نیافت و امروزه سعی می‌شود توجه بیشتری به این ورزش نشان داده شود؛ همچنین اقداماتی برای تاُسیس زمین‌هایی سرپوشیده برای زنان انجام شده‌است.

رشد چوگان در اروپا

در سال ۱۸۶۰ (میلادی) چوگان در انگلیس متداول شد و سپس از این کشور بازی به آمریکای جنوبی رفت و به شدت رواج يافت به طوريكه اکنون چوگان در آمریکای جنوبی از همه جای دنیا بیشتر بازی می‌شود و طرفداران بسیاری نیز دارد.

امروزه بیش از ۷۷ کشور مسابقات و برنامه‌های ویژهٔ چوگان برگزار می کنند و اين ورزش  از جمله ورزش‌هایی است که از سال ۱۹۰۰ میلادی تا سال ۱۹۳۹ میلادی به عنوان یک ورزش درمسابقات جهانی المپیک بازی شد و هم اکنون نیز از سوی کمیته بین‌المللی المپیک به عنوان یکی از ورزش‌های جهانی شناخته شده است اما این ورزش در زادگاه خود ایران چندان مورد اقبال عمومی نیست.

چوگان در شعرهاي تاريخي

چوگان به قدري در ايران مورد توجه قرار داشت كه شاعران هم در شعرهاي خود به اين ورزش پرداخته اند؛ رودکی اولین شاعری است که پس از اسلام از چوگان صحبت می‌کند و فردوسی نیز به کرات از آن نام می‌برد،  فردوسی قصهٔ چوگان بازی سیاوش و افراسیاب را به نظم درمی‌آورد و سعدی، حافظ، ناصرخسرو و مولانا هم به چوگان اشاره کرده‌اند.

طبق مطالعات  فرهنگستان  اسب انگلستان  يکي از موارد نقل مسابقه چوگان بين تورانيان و طرفداران سياوش، پادشاه افسانه اي ايران است که در آن فردوسي با فصاحت و بلاغت بي نظيرش به ستايش مهارت هاي سياوش در بازي چوگان پرداخته است.

در شاهنامه همچنين نقل شده  است که شاپور دوم، از پاشاهان ايران در سلسله ساساني در قرن چهارم ميلادي، از سنين کودکي به فراگيري مهارت هاي بازي چوگان پرداخته و زماني که هفت سال بيشتر نداشته با تسلط کامل اين بازي را انجام مي داده است.

چوگان بازی بی‌انگیزه‌ای نبوده است و کاملا یک بازی استراتژیک است که آمادگی سوار و اسب را با هم نیاز داشته است و سوار و اسب در بازی چوگان مشق رزم میکرده اند و اسب وقتی مقابل مانعی قرار می‌گیرد، فرار می‌کند اما اسب چوگان به سمت مانع رفته و خود را در شرایطی قرار می‌دهد که سوار، چوگان بزند و اسبی که خود با شرایط چوگان باز در میدان تطبیق می‌دهد براحتی در میدان جنگ نیز حضور می‌یابد.