جریان‌های فکری – فرهنگی دوره امام صادق(ع) - بخش اول؛

نقطه مشترک جريان‌هاي منحرف عصر امام صادق(ع) اباحه‌گری بود

مهم‌ترين جريانات زمان امام صادق(ع)، زنادقه، غالیان و مرجئه بودند و نقطه مشترک آنها اباحه‌گری بود كه پیروان خود را به سوی رهایی از قید و بند عمل به فروعات فقهی دعوت می‌کردند.

کد خبر: ۱۴۷۴۷۲

پنجشنبه - ۳۱ شهريور ۱۳۹۰ / September 22, 2011

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»؛ همواره در طول تاریخ شرایطی خاص پیش می‌آید؛ گویی همه چیز دست به دست هم می‌دهد برای نابودی یا احیای چیزی، اما این تاریخ نیست که احیا می‌کند و می‌میراند؛ بلکه مردان بزرگی هستند که شرایط را درست یا نادرست درک می‌کنند و به تبع آن تصمیم صحیح یا سقیم اتخاذ می‌کنند در اين‌صورت تبدیل به مردانی می‌شوند که تاریخ یاد آنها را زنده نگه می‌دارد و در غیر آن در همیشه تاریخ مذموم خواهند بود.

در تاریخ اسلام از این اشخاص بسیار یافت می‌شود کسی مثل حر درک می‌کند که در چه دو راهی قرار دارد و راه صحیح را انتخاب می‌کند و کسی مثل عمر بن سعد ملعون اشتباهی بزرگ می‌کند و به ازای وعده توخالی گندم ری، همه چیزش را در دنیا و آخرت از دست می‌دهد.

در بعضی اوقات این تصمیمات می‌تواند مسیر تاریخ و سرنوشت ملتی را عوض کند؛ در غزوه احد اشتباه جمعی و طمع در غنائم یک پیروزی را تبدیل به شکست کرد و فرار عده‌ای از جنگ؛ کیان اسلام را در معرض نابودی قرار داد و این تمرد و فرار بزدلانه کسانی که بعدا مدعی خلافت شدند در تاریخ ضرب‌المثل شد و در مقابل عده‌ای با تشخیص موقعیت و زمان حساس پایداری کردند و نگذاشتند جنگ با شکست قطعی پایان پذیرد تا جایی که حمزه به شهادت رسید و از رشادت‌های امیرالمومنین ملک مقرب خداوند به وجد آمد و فریاد زد «لا سیف الا ذوالفقار لا فتی الا علی»

در تاریخ همواره فراریان احد؛ مذموم و ملعون هستند و قهرمان احد را با مدال پر افتخار لا فتی یاد می‌کنند

در کجای تاریخ قرار داریم؟

امروز ما نیز باید درک کنیم که در کجای تاریخ قرار داریم؟ شرایط ما چیست؟ دشمن از کدام سو یورش می‌آورد؟ با چه سلاحی می‌آید؟ امروز در تنگه احد ایستاده‌ایم یا شاید باید با قرآن سر نیزه جنگید؟

به نظر می‌رسد در زمانی هستیم با بیشترین شباهت به عصر زندگی امام باقر و صادق (ع)؛ سنخ تهدیدات متوجه جامعه شیعی ما سنخیت بسیاری با زمان آن امام همام دارد كه برای واضح شدن این مدعا نگاهی به جریان‌های فکری –فرهنگی زمان امام صادق(ع) می‌اندازیم و آن را با جریان‌های معاصر مقایسه‌ای کوچک می‌کنیم.

جریان های فکری – فرهنگی در زمان امام صادق(ع)

در زمان ایشان جریان‌های کلامی مختلفی شکل گرفته بود و هر جریانی باعث انحراف و ارتداد عده‌ای از مسلمانان می‌شد برخی از آنان به این قرار است:

1- زنادقه: خود دارای دسته‌های گوناگونی بودند مثل مانویه، ثنویه، دهریون، معطله و دیصانیه؛ بعضی از آنها – مانویه و ثنویه – قائل به نور ظلمت و منکر قیامت بودند و ربوبیت حضرت حق را منکر بودند (مرآه العقول، ج 1، کتاب توحید)؛  دهریون نیز قائل به ازلی بودن عالم و منکر حدوث آن می‌شدند به طور کلی این گروه شدیدا منکر توحید بودند و بیشتر مناظرات آنها با امام صادق(ع) حول حدوث عالم بود.

2- معتزله: از عقاید معروف ایشان تفویض و نفی اعمال قدرت خداوند در عالم هستی بودند.

3- متصوفه: در لباس زهد به دشمنی با اسلام و ائمه پرداختند و لباس زهد پوششی بود برای عقاید فاسد ایشان علاوه بر فرقه‌سازی؛ رأس آنان سفیان ثوری به دروغ‌پردازی و نسبت دادن آن به امام صادق(ع) می‌پرداخت.

عده‌ای از شاگردان سفيان امام را نمی‌شناختند و در محضر ایشان ده‌ها دروغ را که از او شنیده بودند به عنوان روایت از امام صادق(ع) در مقابل آن حضرت نقل کردند؛ وقتی از آنها پرسیدند اگر جعفر بن محمد (ع) این احادیث را تکذیب کنند قبول می‌کنید که دروغ است در پاسخ گفتند خیر چون اینها را از فرد موثقی شنیده ایم ...(بحار ج 47 ص 354)

غالیان، پیروان خود را به سوی رهایی از قید و بند عمل به فروعات فقهی دعوت می‌کردند

4- غلات: امام(ع) فرمودند در میان آنان کسانی یافت می‌شوند که شیطان در دروغگویی محتاج آنها می‌شود.

از عقاید مهم و قابل توجه ایشان اباحه اعمال شنیع زنا و لواط، ترک عبادات مثل نماز و روزه است؛ زيرا معتقد بودند این‌ها که حرام شده نام مردانی است و منظور ترک یا فعل نبوده است (بحار الانوار، ج 44، ص 279) و علتی که سبب نشر افکار غالیان شد این بود که پیروان خود را به سوی رهایی از قید و بند عمل به فروعات فقهی دعوت می‌کردند و این کار را به امام صادق (ع) نسبت می‌دادند –العیاذ بالله- (کافی ج 4 ص 464)

5- مرجئه: اعتقاد مهم و شاخص ایشان کفایت ایمان برای نجات است معتقد بودند با وجود ایمان ارتکاب هیچ گناهی مضر نیست.

6- اهل قیاس و رأی: این مکتب به ابوحنیفه شناخته می‌شود؛ شاخصه مهم ایشان استفاده از تمثیل منطقی و استحسانات در استنباط احکام است که البته عملا با این کار قرآن و سنت پیامبر(ص) کنار گذاشته می‌شود.

7- خوارج: بعد از جنگ صفین پدید آمدند و معتقد بودند که مرتکب کبائر کافر است.

نقطه مشترک جريان هاي منحرف عصر امام صادق(ع) اباحه‌گری بود

اینها رئوس مکاتب و جریان‌های منحرف در زمان امام صادق(ع) بود که در زنادقه، غلات و مرجئه نقطه‌ای مشترک تحت عنوان اباحه‌گری موجود است.

به منظور تطبيق دقيق تر جریان‌های فکری دوره امام صادق(ع) اكنون ضروري است در ادامه نگاهی کوتاه به جريان هاي زمان خود بیاندازیم.

ادامه دارد...