نقدی بر مستند جدید رسانه دولتی انگلستان؛

خط و نشان جدید بی بی سی، ضعف‌های زیادی دارد

مستند «خط و نشان رهبری»، هرچند همان شیوه قدیمی بی بی سی را در اثرگذاری پنهان، دنبال کرده اما عدم توجه به ظرایفی باعث شده حتی مخاطب کم اطلاع، ضعف‌های آن را تشخیص دهد، مثلا مطلبی که ابوالحسن بنی صدر در قسمتی از این مستند درباره هاشمی رفسنجانی می‌گوید یکی از این موارد است.

کد خبر: ۱۴۸۲۰۸

سه‌شنبه - ۰۵ مهر ۱۳۹۰ / September 27, 2011

گروه سیاسی «خبرگزاری دانشجو»؛ بی بی سی – رسانه متعلق به حکومت انگلستان – اخیرا در مستندی به معرفی زندگی و شخصیت رهبر معظم انقلاب پرداخته است که از برخی ابعاد، قابل تامل و نکته سنجی است.

مخاطبانی که با بی بی سی و شیوه کاری آن آشنایی دارند می دانند این رسانه قدیمی و حرفه ای برای دستیابی به مقاصد خود از لحنی به ظاهر بی طرف استفاده می کند و پس از این که مخاطب را با حربه بی طرفی و حقیقت طلبی با خود همراه کرد نظر خود را در لایه های پنهان ذهن وی وارد می کند.

مستند جدید این شبکه درباره رهبر معظم انقلاب، هرچند همان شیوه قدیمی را دنبال کرده و حاوی قوت های زیادی است اما نکاتی را نیز رعایت نکرده که باعث شده مخاطب کم اطلاع نیز ضعف های موجود در آن را تشخیص دهد.

قالب های صدا و تصویر و نمادهای گرافیکی در مستند «خط و نشان رهبری»، کاملا هوشمندانه و در تبعیت از سیاست بی بی سی انتخاب شده است به گونه ای که فضای کلی فیلم را دقیقا شبیه کلیپ هایی کرده که حامیان رهبر معظم انقلاب می سازند. این مسئله را در موسیقی انتخاب شده، عکس های بکار رفته و سایر نمادهای بصری به وضوح می توان تشخیص داد.

در قسمتی از این مستند، ابوالحسن بنی صدر هنگام معرفی رهبر معظم انقلاب، به هاشمی رفسنجانی اشاره می کند و در بیانی که در نگاه اولیه با موضوع صحبت نا همگون می نماید، می گوید: هاشمی رفسنجانی در جلسات شورای انقلاب به دروغ از امام خبر می آورد.

اما دقایقی بعد و هنگام پرداختن به جلسه خبرگان رهبری برای تعیین جانشین امام، مشخص می شود بی بی سی چه استفاده ای از این صحبت بنی صدر در نظر داشته است. هاشمی در حال بیان نظر امام درباره مناسب بودن آیت الله خامنه ای برای قرار گرفتن در جایگاه رهبری است.

استفاده از این قرینه، هرچند حرکتی هوشمندانه است اما برای مخاطبی که حداقل اطلاعات را درباره وقایع دهه های اخیر دارد کارآیی نداشته و در او تاثیر مورد نظر بی بی سی را نخواهد داشت؛ چرا که مخاطب مطلع ایرانی، شاهدهای متعددی در کنار صحبت هاشمی برای اطمینان از این که نظر امام بر جانشینی آیت الله خامنه ای بوده در اختیار دارد که به عنوان نمونه می توان به صحبت های حاج سید احمد آقا اشاره کرد.

مستند مذکور، در یک مورد دیگر نیز سعی کرده مقصود خود را به همین شیوه القا کند اما کاملا ناموفق بوده است. گوینده هنگام پرداختن به مقطع آغاز جنگ تحمیلی، می گوید: اطرافیان آیت الله خمینی همگی به مناصب مختلف دست یافتند و حضور در جبهه (که البته به اشتباه، وزارت دفاع گفته می شود) به ایشان می رسد. لحظاتی بعد صدای رهبر معظم انقلاب پخش می شود که در حال سخنرانی برای رزمندگان می فرمایند: پول جای دیگر است، رفاه جای دیگر است، اینجا فقط خمپاره است و کشته شدن.

بی بی سی سعی دارد از کنار هم قرار دادن دو گزاره، مخاطب را به این نتیجه برساند که آیت الله خامنه ای از این که سهم او از جمهوری اسلامی، حضور در جبهه ها شده ناراضی است؛ اما کسانی که اندک آشنایی با ادبیات دفاع مقدس دارند می دانند بیان رهبر معظم انقلاب در ترویج و ترجیح جهاد است، ادبیاتی که این روزها نیز توسط راویان دفاع مقدس بسیار استفاده می شود.

مستند «خط و نشان رهبری»، در موارد بسیاری نیز قرینه ای برای القای پنهان مقصود خود نیافته و به ناچار به صورت صریح به بیان شبهاتی پرداخته که کذب است اما با توجه به حضور انبوه مخاطبان بی اطلاع، به عنوان تیری در تاریکی از چله کمان بی بی سی رها شده است.

بنی صدر به عنوان یکی از افراد محوری این مستند، وظیفه بیان بسیاری از شبهات مذکور را بر عهده دارد و این مسئله را می توان بزرگ ترین ضعف این فیلم دانست. استفاده زیاد از کسی که کارنامه ای مفتضح در اذهان مردم دارد یقینا از بار تاثیرگذاری آن کاسته است.

در حالی که ارتباط نزدیک بنی صدر با گروهک هایی که عملیات تروریستی بر ضد نظام و مردم انجام می دادند امروز از مسلمات ذهن تاریخی ملت ایران است، در این مستند، عزل وی از ریاست جمهوری فقط به دلیل اقدامات آیت الله خامنه ای و سیاسی کاری های ایشان عنوان شده است.

البته تناقض گویی های بنی صدر در این فیلم، نیاز به رد اظهاراتش را بر طرف می کند، مثلا در جایی از فیلم، بنی صدر در توضیح علت مخالفتش با عضویت آیت الله خامنه ای در شورای انقلاب می گوید: ایشان سابقه خاصی نداشته و فقط زندان رفته و تبعید شده بود.

باید گفت هر عقل سلیمی گواهی می دهد که سابقه زندان و تبعید یک شخص، گواهی بر فعالیت های موثر مبارزاتی است که البته امثال بنی صدر در کارنامه خود نظیر آن را ندارند و کینه های تاریخی آن ها را به چنین تناقض گویی هایی می رساند.