11 آذر 1300؛ سالروز شهادت سردار جنگل

کد خبر: ۱۵۱۷۶

يکشنبه - ۱۰ آذر ۱۳۸۷ / November 30, 2008

يونس ملقب به ميرزا کوچک، پس از آن که خواندن و نوشتن را در يکى از مکتب خانه‏هاى زادگاهش آموخت، درنوجوانى ‏به فراگيرى علوم دينى و معارف قرآنى و روايى روى آورد و چندين سال در مدرسه حاجى حسن واقع در صالح آباد و مدرسه جامع رشت به يادگيرى زبان و ادبيات عرب، منطق، مقدمات فقه و اصول پرداخت.

وي در سال 1322 ه.ق در عالى‏ترين درس دوره سطح حوزه علميه يعنى آموختن کفاية‏الاصول شرکت جست و در محضر آيت الله سيد عبدالوهاب صالح ضياء برى تلمذ کرد.

او در سن 28 سالگى به درجه اجتهاد نايل آمد.

ميرزا کوچک خان جوانى خوش اندام، مودب و فروتن بود. چشمانى زاغ، سيمائى متبسم، بازوانى ورزيده و پيشانى باز داشت. در روابط اجتماعى با دوستان، خويشاوندان و آشنايان بسيار خوش برخورد، باعاطفه و توام با صميميت ‏بود و از جنبه روحى، عفيف و انسانى معتقد به فرائض دينى و مؤمن به اصول اخلاقى به شمار مى‏آمد. با قرآن بسيار مانوس بود و درتصميم ‏گيرى‏ها به اين کلام آسمانى تفال مى‏زد و به استخاره عقيده خاصى داشت و اغلب کارهايش را با استخاره انجام مى‏داد. هيچ گاه واجباتش ترک نمى‏گرديد و عبادات مستحبى را نيز انجام مى‏ داد.

او تحت تاثير انديشه‏هاى آخوند خراساني به حوزه عمل سياسي روي آورد و رهبرى روحانيت رشت را در انقلاب مشروطه به عهده گرفت.

ميرزا بعدها در فتح تهران شرکت کرد و در جنگ سه روزه مجاهدين با قواي استبداد مامور جبهه قزاقخانه بود.

مجلس شوراي ملي در سال هاي پاياني عمر خود استخدام مورگان شوستر آمريکايي را به تصويب رساند. مورگان سه سال به رياست خزانه داري کل منصوب شد و در سيستم مالي کشور اصلاحات مالي چشم گيري را رقم زد. اما روس ها و انگليس ها که تاب حضور کشور ثالثي را در ايران نداشتند و ايران را در تيول خود مي پنداشتند نسبت به اين کار اعتراض کردند.

در اين زمان روسيه طي اولتيماتومي به ايران خواستار اخراج شوستر از کشور شد. در اين زمان نيز ميرزا در ماجراي اولتيماتوم روسيه به ايران که منجر به تعطيلي مجلس شد در رديف مخالفان قبول اولتيماتوم در آمد.

بر اساس قرار داد 1907م ايران ميان روس ها و انگليسي ها تقسيم شد. شمال ايران به اشغال روس ها در آمد و پس از جنگ اول جهاني نيز انگليسي ها با اشغال بوشهر به سوي شيراز پيشروي کرده و مناطق جنوبي ايران را به تصرف خود در آوردند.

کوچک خان در همين زمان بود که با گرويدن به انديشه اتحاد دنياي اسلام تشکيلات نظامي را بوجود آورد تا به نجات کشور بپردازد.

وي به همين منظور نهضت جنگل را پايه ريزي کرد.

هيئت اتحاد اسلام مرامنامه اي در نه ماده تصويب کرد که بر اساس آن حکومت در دست نمايندگان مردم قرار مي گرفت. اين مرامنامه حاوي 34ماده بود و شمول آن تمامي حوزه هاي اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي را در بر مي گرفت.

وي بعد ها تصميم گرفت که با ايجاد يک پايگاه نظامي و تهيه سلاح گرم شمال کشور را از لوث وجود اشغالگران روس پاک کند. اما در اين ميان دشمن جنگلي ها تنها روسيه نبود بلکه دولت ايران که به شدت تحت فشار روس ها بود با مبارزه عملي و علني با قواي جنگل پرداختند.

نخستين نبرد سنگين جنگلي ها با قواي دولتي و در همين راستا در منطقه کسما شکل گرفت. در اين نبرد جنگلي ها دشمن تا بن دندان مسلح را از پاي در آوردند. البته در نبردهاي بعدي روس ها و دولت مرکزي ايران در اقدامي هماهنگ ضربه سختي به جنگلي ها وارد ساختند.

جنگلي ها تازماني که تزارها، قدرت را در دست داشتند به مبارزه و مخالفت با آنان پرداختند. اما در آغاز پيروزي انقلاب اکتبر روسيه، روابط جنگلي ها با روسيه تبديل به روابط حسنه شد. در اين ميان دولت انگلستان هم به نهضت جنگل پيام داده بود که در صورت اجازه عبور ارتش انگلستان از گيلان به روسيه، بريتانيا حکومت جنگلي ها را در گيلان به رسميت مي شناسد اما پاسخ ميرزا به اين پيشنهاد منفي بود. پس از آن بود که روسها رفتار خود را تغيير دادند.

در اين ميان ژنرال بيچراخوف فرمانده قشون روس در گيلان با انگليسي ها هم دست شد و خواست که از اين طريق نيروهاي خود را براي سرکوب انقلاب بلشويکي اعزام نمايد.

در اين زمان بزرگترين نبرد ميان روس ها و جنگلي ها در منجيل رخ داد. پس از آن انگليس و روس در اقدامي هماهنگ گيلان را به تصرف خود در آوردند و در اين زمان مبارزات ميرزا وارد دور تازه اي شد.

بعدها در سال 1299روس ها رفتار خود را به طريق مزورانه اي تغيير دادند و به ميرزا کوچک پيغام دادند که حاضرند با آنها همکاري کنند. ميرزا در مواردي با روس ها به توافق رسيد که از ميان مفاد توافقنامه مي توان به تاسيس حکومت جمهوري انقلابي در گيلان، عدم مداخله شوروي در ايران و عدم اجراي اصول کمونيسم و ممنوع بودن تبليغات کمونيستي در کشور اشاره کرد.

حکومت جمهوري در گيلان شکل گرفت. اما بر خي از عناصر کمونيست مرام چون احسان الله خان دوستدار و خالو قربان پست هاي کليدي را از آن خود کردند. در اين مرحله بود که سياست تهي کردن از داخل نهضت جنگل از سوي روس ها نمود بيشتري يافت. با اين رهيافت، حوزه عمل کمونيست ها در گيلان افزايش يافت تا آن جا که کودتايي سرخ در رشت از سوي روس ها رخ داد.

کودتاگران حملات سنگين خود را عليه نهضت جنگل آغاز کردند و نقشه ترور ميرزا را کشيدند و البته در اين ميان به تبليغات اصول کمونيستي خود در گيلان مشغول شدند.

پس از آشکار شدن سياست روس ها و همچنين پس از به ثمر رسيدن کودتاي سال 1299، قواي دولتي رضاخان از تفرق حاصله در ميان نيروهاي جنگل سود برده و به حمله عليه جنگلي ها پرداخت. در اين ميان بسياري از قواي متفرق جنگل که تحت فشار شديد قرار داشتند پس از يک دوره مبارزه گسترده عليه حکومت رضاخان، به اردوي دولت تسليم شدند.

خالو قربان خود را سريعا به رضاخان تسليم کرد و به درجه سرهنگي رسيد. بعد از آن بخش باقيمانده و وفادار به ميرزا به اعماق جنگل رفتند.

ميرزا نيز پس از مدتي به دليل سرماي بسيار و در زير برف و بوران در يازدهم آذرماه سال 1300هجري شمسي در کوه هاي گيلوا به شهادت رسيد.

رهبر نهضت جنگل عليه سلطه بيگانگان دشمنانش سر او را از بدن جدا کردند و براي رضاخان به ارمغان آوردند.

مزار ميرزا کوچک هم اکنون در بقعه سليمان داراب واقع در دهکده سليمان داراب رشت زيارتگاه عاشقان آزادى و آزادگى است.

اين بقعه بر آرامگاه سليمان بن حمزه دارابى بنا شده است.

ياد نهضت جنگل هماره در قلب ايرانيان و همه آزادمردان جهان ماندگار است./انتهاي پيام/