خواجه نصير؛ دانشمندي كه نامش بر كره ماه ثبت شد

دانشمندان نجومي اروپا براي هر يك از كوه هاي كره ماه نام هايي از فضلاي جهان را كه خدمات شايسته اي به جهان علم كرده اند، نهاده اند؛ يكي از اين كوه ها به نام خواجه نصيرالدين طوسي نامگذاري شده است.

کد خبر: ۱۵۶۳۸۰

دوشنبه - ۲۳ آبان ۱۳۹۰ / November 14, 2011

گروه علمي «خبرگزاري دانشجو»؛ خـواجه نصيرالدين طوسي، دانشمند برجسته منطق، حكمت طبيعي، رياضي و مثلثات را نمى‌تـوان یک دانشمند محصـور در قلـم و کتاب به شمار آورد؛ زيرا او چنان در معنويت درخشيد كه به يكي از سرشناس‌ترین شخصیت‌های تاریخ جریان‌های فکری-اسلامی تبديل شد.

خواجه نصيرالدين طوسي یکی از سرشناس‌ترین دانشمندان تاریخ جریان‌های فکری-اسلامی است كه هرگز زندگى خـویـش را در مفاهیـم و واژه ها خلاصه نکرد و هر زمان پاى اخلاق و انسانیت به میان آمد، ارزش هاى الهى و اسلامى را بر همه چیز ترجیح داد.

ابو جعفر محمد بن محمد بن حسن طوسی زاده ۵۸۰ خورشیدی در توس ملقب به خواجه نصیر طوسی فیلسوف، متکلم، فقیه، دانشمند، ریاضیدان و سیاستمدار ایرانی شیعه سده هفتم است.

خواجه نصير بر پایه دو هدف اخلاقی و علمی زندگي كرد

وي اگر چه در تمام نوشته‌های خود دم از استقلال و معرفت می‌زند، اما آشکارا می‌گوید دانش تنها از ایمان و دین حاصل می‌شود و حقیقت دانش را دین می‌داند.

خواجه نصیرالدین با اینکه سر و کارش بیشتر در سیاست و اجتماع بوده، روشنترین راهي که برای رسیدن به جهان جاودانی نشان می‌دهد، دیانت است.

وي زندگي خود را بر پايه دو هدف اخلاقي و علمي بنيان نهاد؛ به طوري كه نخستین کسی بود که مثلثات را بدون توسل به قضیه منلائوس یا نجوم توسعه بخشید و برای نخستین بار قضیه جیوب را که رویداد برجسته‌ای در تاریخ ریاضیات است، به روشنی بیان کرد.

خواجه نصير یکی از توسعه دهندگان علم مثلثات است كه در قرن ۱۶ میلادی کتاب‌های مثلثات او به زبان فرانسه ترجمه شد.

کتاب تنسوق نامه او از لحاظ موضوع فقط در مقایسه با مشابهش یعنی کتاب بیرونی (کتاب الجماهر فی معرفت الجوهر) در درجه دوم اهمیت قرار دارد.

وی در اخلاق ناصری، رستگاری راستین انسان‌ها را در «سعادت نفسانی»، «سعادت بدنی» و «سعادت مدنی» می‌داند و این نکته نشان می‌دهد که خواجه در مسائل مربوط به بهداشت جسمانی و روانی هم کارشناس بوده ‌است.

خواجه نصير با پرورش شاگردانی همچون قطب الدین شیرازی و گردآوری دانشمندان ایرانی عامل انتقال تمدن و دانش‌های ایران پیش از مغول به آیندگان شد.

رصدخانه خواجه نصير یک موسسه علمی در تاریخ علم است

با وجود اينكه خواجه نصير در علوم بسياري سرآمد بود، ولي وي بیشتر به عنوان منجم معروف است.

در نجوم «تذکره فی علم الهیئه»، وی شاید کاملترین نقد بر نجوم بطلمیوسی در قرون وسطی و معرف تنها الگوی ریاضی جدید حرکت سیارات باشد که در نجوم قرون وسطی نوشته شده است.

جداول نجومی خواجه نصیر در جهان اسلام، غرب و شرق بودایی مشهور شد، این جداول همگی ایرانى و در توجه دانشمندان غرب به علم نجوم و تحول در هیئت نجوم از منظومه بطلمیوسی به منظومه کپرنیکی و کپلری سخت بود.

او در مراغه رصدخانه‌ای ساخت كه به عنوان يك موسسه علمي در تاريخ علم به شمار مي رود و کتابخانه‌ای بوجود آورد که حدود 40 هزار جلد کتاب در آن بوده ‌است.

رصدخانه مراغه نه تنها به عنوان یک مرکز بزرگ علمی نجومی، بلکه به صورت یک سازمان و موسسه علمی مجهز، که در آن تمام شاخه‌های علوم آن روز تدریس می‌شد، شهرت یافت.

این مرکز دانشگاهی پس از جندی شاپور و مدارس نظامیه و مستنصریه از بزرگترین مراکز علمی اسلامی به شمار می‌رفت؛ قبل از آن رصدخانه حاکمی مصر (مربوط به قرن پنجم) تا دیر زمانی یگانه مرجع علمای هیئت بود، ولی همین که خواجه نصیر رصدخانه تازه‌ای بنا کرد، رصدخانه حاکمی از اعتبار افتاد؛ زیرا رصدخانه مراغه از هر نظر کاملتر بود.

برخي رصدخانه‌های بزرگ مغرب زمین همچون رصدخانه‌های تیکو براهه و کپلر تحت تاثیر رصدخانه مراغه بوده اند.

دانشمندان نجومي اروپا براي هر يك از كوه هاي كره ماه نام هايي از فضلاي جهان را كه خدمات شايسته اي به جهان علم كرده اند، نهاده اند؛ از جمله يكي از كوه هاي كره ماه به نام خواجه نصيرالدين طوسي نامگذاري شده است.

در عظمت کار خواجه و گنجینه عظیم رصدخانه مراغه همان بس که برخی منابع (تالیف صاحب نظران غیر ایرانی و غیر مسلمان) از آن تعبیر به مکتب نجومی مراغه کرده اند.

آنچه از خواجه نصير به يادگار مانده است

علم خواجه نصير حد و مرز ندارد و از گذشته تا به امروز به كار گرفته شده است، او علم خود را براي دانشمندان و محققان امروز به يادگار گذاشته، ولي آثار مكتوبي نيز از او مانده كه از معروفترین آثار او به فارسی، «اساس الاقتباس» و «اخلاق ناصری» را می‌توان نام برد.

خواجه نصیر حدود 190 کتاب و رساله علمی در موضوعات متفاوت به رشته تحریر درآورد؛ تجریدالاعتقاد در موضوع کلام نگاشته شده و به دلیل اهمیت فوق العاده آن مورد توجه دانشمندان قرار گرفته و شرح های بسیاری پیرامون آن نوشته شده ‌است.

شرح اشارت بو علی سینا، قواعد العقاید، اخلاق ناصری یا اخلاق طوسی ، آغاز و انجام، تحریر مجسطی، تحریر اقلیدس، تجریدالمنطق، اساس الاقتباس، زیج ایلخانی، آداب البحث، آداب المتعلمین، روضةالقلوب، اثبات بقاء نفس، تجرید الهندسه، شرح اصول کافی، علم المثلث، رساله در کلیات طب و صور الکواکب از مشهورترين كتاب هاي خواجه نصير است.

خواجه نصير هیجدهم ذیقعده سال ۶۷۳ ق. از دنيا رفت و در حرم کاظمین مدفون شد.