بررسی مسئله رعایت موازین شرعی در حوزه پزشکی؛

تامل بر حوزه‌ای که به قدر عمر انقلاب از آرمان‌ها دور است

پایبندی به اصول و موازین شرعی و اخلاقی در تمامی حوزه‌ها و از جمله پزشكي از مهمترین اهداف شکل گیری انقلاب اسلامی بوده است؛ اما اینکه با گذشت 30 سال پس از انقلاب تا چه حد در تحقق این هدف...

کد خبر: ۱۷۴۳۶۲

دوشنبه - ۰۸ اسفند ۱۳۹۰ / February 27, 2012

گروه علمی «خبرگزاری دانشجو»، پایبندی به اصول و موازین شرعی و اخلاقی در تمامی حوزه‌ها از مهمترین اهداف شکل گیری انقلاب اسلامی بوده است و بیمارستان‌ها و مراکز بهداشتی و درمانی یکی از آن بخش هایی است که به دلیل سرو کار داشتن مردم با آن اهمیت رعایت این اصول توسط ارائه دهندگان خدمات در این مراکز دوچندان می‌شود؛ اما اینکه با گذشت 30 سال پس از انقلاب تا چه حد در تحقق این هدف موفق بوده ایم جای بسی تامل دارد.

دانشگاه‌ها، بیمارستان‌ها و کلاس‌های درس آموزش امور پزشکی به دانشجویان مهمترین نقش را در نهادینه کردن اصول و موازین شرعی و اخلاقیات در پزشکان آینده دارند، اصولی که به گفته بسیاری از دانشجویان این حوزه امروز در این کلاس ها مهجور مانده است.

صحبت درباره جو فرهنگي و وضعيت حاكم بر بيمارستان ها و مراكز بهداشتي و درماني آن قدر مهجور است كه نمي دانيم از كجا بايد شروع كنیم هر كسي كه حتي يك بار به اين مراكز مراجعه كرده باشد به احتمال زياد با  موارد متعددي از عدم رعايت اصول اسلامي و اخلاقي برخورد كرده است، در همین راستا تصميم گرفتيم از زاويه‌اي ديگر به اين مسئله بپردازيم پس پاي درد دل دانشجويان پزشكي نشستيم:

سفید بودن روپوش شرط لازم و کافی برای پوشش پرسنل و دانشجویان در بیمارستان‌ها

يكي از دانشجويان سال ششم پزشكي در این خصوص می‌گوید: در بخش‌هاي بيمارستان در صورت نیاز به معاینه بیمار (چه زن و چه مرد) تمام دانشجویان بخش مربوطه (بین پنج تا هشت نفر) اعم از دختر و پسر بربالین بیمار حاضر شده و گاهی معایناتی را كه حتي انجام آنها براي يك فرد هم جنس نیز دشوار است، انجام می‌دهند درحالیکه در اكثر بخش ها به تعداد کافی بیمار زن و مرد وجود دارد و اكثرا جدا بودن آموزش دختران و پسران امکان‌پذیر است و نکته قابل توجه اینکه این امر با وجود کراهت بیمار به وی تحمیل می‌شود.

مسئله ديگر این است كه به جز رنگ سفيد روپوش، هیچ محدودیت دیگری برای نوع پوشش در بیمارستان‌ها برای پرسنل و دانشجویان وجود ندارد و در بیمارستان‌ها مشاهده می‌کنیم که مخصوصا برخي از کارآموزان و کارورزان خانم يا آقا با ظاهري نامناسب و روپوش های تنگ و کوتاه حاضر می‌شوند كه اين مسئله علاوه بر زير پا گذاشتن شئونات اسلامي، به اعتماد حرفه اي پزشكان نيز ضربه می‌زند.

یکی دیگر از دانشجویان پزشکی که در مقطع کارآموزی قرار دارد اتفاقی را که در این زمینه شاهد بوده اين گونه بیان می‌کند: خانم بیماری به درمانگاهی در یکی از بیمارستان های شهر تهران مراجعه کرده بود هنگام معاینه وی حدود 14 دانشجوی دختر و پسر به همراه انترن و رزیدنت حضور داشتند. زمانی که وی از حضور آقایون اعلام نارضایتی کرد استاد اعلام کرد اینجا بیمارستان آموزشی است و اگر ناراضی هستی به درمانگاه روبروی بیمارستان که درمانگاه خصوصی است مراجعه کنید و به دنبال این جریان بیمار را از درمانگاه بیرون کرد.

استادانی که اجازه معاینه بیماران غیر هم جنس با دستکش را نمی دهند

دانشجوی دیگری که اکنون پنج سال از شروع تحصیلش در رشته پزشکی می گذرد از اینکه برخی اساتید اجازه معاینه و لمس بیماران غیر هم جنس با دستکش را نمی دهند و گاهی نه تنها اجازه نمی دهند بلکه برخوردهای نامناسبی نیز انجام می دهند، اظهار تاسف مي کند.

یکی دیگر از دانشجویان رشته پزشکی نیز روایت خود از مسئله‌ای در این باب را چنین بیان می ‌کند: روند برگزاری امتحان به گونه‌ای است که یک مرحله اصلی دارد و بايد در این مرحله دانشجو به معاینه یک فرد بیمار یا بیمار نما بپردازد و روتين چنين است كه يك بيمارنما را در نظر می‌گیرند تا دانشجو  روي آن مانور داده و وی را معاينه كند.

در امتحان بخش جنرال، معاینه زانو برای دانشجویان در نظر گرفته شده بود که بیمار نما در این جا یک آقا بود و یکی از اساتید فوق تخصص گوارش و فوق تخصص روماتولوژی ممتحن امتحان بودند و يك به يك دانشجويان را براي معاينه به داخل اتاق مي‌فرستادند.

بيمار مرد بود و قبل از شروع جلسه من و چند دانشجويي ديگر از استاد خواستیم تا اجازه دهد با استفاده از دستكش و يا يك پارچه به معاینه بیمار بپردازیم؛ چرا كه كه الزامي براي اين مرحله وجود ندارد كه حتماً بدون دستكش اين كار انجام شود.

اين استاد خواسته ما را قبول نكرده و عنوان کرد مي‌توانيد اين كار را انجام دهيد اما اين به عنوان يك error در امتحان شما محسوب مي‌شود و باعث كسر نمره خواهد شد و اين در صورتي بود كه بيمارنما مي‌توانست يك خانم باشد؛ چرا كه تمام دانشجویان که باید در این امتحان شرکت می کردند خانم بودند.

در نهایت من مانورها را با پارچه انجام دادم و بيشتر سعي مي كردم به شكل توضيح و تفسير كار را انجام دهم، كار تمام شد و تنها ايرادي كه استاد به من وارد دانست استفاده از پارچه بود و در اين بين جاي اعتراضي هم براي من باقي نگذاشت و در پاسخ به اعتراضات من يكي از اساتيد خطاب به من اعلام کرد كسي كه هوا و هوس خود را نتواند كنترل كند نبايد پزشكي بخواند.

این دانشجوی رشته پزشکی تاکید می کند: جالب است كه اعتقادات درحيطه پزشكي در ميان استادان ما مطرح نيست و این امر تا جایی است که حتی كسي كه خود را ملزم به رعايت موازين شرعي بداند متهم به بي بند و باري می‌شود.

یکی دیگر از دانشجویان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز در این خصوص می گوید: فضای حاکم بر اکثر بیمارستان ها به نحوی است که دانشجویان پزشکی و رشته های وابسته همچون؛ پرستاری حتی به سختی می توانند حریم خود را حفظ کنند و برخی اساتید و پزشکان عمدا یا سهوا بر اساس این اصل عمل می کنند که پزشک در همه شرايط به بهانه معاينه بر همه محرم است!!!

و سوال اینجاست که چه کسی باید درباره این فضای فرهنگی نامطلوب و مسموم پاسخگو باشد؟

در پایان شاید گذری بر استفتاء مراجع در این زمینه مسئله دار بودن این امر را به نحو بهتری نشان دهد.

استفتاء از مراجع عظام:

سوال: لمس بیمار برای معاینه و درمان چه حکمی دارد؟
پاسخ: همه مراجع به جز تبریزی و سیستانی: اگر پزشک هم جنس در دسترس نباشد، لمس بیمار برای معاینه و درمان اشکال ندارد ولی باید به ضرورت اکتفا کند.

آیات عظام تبریزی و سیستانی در این زمینه بیان می دارند: اگر پزشک هم جنس در دسترس نباشد و یا مهارت مرد بیشتر باشد، لمس بیمار برای معاینه و درمان اشکال ندارد ولی باید به ضرورت اکتفا کند.

تبصره 1: اگر معاینه از روی لباس ممکن باشد باید به این بسنده کند.
تبصره 2: جواز لمس بیمار به منظور معاینه باعث نمی‌شود که نگاه به بدن نیز جایز باشد مگر آنکه نگاه به آن نیز لازم باشد.

سوال: آیا پرستار می تواند برای گرفتن نبض، فشار خون،... به بدن نامحرم نگاه کند؟
پاسخ: همه مراجع بجز تبریزی و سیستانی: با وجود پرستار هم جنس اینکار برای غیر هم جنس جایز نیست؛ ولی اگر ضرورت باشد اشکال ندارد.

آیات عظام تبریزی و سیستانی: اگر برای انجام دادن این امور، پرستار هم جنس در دسترس نباشد و یا مهارت غیر هم جنس بیشتر باشد اشکال ندارد.

تبصره 1: پرستار در نگاه و لمس تنها باید به همان قسمت از بدن که انجام معاینه به آن ارتباط دارد،  اکتفا کند.

تبصره 2: چنانچه پرستار برای معاینه به نگاه و لمس بدن بیمار نیاز داشت مانعی ندارد و در غیر اینصورت تنها باید به یکی از آن دو اکتفا کند.

تبصره 3: درصورتیکه معاینه از روی لباس ممکن باشد باید به این اکتفا کند و لمس بدن جایز نیست.

سوال: در صورتیکه پزشک هم جنس وجود داشته باشد و معالجه مستلزم نگاه و لمس است ولی احتمال می رود که متخصص غیر هم جنس بیماری را بهتر تشخیص دهد تکلیف چیست؟

پاسخ: همه مراجع به جز تبریزی و سیستانی: تخصص بیشتر باعث نمی شود که زن به پزشک مرد مراجعه کند مگر آنکه ضرورت و احتمال خطر در میان باشد.

آیات عظام تبریزی و سیستانی: اگر تخصص پزشک مرد در آن بیماری بیشتر باشد مراجعه به او اشکال ندارد.