تأملي بر مسئله افزايش ظرفيت تحصيلات تكميلي؛

آرماني كه بايد نگرانش بود ...

در روزهاي اخير مسئولان وزارت علوم آمارهايي را از افزايش ظرفيت پذيرش دانشجو در دانشگاه هاي كشور اعلام مي كنند كه گويي اين افزايش ظرفيت آرماني است براي مسئولان در صورتي كه شتابزدگي در اين امر براي آموزش عالي نگران كننده است.

کد خبر: ۱۷۷۱۳۵

دوشنبه - ۲۲ اسفند ۱۳۹۰ / March 12, 2012

گروه علمي «خبرگزاري دانشجو»، روند افزايش ظرفيت در مقاطع تحصيلات تكميلي به خصوص مقطع دكتري در دانشگاه ها به حدي تند است كه اين سئوال به ذهن مي رسد كيفيت برگزاري اين دوره ها چگونه تامين خواهد شد؟ و در آينده فارغ التحصيلان چگونه مي توانند شغل مناسب با رشته و مقطع تحصيلي خود پيدا كنند؟

شيب تند افزايش ظرفيت تحصيلات تكميلي به حدي در بين مسئولان وزارت علوم اپيدمي شده است كه معاون فرهنگي وزير علوم در آخرين سخنراني هاي خود خبر از جذب 20 هزار دانشجوي دكتري در سال 91 داده است و اين درحالي است كه در سال جاري نيز با توجه به اعلام پذيرش 10 هزار دانشجوي مقطع دكتري دانشگاه هاي كشور تنها توانستند ظرفيت 8 هزار و 500 نفري را براي دانشجويان ايجاد كنند.

افزايش ظرفيت پذيرش دانشجوي دكتري، مسابقه پوچ مدرگ گرايي

دانشجويان درحال تحصيل در مقطع دكتري معتقدند كه شيب تند افزايش ظرفيت پذيرش دانشجوي دكتري موجب مي شود اساتيد تعداد دانشجويان بيشتري را داشته باشند كه اين امر موجب مي شود تنها مسابقه پوچي از مدرك گرايي در بين جوانان ايجاد شود.

يكي از دانشجويان مقطع دكتري معماري در اين خصوص مي گويد: افزايش ظرفيت پذيرش دانشجوي دكتري باعث مي شود اساتيد تعداد بيشتري دانشجو داشته باشند كه اين امر زمان كافي براي فعاليت اساتيد نمي گذارد و اساتيد به تبع آن وقت كم تري را براي دانشجويان صرف مي كنند.

وي مي افزايد: افزايش ظرفيت پذيرش دانشجوي دكتري موجب شده مسابقه پوچي از مدرك گرايي در بين جوانان شكل گيرد و اين حس در دانشجويان ايجاد مي شود كه تنها مدارك بالاتري را كسب كنند در صورتي كه بحث هاي اشتغال دانشجويان نيز مطرح است.

اين دانشجوي دكتري با بيان اينكه برخي از رشته هاي دانشگاهي اساتيد مرتبط را ندارد، مي گويد: زماني مي توان افزايش ظرفيت در دانشگاه ها ايجاد كرد كه بر آن ميزان لازم است تعداد اساتيد نيز متناسب با پذيرش دانشجويان باشد.

وي تصريح مي كند: با اين روند پيش بيني مي شود استادان براساس توانايي هاي موجود خود نتوانند در كلاس هاي درس حاضر شوند.

رشد 3 برابري دانشجويان دكتري از سال 84 تا كنون

در حال حاضر جمعيت دانشجويي كشور چهار ميليون و 100 هزار نفر است كه براين اساس جمعيت دانشجويي كشور با توجه به تعداد كل دانشجويان در سال 57 كه 180 هزار نفر بوده است 20 برابر رشد داشته است.

دكتر كامران دانشجو، وزير علوم مي گويد: در حال حاضر 40 هزار دانشجوي دكتري در كشور مشغول به تحصيل هستند كه با توجه به جمعيت 14 هزار و 157 نفري دانشجويان دكتري در سال 84، تعداد دانشجويان دكتري سه برابر شده است.

وي مي افزايد: در سال هاي گذشته افرادي معتقد بودند كه نمي توان در كشور دوره هاي دكتري را راه اندازي كرد؛ در حال حاضر نيز برخي از اين افراد همچنان مي گويند كه نمي توان ظرفيت هاي دوره دكتري را افزايش داد.

افزايش ظرفيت دوره هاي دكتري نيازمند اختصاص تجهيزات آموزشي، پژوهشي و فرهنگي است كه با توجه به تلاش مسئولان وزارت علوم براي تامين اين امكانات اما همچنان دانشگاه هاي كشور با كمبود امكانات و زيرساخت هاي لازم براي افزايش ظرفيت پذيرش دانشجو در مقاطع مختلف از جمله دوره هاي دكتر است.

رسالت اصلي دانشگاه ها با افزايش ظرفيت ها كم رنگ شده است

يكي از دانشجويان مقطع دكتري رشته زيست مولكولي معتقد است: رسالت اصلي دانشگاه ها به خصوص در سطح تحصيلات تكميلي رفع مشكلات جامعه است و اين درحالي است كه بسياري از پايان نامه هاي دانشجويان براساس سيلقه هاي فردي تعيين مي شود و با همين تعداد دانشجو نيز نمي توان كارايي لازم را كه رفع نيازهاي جامعه است داشت.

وي مي گويد: رشته اي مانند زيست مولكولي نيازمند امكانات آموزشي و پژوهشي و تجهيزات آزمايشگاهي است كه بتوان در اين رشته پروژه هاي تحقيقاتي انجام داد كه درحال حاضر اين امكانات كم است و اگر در چنين رشته هايي افزايش ظرفيت پذيرش دانشجو صورت گيرد مشكلاتي به وجود مي آيد.

اين دانشجوي دكتري تصريح مي كند: افزايش ظرفيت پذيرش دانشجو زمان ماندگاري دانشجو در دانشگاه ها را كاهش مي دهد كه مشغله اساتيد را نيز افزايش مي دهد كه اين امر بر كيفيت آموزشي كشور تاثير گذار خواهد بود.

تحصيلات تكميلي به منظور كمك به رفع مشكلات جامعه شكل گرفته است در صورتي اين دوره ها مي تواند افزايش ظرفيت دانشجو داشته باشد كه ساختار و شرايط پذيرش دانشجو در اين مقاطع اطلاح شده باشد و نه اينكه تنها عطشي براي تحصيل در مقاطع بالاتر در بين جوانان به وجود آيد.

افزايش پذيرش دانشجوي دكتري به 20 هزار نفر در سال آينده!

دكتر غلامرضا خواجه سروي، معاون فرهنگي و اجتماعي وزير علوم مي گويد: در سال تحصیلی جاری و گذشته، عدد پذیرش دانشجوی دکترا از 5000 به 10 هزار نفر افزایش یافته است و اميد است كه سال آینده این تعداد به 20 هزار نفر برسد و جذب این دانشجویان بدون تبعیض شود.

وی مي افزايد: علاوه بر مقطع دکترا با گرایش سابق، دکترای پژوهشی محور نیز خواهیم داشت و می توانیم به تمامی کسانی که در جمهوری اسلامی تحصیل کرده اند این نوید را بدهیم که هیچ استعداد نهفته و هیچ علاقه مند به تحصیلی از نعمت تحصیل در آموزش عالی باز نخواهد ماند و ما به سمتی می رویم که تمامی دانشگاه ها را به شاخص علمی کشور نزدیک کنیم.

افزايش ظرفيت پذيرش دانشجو در دانشگاه هاي كشور تنها از طريق ايجاد زيرساخت هاي لازم امكان پذير مي شود كه ايجاد اين امكانات طي يك يا دوسال به صورت كامل امكان پذيرنيست.

افزايش ظرفيت پذيرش دانشجو دكتري در برخي از رشته ها لازم است

يكي از دانشجويان رشته علوم اجتماعي مي گويد: برخي از رشته ها با توجه به نيازهاي كشور لازم است كه ظرفيت آنان در مقطع تحصيلات تكميلي به خصوص مقطع دكتري افزايش يابد و براين اساس لازم است افرادي كه در حوزه سياست گذاري علم فعال هستند تنها رشته هايي را كه نيازمند ايجاد ظرفيت هستند را در مسير افزايش ظرفيت پذيرش دانشجو قرار دهند.

وي با بيان اينكه برخي از دانشگاه ها كيفيت هاي لازم را براي پذيرش دانشجوي دكتري ندارند، تصريح مي كند: افزايش ظرفيت پذيرش دانشجويان دكتري در تمامي دانشگاه ها تنها به تعداد دانشجوي غير متخصص ختم مي شود.

اين دانشجو مي گويد: لازمه پذيرش دانشجوي دكتري حفظ كلاس كيفيت كلاس هاي درس است كه تنها نبايد بر افزايش ظرفيت تاكيد داشت؛ زيرا فرد با مدرك دكتري بدون تخصص و يا كم تخصص نمي تواند به كمك جامعه بيايد.

ادامه تحصيل راهي براي فرار از نداشتن برنامه شغلي

برخي از كارشناسان حوزه آموزش معتقدند كه درحال حاضر جوانان راه ادامه تحصيل را انتخاب مي كنند تا براين اساس مشكل اشتغال خود را پنهان كنند كه در واقع ادامه تحصيل تنها چند سالي مشكل دستيابي به شغل را براي جوانان به تاخير مي اندازد.

دكتر شاكري، عضو هيئت علمي دانشگاه صنعتي اميركبير مي گويد: با توجه به اينكه در فرهنگ شغل و كار دچار نوسان هستيم ادامه تحصيل براي جوانان يكي از سر راست ترين راه هايي است كه از اين مشكل چند سالي دور مي شوند.

وي مي افزايد: جوانان ادامه تحصيل را يك فرصت مي دانند تا از مشكل كمبود شغل چندسالي دور باشند.

افزايش ظرفيت پذيرش دانشجو همراه با استانداردهاي لازم از خروج دانشجويان جلوگيري مي‌كند

دكتر ايماني، عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت مدرس با بيان اينكه افزايش ظرفيت پذيرش دانشجو در مقاطع تحصيلات تكميلي به خصوص مقطع دكتري در صورتي كه همراه با استانداردهاي آموزشي باشد مي تواند از خروج دانشجويان از كشور جلوگيري كند، مي گويد: در صورتي كه استانداردها در پذيرش دانشجو لحاظ شود از خروج ارز از كشور جلوگيري مي شود و دانشجويان مي توانند براساس توانايي ها و انگيزه خود در كشور تحصيل كنند.

وي مي افزايد: دانشگاه وقتي قصد پذيرش دانشجو دارد بايد تقاضاهاي اجتماعي را نيز درنظر بگيرد و افرادي پذيرش شوند كه بعد از فارغ التحصيلي بتوانند مشغول به كار شوند.

عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت مدرس بيان مي كند: وزارت علوم لازم است از بخش هاي خصوصي و دولتي استعلام كند و براساس نيازهاي اين دستگاه ها ظرفيت پذيرش دانشجو را افزايش دهد.

ايماني با اشاره به اشتياق جوانان براي تحصيل در كشور مي گويد: دانشگاه هاي داخل درصورتي كه نتوانند به اين نياز جوانان پاسخ دهند دانشجويان براي تحصيل به خارج از كشور مي روند كه اين امر به زيان اقتصادي كشور است اما دانشگاه ها نيز بايد با توجه به رعايت استانداردهاي آموزشي و پژوهشي ظرفيت پذيرش دانشجو در دانشگاه هاي داخل را افزايش داده و برهمين اساس نيز سياستگذاري هايي در خصوص اشتغال جوانان نيز تعيين شود.

توسعه تحصيلات تكميلي بايد متناسب با نيازهاي ملي باشد نه پاسخگويي صرف به تقاضاها

دكتر فرزانه، استاد دانشگاه صنعتي شريف با تاكيد بر اينكه توسعه آموزش در مقاطع تحصيلات تكميلي بايد به موازات برنامه‌هاي كلان ملي و برآوردن نيازهاي آن باشد، نه تنها براي پاسخگويي صرف به تقاضاها، مي گويد: با متمركزسازي پذيرش در مقاطع تحصيلات تكميلي علاوه بر اينكه تقاضاها متمركز مي‌شود، انباشته سال‌هاي گذشته نيز به آن اضافه مي‌شوند كه اين موضوع باعث به وجود آمدن يك رقم غيرواقعي و تقاضاي كاذب در آزمون‌ها مي‌شود، در حالي كه تعداد متقاضيان واقعي بسيار كمتر از شمار ثبت‌نام كنندگان است.

وي با اشاره به گسترش دوره‌هاي تحصيلات تكميلي در دانشگاه‌ها در مقابل سرمايه‌ها و امكانات محدود آموزش عالي كشور، گفت: اگر دوره‌هاي تحصيلات تكميلي بدون توجه به زيرساخت‌هاي لازم در سطح كشور گسترش يابد، باعث رقيق‌سازي و افت كيفيت مي‌شود.

افزايش ظرفيت پذيرش دانشجو در تحصيلات تكميلي به خصوص دوره هاي دكتري از الزامات جامعه و آموزش عالي كشور است، اما اين افزايش ظرفيت بايد طي دوره هاي زماني مختلف و همراه با ايجاد زيرساخت ها و امكانات آموزشي و پژوهشي لازم باشد و نيابد تنها به صورت يك موج و در اقدامي يك باره صورت گيرد.