به مناسبت روز ملي فناوري هسته‌اي - 4

10 نقطه استراتژيك در ايران

اين گزارش به اختصار به معرفي 10 سايت مهم هسته‌اي ايران از جمله مركز هسته‌اي كرج، تهران، فردو، اصفهان و بوشهر مي‌پردازد.

کد خبر: ۱۷۸۷۱۵

دوشنبه - ۱۴ فروردين ۱۳۹۱ / April 02, 2012

گروه سياسي «خبرگزاري دانشجو»؛ توسعه تاسيسات هسته اي يكي از راهكارهاي مهم در استفاده همه جانبه از اين فناوري صلح آميز است.

از اين رو تمام تلاش سازمان انرژي اتمي و نهادهاي وابسته بر روي اين هدف متمركز شده تا بتوان در تمام جهات مورد نياز در فناوري هسته اي به دانش و توليد بومي دست يافت.

اين گزارش به صورت خلاصه به 10 مركز مهم هسته اي ايران مي پردازد.

۱ - مرکز تحقیقات کشاورزی و پزشکی هسته ای کرج

این مرکز با استفاده از شتاب دهنده سیکلوترون، توانایی تولید رادیوایزوتوپ های گوناگون جهت کاربردهای پزشکی، کشاورزی و صنعتی را دارد. فعالیت های پژوهشی کشاورزی هسته ای در راستای استفاده صلح جویانه از انرژی هسته ای جهت کمک به حل مشکلات کشاورزی با امکانات آزمایشگاهی مجهز و پیشرفته در مرکز تحقیقات کشاورزی و پزشکی هسته ای کرج انجام می شود.

۲ - مرکز تحقیقات هسته ای تهران

این مرکز به سبب سابقه طولانی و توان علمی و فنی حاصل از کادر مجرب خود، همواره پیشاهنگ فعالیت های علمی و پژوهشی فناوری هسته ای در ایران بوده است. مرکز تحقیقات هسته ای تهران با داشتن رآکتور هسته ای تحقیقاتی با قدرت پنج مگاوات، آزمایشگاه های مجهز و تأسیسات لازم، نقش اصلی را در توسعه دانش فنی تولید و کاربرد رادیوداروها و چشمه های صنعتی در ایران داشته است.

اهم این رادیوایزوتوپ ها عبارتند از تهیه و تولید رادیوداروها و کیت های رادیودارویی،، تهیه و تولید رادیوایزوتوپ برای کاربردهای صنعتی، تهیه و تولید کیت های رادیوایمونواسی جهت نشان گذاری هورمون ها و آنتی بادی ها و غربال گری کم کاری تیروئید نوزادان، فعالیت های پژوهشی رادیوداروها و رادیوایزوتوپ های صنعتی.

لازم به توضیح است كه در سال 1335، انستیتو علوم هسته‌ای كه تحت نظارت سازمان مركزی پیمان سنتو بود از بغداد به تهران منتقل شد و دانشگاه تهران، مركزی را تحت عنوان مركز اتمی دانشگاه تهران برای آموزش و پژوهش هسته‌ای پایه گذاری كرد.

چندی بعد در سال 1337 به پیشنهاد دانشگاه تهران، ساخت یك رآكتور اتمی در دستور كار دولت قرار گرفت و تصویب شد؛ در همین راستا آیزنهاور، رئیس جمهور آمریكا جهت تبلیغ طرح خود (اتم برای صلح) یك رآكتور اتمی به ایران داد. عملیات ساختمانی رآكتور دانشگاه تهران در 1340 آغاز، و در آبان ماه 1346 آماده كار شد و عملاً مورد بهره‌برداری قرار گرفت.

ظرفیت این رآكتور پنج مگاوات و از نوع آب سبك بود و تا سال 1372 با سوخت اورانیوم با غنای بالا (93 درصد) كار می كرد. سوخت رآکتور در سال 1372 از درجه غنای بالا (93 درصد) به درجه غنای پایین (حدود 20 درصد) تبدیل شد.

۳ - كارخانه غنی سازی نیمه صنعتی فردو

جمهوری اسلامی ایران در مورخ 30/6/1388 برابر با 21/9/2009، كارخانه غنی سازی نیمه صنعتی فردو را به آژانس اظهار كرد.

سازمان انرژی اتمی با صدور بیانیه ای اعلام كرد: «جمهوری اسلامی ایران در راستای حفظ و برخورداری از حقوق مسلم خود در بهره برداری صلح آمیز از انرژی هسته ای، طی یك گام موفق جدید، نسبت به ایجاد كارخانه نیمه صنعتی غنی سازی سوخت هسته ای دیگری اقدام كرده است. ایران اكنون با رعایت تمام جوانب از جمله پدافند غیرعامل در حال ساخت این تاسیسات است. فعالیت های این تاسیسات همانند سایر تاسیسات هسته ای ایران، در چارچوب مقررات آژانس خواهد بود.»

آژانس بین المللی انرژی اتمی نیز با ارسال نامه ای به ایران در مورخ 25 سپتامبر (3 مهرماه)، از اقدام جمهوری اسلامی ایران برای ارائه اطلاعات مربوط به این سایت جدید زودتر از تعهد قانونی خود قدردانی كرد.

برابر اعلام رئیس سازمان انرژی اتمی، «ایجاد تأسیسات جدید هسته‌ای اقدامی احتیاط آمیز بوده و هدف آن، تقویت مقابله با هر گونه تهدید نسبت به تأسیسات اتمی ایران است تا دشمن بداند جمهوری اسلامی ایران با اراده‌ای كه دارد، اجازه توقف فعالیت های هسته‌ای اش را ولو برای یك لحظه هم نخواهد داد.

میزان غنی‌سازی در این تاسیسات مانند تأسیسات نطنز تا پنج درصد خواهد بود. احداث تأسیسات جدید حدود یك سال و اندی پیش آغاز شد و تا كنون هیچ گونه ماشین و مواد رادیواكتیوی در آن وارد نشده است.

طبق مقررات آژانس، هیچ ضرورتی به اعلام خبر مربوط به این تأسیسات وجود نداشت و ما می‌توانستیم آن را اعلام نكنیم، اما ما به خاطر بحث اعتمادسازی و شفاف‌سازی این را بسیار زودتر از زمان مقرر اعلام كردیم.»

لازم به توضیح است كه برابر تفاهم ایران و آژانس، بازرسان آژانس در 3 آبان 1388 (25 نوامبر 2009) از این تاسیسات بازدید و اجرای تعهدات مربوطه ایران را تایید كردند.

۴ - رآکتور تحقیقاتی آب سنگین اراک

با افزایش طول عمر رآکتور تحقیقاتی تهران و مستعمل شدن تجهیزات و سیستم های مختلف آن، همانند سایر رآکتورهای مشابه در جهان، بايد به فکر جایگزینی برای آن بود. از طرف دیگر، نیازمندی های روزافزون ایران به رادیوداروهای مختلف جهت مصارف تشخیص و درمان پزشکی و رادیوایزوتوپ های گوناگون برای کاربردهای صنعتی و تحقیقاتی و محدودیت های مختلفی که ایران حتی در ارتباط با تهیه و تأمین این قبیل رادیوایزوتوپ ها از منابع خارج از کشور روبرو بوده است، سازمان انرژی اتمی را مصمم به احداث یک رآکتور تحقیقاتی جدید به منظور جایگزینی رآکتور تهران كرد. رآکتور تحقیقاتی جدید از نوع آب سنگین و با قدرت 40 مگاوات بوده و موسوم به IR40 است. طراحی پایه این پروژه در سال 2002 کامل شد و عملیات اجرایی ساخت آن که هنوز ادامه دارد، از سال 2004 آغاز گردید.

مجتمع تولید آب سنگین اراك

مجتمع تولید آب سنگین اراك در 4 شهریور ماه 1385 توسط دكتر احمدی نژاد افتتاح شد. بنا به اظهار رئیس وقت سازمان انرژی اتمی ظرفیت تولید این مجتمع ابتدا هشت تن بود و در زمان افتتاح، ظرفیت آن به ۱۶ تن آب سنگین با غنای 99.8 درصد رسید. پروژه تولید آب سنگین اراك به عنوان یكی از شاخصه های دانش هسته‌ای، در پزشكی و بخصوص كنترل سرطان و كنترل بیماری ایدز نقش تعیین كننده ای دارد و به عنوان خنك كننده و كند كننده رآكتورهای آب سنگین نیز به كار می رود.

با گشایش این واحد صنعتی، ایران به عنوان نهمین كشور دارای تجهیزات تولید آب سنگین جهان مطرح می شود. كشورهای آرژانتین، كانادا، هند و نروژ نیز بزرگ ترین صادركنندگان آب سنگین جهان هستند.

لازم به ذکر است که از هر ۶۵۰۰ لیتر آب معمولی، تنها یك لیتر آب سنگین بدست می آید. آب سنگین در پژوهش های علمی در حوزه های مختلف از جمله زیست شناسی، پزشكی و فیزیك كاربردهای فراوانی دارد. برخی از كاربردهای آن عبارتند از طیف سنجی تشدید مغناطیسی هسته، كند كننده نوترون، آشكارسازی نوترینو، آزمون های سوخت و ساز در بدن و تولید تریتیم.

۵- كارخانه غنی سازی صنعتی نطنز

UF6 خوراک اصلی کارخانه غنی سازی است؛ این ماده در كارخانه نطنز برای تولید سوخت، غنی سازی می شود.

۶ - كارخانه UCF اصفهان

آنچه در اصفهان تحت عنوان پروژه UCF انجام می گیرد، تبدیل کیک زرد به هگزافلوراید اورانیوم (UF6)، اورانیوم فلزی و اکسید اورانیوم است.

كارخانه تولید میله سوخت (ZPP) اصفهان

در این كارخانه با استفاده از فلز مخصوص زیركونیوم، میله های سوخت تولید می شود.

كارخانه تولید سوخت (FMP) اصفهان

آخرین و حساس ترین حلقه مربوط به چرخه تولید سوخت هسته‌ای، بر عهده این كارخانه قرار گرفته است. در این بخش، تولید انواع مجتمع‌های سوخت مورد نیاز رآكتورهای تحقیقاتی و نیروگاه‌های تولید برق هسته‌ای در دستور كار قرار گرفته است.

براساس برنامه‌‌ریزی انجام شده، كارخانه FMP سالانه قادر خواهد بود 10 تن سوخت طبیعی برای به كارگیری در رآكتور تحقیقاتی آب سنگین 40 مگاواتی اراك و 30 تن سوخت غنی شده با غنای حداكثر پنج درصد برای استفاده در رآكتورهای هسته‌ای آب سبك تحت فشار از قبیل نیروگاه 360 مگاواتی دارخوین یا نیروگاه‌های قدرت دیگر تولید كند؛ همچنین این كارخانه قابلیت افزایش ظرفیت برای تولید سوخت مورد نیاز 2360 مگاوات برق هسته‌ای را طی برنامه پنجم توسعه داراست.

۷ - كارخانه كیك زرد اردكان

اورانیوم استخراجی از معدن ساغند، در منطقه اردکان یزد پس از اعمال فرایندهای مختلف شیمیایی و فیزیکی به کیک زرد تبدیل می شود.

۸ - معدن اورانیوم ساغند

پروژه ساغند یزد، نمود عینی فعالیت در زمینه استحصال اورانیوم از منابع طبیعی است. تأسیسات موجود در این کارخانه، اورانیوم را از عمق 350 متری استخراج می كند.

۹ - نیروگاه اتمی در حال ساخت دارخوین

رئیس وقت سازمان انرژی اتمی در 20 فروردین 1386 (روز ملی فناوری هسته‌ای و ورود ایران به مرحله غنی‌سازی صنعتی برای تولید سوخت هسته‌ای) گفت: مراحل طراحی و ساخت نیروگاه بومی 360 مگاواتی آب سبك با استفاده از امكانات بومی در دارخوین با شتاب پیگیری می شود.

۱۰ - نیروگاه اتمی بوشهر

در سال 1353 قرارداد اولیه طراحی و ساخت دو واحد نیروگاهی در بوشهر با قدرت هر واحد 1300 مگاوات بین سازمان انرژی اتمی و شرکت KWU آلمان منعقد شد.

با پیروزی انقلاب اسلامی، اجرای این پروژه متوقف گردید و در دی ماه 1373 قرارداد تکمیل واحد یک نیروگاه اتمی بوشهر به صورت مشارکتی بین ایران و روسیه منعقد شد و در سال 1377 بار دیگر قرارداد مورد بازبینی کلی قرار گرفت که طی آن تکمیل نیروگاه به صورت کلید در دست به شرکت اتم استروی اکسپورت روسیه محول شد.

رآکتور مورد توافق با شرکت روسی از نوع رآکتورهای آب سبک تحت فشار با قدرت 1000 مگاوات است. راه اندازی نیروگاه اتمی بوشهر، بارها به دلیل فشارهای سیاسی آمریكا و برخی كشورهای غربی به تأخیر افتاد. با شروع بحران در موضوع هسته‌ای ایران با نیات سیاسی چند كشور، تحقق این هدف در هاله ای از ابهام فرو رفت و موج جدیدی از فشارها بر روسیه وارد شد.

با اتخاذ سیاست‌های درست كه نتایج آن چیزی جز اثبات صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای ایران بر همگان نبود، مبانی اقدامات سیاسی این كشورها برای اعمال فشار بر ایران فروریخت.

روسیه بالاخره تصمیم به حمل سوخت هسته‌ای به نیروگاه بوشهر و راه اندازی آن گرفت. حمل سوخت بوشهر در 9 بهمن ماه 1386 كامل شد و بنابر اعلام مقامات روسی و مقامات سازمان انرژی اتمی كشورمان، این نیروگاه بزودی راه اندازی می شود و خواهد توانست برق هسته‌ای به مدار برق كشور وارد كند، از این رو كشورمان سی و یكمین كشوری خواهد بود كه به تولید برق هسته‌ای می پردازد.