با پایان ثبت نام انتخابات ریاست جمهوری انجام مي‌گيرد؛

برآورد فضای سیاسی حاکم بر مصر/اخوان‌المسلمین شانس اول پیروزی در انتخابات

با پایان مهلت ثبت‌نام کاندیداهای انتخابات ریاست‌جمهوری در مصر، نگاهی گذرا به شرایط سیاسی حاکم بر این کشور و افراد ثبت‌نام شده حاکی از آن است كه اخوان‌المسلمین با وجود انتقادهای درون گروهی و بیرونی، شانس پیروزی بیشتری نسبت به سایر گروه‌ها دارد.

کد خبر: ۱۷۹۹۸۴

سه‌شنبه - ۲۲ فروردين ۱۳۹۱ / April 10, 2012

گروه بین الملل «خبرگزاری دانشجو»؛ روز گذشته زمان ثبت نام نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری در مصر پایان یافت و کمیسیون انتخابات از نام نویسی 23 تن خبر داد.

شاید ثبت نام عمر سلیمان، رئیس سابق دستگاه های امنیتی مصر و معاون پیشین مبارک که با واکنش های زیادی مواجه شد و همچنین معرفی کاندیداي دوم از سوی اخوان المسلمین خبرسازترین رویداد روز آخر ثبت نام بود.

گزارش‌ها نشان می‌دهد که اکثر افرادی که نامزد احراز پست ریاست‌جمهوری شده‌اند، یا از اعضای گروه‌ها و احزاب اسلامی مصر و یا از مقامات مسئول بلندپایه در رژیم پیشین مصر هستند.

با پایان مهلت ثبت نام و زمان باقی مانده تا 23 می 2012 (زمان برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در مصر) و اعلام ارتش مصر مبنی بر اینکه پس از انتخابات  قدرت را به‌طور کامل به دولت جدید واگذار خواهد کرد، کارشناسان هم اکنون به برآورد موقعیت جریان های سیاسی حاکم در این کشور و آرایش نیروهای سیاسی پرداخته اند.

در نوشتار فوق برآنیم به بررسی شخصیت ها و جریان های عمده حاضر در مصر و شانس موفقیت آنها در کسب پیروزی در انتخابات آتی این کشور بپردازیم.

عمر سلیمان و تداوم سیاست‌های دوران مبارک

در آخرین مورد از شگفتی‌های انتخاباتی در مصر٬ عمر سلیمان٬ رئیس سابق سازمان اطلاعات و امنیت مصر و از معاونان حسنی مبارک٬ جمعه (۶ آوریل٬ ۱۷ فروردین) اعلام کرد که در انتخابات ماه آینده برای تعیین رئیس‌جمهور و اولین جانشین دیکتاتور سرنگون‌شده مصر٬ کاندیدا خواهد شد.

عمر سلیمان خطاب به هوادارانش گفت: «درخواست شما برای حضور من یک دستور بود٬و من سربازی هستم که در زندگی‌اش هرگز از دستوری سرپیچی نکرده است. با وجود همه موانع و مشکلات٬ در این رقابت شرکت خواهم کرد.»

او پیش‌تر اعلام کرده بود که به خاطر «دشواری‌ها و موانع موجود در روند ثبت‌نام» از نامزدی در انتخابات خودداری خواهد کرد.

عمر سلیمان از سال ۱۹۹۱ پس از انتقال از ارتش٬ فعالیت خود را به‌عنوان رئیس سازمان اطلاعات مصر آغاز کرد و اکنون ۲۱ سال بعد از رهبری دستگاه اطلاعاتی این کشور٬ وعده داده که همه تلاش‌های خود را به کار گیرد تا «تغییراتی که مردم انتظارش را می‌کشند محقق کند، انقلاب‌شان را به ثمر برساند و امید را در دل مردم مصر زنده کند.»

به نظر می رسد که عمر سلیمان با بهره برداری از وضعیت جاری در مصر و نگرانی که از قدرت گرفتن اسلام گرایان نزد سکولارها و لیبرال ها، بویژه نزد غربی ها وجود دارد و همچنین اضطرابی که اقلیت های دینی، بویژه قبطی ها از روی کار آمدن چهره های تندرو همچون ابو اسماعیل دارند، به فکر بازگشت مجدد به عرصه انتخاباتی مصر افتاده است.

در این میان اخباری نیز منتشر شده مبنی بر اینکه عمر سلیمان اخیراً با مقامات اسرائیلی و آمریکایی دیدار کرده و آنها از او خواسته اند که خود را وارد کارزار انتخابات ریاست جمهوری کشورش کند.

نامزد شدن عمر سلیمان در انتخابات ریاست جمهوری مصر نگرانی های زیادی در خصوص تلاش بازمانده های رژیم حسنی مبارک برای چنگ اندازی به قدرت ایجاد کرده است.

بسیاری از مردم مصر سلیمان را متحد نزدیک اسرائیل و آمریکا می دانند، از این رو نامزدی او را برای انتخابات محکوم می کنند.

آنها خواستار محاکمه سلیمان به عنوان معاون حسنی مبارک هستند، آنها معتقدند که این فرد نقش کلیدی در کشتن معترضان و همچنین تثبیت جایگاه اسرائیل در سرزمین های اشغالی داشته است.

با این وجود به نظر می رسد وی همچنان از نفوذ سیاسی زیادی در مصر برخوردار است؛ سلیمان توانست ظرف یک روز بیش از 72 هزار امضا از رای دهندگان مصری بگیرد.

بر اساس قانون انتخابات مصر، نامزدها جهت تایید شدن باید توانایی کسب حداقل 30 هزار امضا را از شهروندان مصری داشته باشند.

با توجه به پیشینه نظامی عمر سلیمان بسیاری بر این باورند که او از حمایت شورای عالی نظامی مصر که پس از سرنگونی حسنی مبارک قدرت را به طور موقت در اختیار دارد، برخوردار است. اگر چه وی در مصاحبه با روزنامه الاخبار المصریه گفت كه شورای عالی نظامی مصر هیچ رابطه منفی یا مثبت در تصمیش برای نامزدی در انتخابات نداشته است و اعضای این شورا از طریق رسانه های خبری از تصمیمش آگاه شدند.

بازگردان امنیت و‌ آرامش به خیابان های مصر، کمک به اقتصاد نابسامان، اجرای دموکراسی و احترام به همه تعهدات بین المللی از جمله شعارهای اصلی عمر سلیمان برای نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری است.

نامزدی عمر سلیمان مورد قبول بخشی از مردم مصر واقع شد که خواهان پایان فوری بی ثباتی سیاسی در کشور هستند.

اخوان المسلمین و نگرانی‌هاي غرب از پیروزی اسلامگرایان

اخوان‌المسلمین برای فتح سنگر به سنگر کرسی‌های قدرت خیز برداشته و پس از کسب اکثریت در پارلمان مصر٬ اکنون با معرفی خیرات الشاطر٬ از رهبران این سازمان، به تصاحب مسند ریاست‌جمهوری می‌اندیشد.

در آخرین روز ثبت‌نام برای نامزدی ریاست‌جمهوری مصر، اخوان المسلمین، علاوه بر خیرات الشاطر، یک نامزد دیگر را نیز معرفی کرد.

معرفی خیرات الشاطر به‌عنوان کاندیدای اسلام‌گرایان اخوان‌المسلمین در انتخابات ریاست‌جمهوری مصر٬ بسیاری از ناظران سیاسی و تحلیل‌گران را شگفت‌زده کرده است. اخوان‌المسلمین پیش‌تر اعلام کرده بود که در انتخابات ریاست‌جمهوری نامزدی معرفی نخواهد کرد.

گفته می‌شود این تاجر ثروتمند و پرسابقه ۶۱ ساله که از سرمایه‌گذاران جنبش اخوان‌المسلمین است، برای جانشینی حسنی مبارک شانس زیادی خواهد داشت.

نامزدی الشاطر با مخالفت برخی از اعضای اخوان المسلمین مواجه شد، آنها پرونده‌ قضایی و حکم الشاطر را دلیل این امر بیان کرده اند؛ نامزد اخوان المسلمین در سال 2006 و به اتهام حمایت از تروریسم در زمان حکومت مبارک به هفت سال زندان محکوم شده بود. وی پس از سرنگونی مبارک از زندان آزاد شد.

حامیان نامزدی الشاطر با انتشار بیانیه‌ای در اعتراض به تصمیم اخوان المسلمین برای انتخاب نامزد دوم برای ریاست‌جمهوری، مدعی شده‌اند که پرونده‌ قضایی الشاطر بر مبنای اتهام‌های کذب بوده است؛ با این‌حال احتمال می‌رود که خیرات الشاطر به دلیل سابقه‌ زندان و جرایم امنیتی رد صلاحیت شود.

اخوان المسلمین، محمد مرسی، رئیس حزب آزادی و عدالت را به عنوان کاندیدای دوم خود در انتخابات ریاست‌جمهوری معرفی کرده است؛ آزادی و عدالت شاخه‌ حزبی اخوان المسلمین است که در اولین انتخابات پارلمانی مصر پس از سقوط حسنی مبارک اکثر کرسی‌های مجلس را در اختیار دارد.

به طور کلی کارشناسان بر این باورند با ورود اخوان المسلمین به جرگه سیاست با سرنگونی حسنی مبارک، این جریان شاهد اختلاف های درونی زیادی بوده است که پیشتر به دلیل عدم دخالت در امور سیاسی و اجرایی در این جریان نمود نکرده بود؛ امری که رهبران اخوان آن را منکر شده و دست ساخته رسانه ها می دانند.

محمود حسین، دبیرکل اخوان المسلمین در این ارتباط گفته است: «اخوان‌المسلمین هدف جدالی خشم‌آلود از سوی رسانه‌ها و رقبای سیاسی است. تا جایی که اخباری جعلی می‌سازند و به دفتر هدایت (بدنه مرکزی جنبش) منتسب می‌کنند.»؛ به گفته وی هدف این است که میان اخوان و سایر نیروهای سیاسی شکاف بیندازند.

محمد بدیع، رهبر اخوان المسلمین هم با انتقاد از پوشش اخیر رسانه‌ای مشکلات اخوان‌المسلمین، رسانه‌ها را به «ساحران فرعون» تشبیه کرده که به گفته او کارشان فریفتن مردم و گمراه کردنشان از باور درست بوده است.

رهبران اخوان در پاسخ به این سوال که چرا ابتدا اعلام كردند كه در انتخابات ریاست جمهوری نامزد ارائه نمی دهند، بيان داشته اند که اقدام فعلی در راستای مصالح مصر بوده است.

محمد بدیع در این باره گفت: «با نامزدی چهره‌های رژیم سابق، کسانی چون عمر سلیمان و دیگران، تحولات تازه‌ای رخ داده؛ حتی هواداران مبارک برای بازگشت این ستمگر مخلوع مشغول فعالیتند.»

در همین حال خیرت شاطر، نايب رئیس گروه اخوان المسلمین و نامزد این گروه در انتخابات مصر نیز از تصمیم عمر سلیمان بشدت انتقاد کرد؛ شاطر گفت:«اخوان المسلمین با نامزدی عمر سلیمان مخالف است و ورود او به عرصه انتخابات را اهانت به انقلاب و مردم مصر می داند.»

وی تصریح کرد: پیروزی سلیمان در انتخابات امری غیر ممکن است، مگر اینکه در انتخابات تقلبی صورت گیرد و اگر چنین اتفاقی رخ دهد بی شک مصر بار دیگر شاهد انقلاب مردم خواهد بود.

سعودی‌ها و حمایت از حازم ابواسماعیل

شورای روحانیون سلفی اعلام کرد که حازم صلاح ابواسماعیل، نامزد مورد حمایت آن‌ها برای احراز مقام ریاست‌جمهوری است.

شورای روحانیون سلفی اعلام کرده است که این تصمیم بعد از نشستی چهار ساعته با حضور عبدالله شاکر، روحانی سرشناس سلفی و محمد حسن، معاون وی گرفته شده است.

حازم صلاح ابواسماعیل خود اسلام‌پژوه و وکیل متخصص در قوانین اسلامی است که از دانشکده‌ حقوق دانشگاه الازهر قاهره فارغ‌التحصیل شده است، او در زمینه‌ اقتصاد اسلامی نیز تالیفاتی دارد، این نامزد ریاست‌جمهوری مصر در گفت‌وگوهای خود با رسانه‌های مصر از صحبت درباره‌ حقوق مسیحیان طفره رفته و به شکل کلی گفته است که حقوق همه باید در مصر رعایت شود.

ابواسماعیل که طرفدار حجاب زنان است، در پاسخ انتقادهای برخی رسانه‌ها گفته بود که معتقد است قوانین اسلامی را باید مرحله به مرحله و بنا به نیاز و اشتیاق جامعه پیاده كرد؛ وي از حجاب به عنوان وظیفه‌ای دینی یاد، و تاکید كرده بود که با این‌حال به حق پوشش همه با حفظ برخی محدودیت‌ها احترام می‌گذارد.

برخی تحلیل‌گران احتمال می‌دهند که صلاحیت حازم صلاح ابواسماعیل که اسلام‌پژوه و وکیلی است که به ضدآمریکایی بودن شهرت دارد نیز رد شود؛ وی نامزد سلفی‌های مصر است.

رسانه‌های مصر می‌نویسند که کمیسیون انتخابات اعلام کرده که مادر ابواسماعیل از سال ۲۰۰۶ تابعیت ایالات متحده آمریکا را دارد و این مانعی است بر سر راه کاندیداتوری ریاست جمهوری. بر اساس قانون انتخابات مصر والدین یک کاندیدای ریاست جمهوری باید فقط تابعیت مصر را داشته باشند.

در اعتراض به این نظر کمیسیون انتخابات، هزاران نفر از هواداران سلفی ابواسماعیل جمعه، ۶ آوریل به خیابان آمدند؛ آنها این اتهامات را یک توطئه خواندند.

با سرنگونی مبارک در مصر، عربستان سعودی سرمایه گذاری گسترده ای را جهت حمایت از سلفی ها در این کشور انجام داده است؛ کمک های سعودی تا حدی نیز موفقیت آمیز بوده و منجر به کسب 20 درصدی آرای مجلس توسط سلفی ها شد.

برخی دیگر از مقامات سابق در دوران دیکتاتوری حسنی مبارک از جمله احمد شفیق، نخست‌وزیر سابق در دوران مبارک و نیز عمر موسی، وزیر خارجه پیشین مصر و رئیس پیشین اتحادیه عرب نیز برای رقابت‌های انتخابات ریاست‌جمهوری مصر نامزد شده و ثبت‌نام کردند.

مصر در لبه بحران

مصر که به خاطر اهرام و تمدن باستانی اش شهرت دارد، در دوران معاصر نقش مهمی در سیاست خاورمیانه ایفا کرده است. در دهه ۵۰ میلادی، جمال عبدالناصر، ملی گرایي عربی و جنبش عدم تعهد را بنیاد نهاد، در حالی که انور سادات، جانشین او با امضاي قرارداد صلح با اسرائیل در سال ۱۹۷۹ مواضع کشورش را به غرب نزدیکتر کرد. اما تظاهرات ضد دولتی در سال ۲۰۱۱ که منجر به سرنگونی حسنی مبارک شد، یک بار دیگر مصر را به صحنه رقابت‌های جناحی سیاسی تبدیل کرد.

برخی کارشناسان بر این باورند که معرفی نامزد ریاست‌جمهوری از سوی اخوان‌المسلمین می‌تواند این گروه را به رویارویی مستقیم با شورای نظامی حاکم بکشاند. اخیراً اخوان‌المسلمین نسبت به تلاش احتمالی نظامیان برای تقلب در انتخابات هشدار داد. در مقابل نیز شورای نظامی با انتشار بیانیه‌ای خشمگینانه این را دروغ‌ها و اتهامات خباثت‌آمیز نامید.

از سویی، گروهی از احزاب سکولار و لیبرال در مصر از روند انتخاب هیئت تدوین قانون اساسی جدید این کشور خارج شده‌اند. قانونگذاران معترض بر اين باورند که اخوان المسلمين که بيشترين کرسی های پارلمان مصر را در انتخابات اخير به خود اختصاص داده، تلاش می کند مجمع تدوين قانون اساسی جديد آن کشور را در انحصار خود داشته باشد.

اعضای ليبرال پارلمان مصر می گويند، قانون اساسی جديد آن کشور نبايد توسط فاتحان انتخابات تدوين شود و روند تدوين قانون اساسی بايد همه جناح های سياسی و عقيدتی جامعه مصر را در بربگيرد؛ قانون اساسی جديد مصر موازنه قدرت ميان پارلمان آن کشور و رئيس جمهوری را معين خواهد کرد.

افزایش تنش ها میان مسلمانان و مسیحیان بحران دیگری است که مصر کنونی با آن مواجه مي باشد. تنش میان مسیحیان و مسلمانان مصر از سال‌ها پیش وجود داشت، اما از زمان سرنگونی نظام حسنی مبارک شدت گرفته و منجر به درگیری های شدید میان طرفین شده است؛ مسیحیان یک دهم مردم مصر را تشکیل می‌دهند.

سیاست مصر بار دیگر در لبه بحرانی بالقوه قرار گرفته است، اما با توجه به انبوه وقایع پس از انقلاب، پیش بینی دقیق این که چنین بحرانی کی و چگونه بروز می کند، ممکن نیست.