بحران سوریه؛

آمریکا در مقابل اسرائیل

وضعیت آینده سوریه در دوران بعد از اسد و ملاحظات امنیتی آن برای رژیم صهیونیستی که باعث نگرانی هایی برای اسرائیل شده است نقطه جدایی استراتژی های امریکا و اسرائیل در قبال بحران سوریه است.

کد خبر: ۱۹۰۳۱۵

پنجشنبه - ۱۸ خرداد ۱۳۹۱ / June 07, 2012

به گزارش خبرنگار حوزه بین الملل «خبرگزاری دانشجو» به نقل از آسیا تایمز، همچنان که از حوادث و رویه های داخلی سوریه برداشت میشود در ناآرامیهای این کشور در کنار عوامل داخلی عوامل خارجی نیز تاثیرگذارند و البته هر یک نیز منافع خاصی را تعقیب میکنند. به بیان دیگر با آغاز بحران و ناآرامیها در سوریه هر یک از قدرتهای بزرگ و کشورهای منطقه با اعمال فشار بر رژیم کنونی سوریه در پی بهره برداری از این ناآرامی ها در راستای منافع خود برآمده اند.

در میان کشورهای خارجی و سیاست های آنها در قبال سوریه، اهداف و سیاست های امریکا و رژیم صهیونیستی به عنوان دو دشمن اصلی جهانی و منطقه ای سوریه دارای اهمیت زیادی است. اما آنچه این نوشتار در پی بررسی آن برآمده این نکته است که با وجود اینکه امریکا و اسرائیل دارای پیوندهای ناگسستنی به خصوص در سیاست خاورمیانه ای خود هستند به دلایل متعددی موضع یکسانی در قبال آینده تحولات سوریه ندارند بدین نحو که سیاست آنها در مورد آینده سوریه در مقابل یکدیگر قرار دارد.

در رابطه با نقش و هدف امریکا در قبال سوریه، میتوان دو هدف اصلی این کشور در رابطه با سوریه را در افزایش و تقویت نقش و جایگاه شورای همکاری خلیج فارس در مقابل ایران یا تضعیف ایران و کاهش نقش و نفوذ روسیه در سوریه و کل خاورمیانه و مدیترانه منطقه جستجو کرد. در این راستا اسرائیل نیز منافع مشترکی با امریکا در کاهش نقش ایران و روسیه در منطقه دارد.

اما وضعیت آینده سوریه در دوران بعد از اسد و ملاحظات امنیتی آن برای اسرائیل که باعث نگرانی هایی برای اسرائیل شده است، نقطه جدایی استراتژی های امریکا و اسرائیل در قبال بحران سوریه است. به نحوی که اسرائیل از مسیر و راهکار دولت اوباما در قبال سوریه برای تغییر رژیم این کشور پیروی نمی کند. در ادامه با پرداختن به اهداف و مواضع هر یک از این دو به اختلافهای آنها و دلایل آن می پردازیم.

اهداف و مواضع امریکا در قبال سوریه و آینده آن:

از زمان استقلال سوریه در سال 1956 از فرانسه، امریکا همواره روابط خصمانه ای با سوریه داشته است و در دهه 70 و دهه 80 نیز به حمایت از جنبش اخوان المسلمین برای براندازی رژیم حافظ اسد پرداخت. در ادامه این سیاست با تبعید اخوان المسلمین سوریه از سال 1982 دولت امریکا از آنها در مقابل رژیم اسد حمایت کرده تا جایی که امریکا در چند دهه گذشته با هدف براندازی رژیم فعلی سوریه روابط خود را با یک گروه اسلامگرا تقویت کرد.

نکته مهم در اینجا این است که اتحاد دولت امریکا با گروه اسلامگرای اخوان سوریه هر چند عجیب به نظر میرسد ولی تنها به دلیل مخالفت مشترک آنها با رژیم چپ گرا و ملی گرای حافظ اسد و با هدف تضعیف آن ایجاد شده است. این امر در زمان کنونی نیز ادامه دارد و دولت امریکا برای تضعیف و براندازی رژیم بشار اسد از مخالفان این دولت به خصوص گروه پیشرو آنها یعنی اخوان المسلمین سوریه حمایت میکند.

بطور کلی می توان این نکته را بیان کرد که سوریه در دوران کنونی تنها کشوری نیست که امریکا در قبال آن از گروه های اسلامی برای سرنگونی یک دولت مخالف هژمونی امریکا حمایت می کند.

در دوره کنونی حمایت امریکا از برخی گروه های داخل سوریه بخشی از جنگ نیابتی امریکا درمنطقه است که از این گروه ها برای منافع خود استفاده می کند. بدین نحو که امریکا، ترکیه و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در پی سرنگونی دولت اسد هستند در حالی که روسیه، چین و ایران در پی حفظ رژیم اسد هستند.

در واقع در کنار سرنگونی یک مخالف منطقه ای، امریکا با تلاش برای سقوط اسد در پی کاهش نفوذ ایران، روسیه و چین در منطقه می باشد. به بیان دیگر در سطح منطقه ای در حالی که امریکا از حمله مستقیم به ایران میترسد، در پی این است که با سرنگونی رژیم اسد به عنوان متحد منطقهای ایران و اخلال در محور شیعی به عنوان متحدان ایران تا حد ممکن موقعیت منطقه ای ایران را تضعیف نماید.

واشنگتن معتقد است که در صورت سقوط اسد و به قدرت رسیدن اخوان المسلمین یا سهیم شدن آن در قدرت در سوریه به عنوان قدرتمندترین مخالف این دولت، این گروه اتحاد ایران با سوریه را به هم خواهد زد، چرا که یکی از رهبران این گروه اعلام کرده که در صورت به قدرت رسیدن از مدل حکومت ایران پیروی نخواهند کرد و در واقع امریکا امیدوار است که در صورت به قدرت رسیدن این گروه در آینده سوریه، این کشور اتحاد خود با ایران را خواهد شکست.

همچنین سقوط رژیم اسد نفوذ روسیه را نیز در مدیترانه و خاورمیانه کاهش خواهد داد. سوریه میزبان پادگان نیروی دریایی روسیه است و از سال 1971 نزدیک ترین رژیم عربی متحد روسیه بوده است. سوریه در واقع بزرگترین خریدار عربی تسلیحات روسیه و دروازه ورود روسیه به خاورمیانه و مدیترانه می باشد.

اخوان المسلمین سوریه همچنین دو دولت روسیه و چین را به خاطر فروش تسلیحات و حمایت دیپلماتیک از رژیم اسد در طول بروز ناآرامی ها در سوریه مورد انتقاد قرار داده اند و آنها را متحدان رژیم اسد در سرکوب معترضان خوانده است.

با وجود این اظهارات و شرایط امریکا امیدوار است که با سقوط رژیم فعلی سوریه، اگر اخوان المسلمین سوریه به عنوان مطرح ترین گروه مخالف رژیم اسد قدرت را در آینده این کشور در دست گیرد و یا بتواند در کنار گروه های دیگر در قدرت سهیم شود، سوریه را از اتحاد با مسکو و تهران خارج نماید و به واشنگتن، آنکارا، ریاض و دوحه نزدیک شود، توازن منطقه ای به نفع ایالات متحده تغییر خواهد کرد.

منافع و اهداف اسرائیل در قبال سوریه و آینده آن:

اسرائیل نیز به مانند امریکا در پی تضعیف ایران و کاهش نفوذ آن در سوریه هست اما برخلاف امریکا سیاست حمایت از مخالفان اسد برای سقوط رژیم فعلی سوریه را در پیش ندارد.

در واقع اسرائیل با یک دوراهی و معما در رابطه با سوریه روبه رو می باشد. شاید اسرائیل تنها دشمن و مخالف رژیم فعلی سوریه باشد که به دنبال سرنگونی این رژیم نیست. دلیل این امر را باید در نگرانی رهبران اسرائیل از بی ثباتی و ناامنی در دوران بعد از سقوط اسد جستجو کرد. چرا که این احتمال هست که هر رژیمی در آینده قدرت را به دست گیرد ممکن است مشکلاتی برای اسرائیل به عنوان همسایه سوریه ایجاد نماید.

به بیان دیگر رهبران اسرائیل در دوراهی انتخاب اولویت بین یک رژیم علوی همراه ایران در سوریه و یا یک رژیم احتمالی بنیادگرای سنی در سوریه گرفتار شده اند. در این زمینه عدم تمایل اسرائیل در حمایت از مخالفان اسد حداقل در دوران کنونی نشان از تمایل این رژیم در حفظ اسد در قدرت و نگرانی از روی کار آمدن اسلامگرایان سنی افراطی دارد.

در نظر تحلیلگران استراتژیست هر چند رژیم اسد هنوز به عنوان جدی ترین دشمن عربی اسرائیل و کمک کننده اصلی به حزب الله باقی مانده ولی می دانند که رژیم اسد قصد تهدید امنیتی مستقیم اسرائیل را ندارد؛ ولی نمی توان در مورد رژیم آینده سوریه در دوران بعد از اسد چنین تضمینی ارائه داد. چرا که اخوان المسلمین سوریه به عنوان گروه اصلی مخالف دولت اسد که دارای بیشترین شانس برای در اختیار گرفتن قدرت در صورت تغییر رژیم سوریه است، در صورت در دست گرفتن قدرت حداقل در پی پس گرفتن بلندی های جولان خواهد بود؛ چرا که در دوران کنونی نیز این گروه با صهیونیست خواندن اسرائیل همواره از حماس حمایت کرده است.

در واقع هر دولتی اعم از مذهبی یا سکولار در سوریه قدرت را دست گیرد حداقل برای کسب مشروعیت در پی پس گرفتن بلندی های جولان و توجه بیشتر به مساله فلسطین در مقابل اسرائیل است چون سوریه همواره در مرکز ناسیونالیسم عربی در مقابل اسرائیل قرار داشته است و این برای اسرائیل خطر آفرین است. به همین دلایل اسرائیل  به این نتیجه رسیده است که سقوط اسد به دلایل استراتژیک به نفع آن نخواهد بود.

حتی در صورتی که در رژیم آینده سوریه اخوان المسلمین به قدرت نرسد و یا حتی سیاست خارجی دولت آینده سوریه در مقابل اسرائیل تغییر نکند، به چهار دلیل منافع ملی اسرائیل در حفظ رژیم اسد قرار دارد:

اولا سقوط دولت سوریه با توجه به تسلیحاتی که این رژیم در اختیار دارد، با توجه به اینکه این تسلیحات نظامی ممکن است در اختیار گروه هایی مانند القاعده یا حزب الله قرار گیرد برای اسرائیل با توجه به ماهیت این گروهها، تهدیدی امنیتی تازه ای مطرح خواهد کرد.

دوم اینکه در تصورات رهبران رژیم صهیونیستی در صورت ساقط شدن رژیم اسد، جمهوری اسلامی ایران ممکن است احساس انزوای بیشتری در منطقه نماید و در این راستا برای رفع تهدیداتش انگیزهی بیشتری برای رسیدن به توان هسته ای داشته باشد که در این صورت نیز با برهم خوردن توازن هستهای در منطقه امنیت اسرائیل بیشتر مورد تهدید قرار خواهد گرفت.

عامل سوم این است که به قدرت رسیدن یک دولت مشروع در سوریه موجب آزاد شدن نیروهای نظامی ان می شود و با توجه با مشروعیت آن ممکن است به سمت اهداف توسعه طلبانه علیه اسرائیل اقدام نماید که تهدیدی علیه اسرائیل است در شرایطی که ادامه ناآرامی در سوریه و درگیری نیروهای نظامی دولت اسد در مسائل داخلی تهدیدی جدی برای اسرائیل ایجاد نمی کند.

نهایتا با توجه به سرکوب گروه های رادیکال اسلامی و سلفی در سوریه در چند سال اخیر این امکان وجود دارد که در صورت سقوط رژیم اسد و ایجاد وضعیت خلا قدرت، این گروهها به قدرت رسیده و یا حداقل سهمی در قدرت داشته باشند که در این شرایط به احتمال بسیار زیاد این گروه های به سمت تقابل جدی تر با اسرائیل حرکت خواهند کرد.

دوراهی امریکا

همچنان که بیان شد در حالی که امریکا به دلایلی مانند از بین بردن یکی از مخالفان هژمونی منطقه ای امریکا و همچنین کاهش نقش و نفوذ مخالفان و رقیبان خود مانند ایران، روسیه و چین و همکاری با متحدان منطقه ای اش با حمایت از مخالفان دولت کنونی سوریه در پی ساقط کردن رژیم بشار اسد است، اسرائیل به دلیل ملاحظات امنیتی در رابطه با آینده سوریه تمایل چندانی برای تغییر رژیم فعلی سوریه نمی بیند.

بدین نحو که هر چند دو کشور در مخالفت با رژیم اسد موضع یکسانی دارند ولی منافع یکسانی در قبال حفظ و یا تغییر رژیم اسد میان امریکا و اسرائیل مشاهده نمی شود که باتوجه به اتحاد استراتژیک بین این دو و حمایت همیشگی امریکا از رژیم صهیونیستی، امریکا ممکن است بر خلاف موضع کنونی خود ملاحظات امنیتی اسرائیل را نیز مدنظر قرار دهد.

هر چند که از مواضع امریکا و سخنان دولتمردان این کشور در قبال سوریه می توان تلاش این کشور برای تغییر رژیم سوریه را برداشت نمود ولی دولت امریکا ممکن باید به دلایل اسرائیل در خودداری از کمک به مخالفان اسد توجه کند. دلایلی مانند احتمال در دست گرفتن کنترل تسلیحات نظامی به دست عوامل غیر-دولتی، حرکت به سمت دستیابی به سلاح هسته ای در صورت انزوای بیشتر از سوی ایران به عنوان دشمن اسرائیل و احتمال به قدرت رسیدن گروه های افراطی در سوریه که منافع اسرائیل در منطقه را آسیب پذیر می کند. به بیان دیگر هر چند گروه های داخلی امریکا بر اقدام سریع برای سرنگونی اسد فشار می آورند اما این احتمال وجود دارد که امریکا به دلایل اسرائیل در حفظ رژیم کنونی سوریه  نیز توجه کند.

در پایان ضمن اینکه باید اشاره کرد که هر چند تاکنون شاهد مواضع متفاوت امریکا و اسرائیل در قبال آینده سوریه بوده ایم و از کلام و مواضع دولتمردان امریکا تغییر رژیم سوریه برداشت می شود ولی باید توجه داشت که در کنار همه عوامل حفظ امنیت متحدان امریکا در منطقه به خصوص اسرائیل و جلوگیری از به قدرت رسیدن گروههای افراطی  اولویت امریکا به شمار می رود و شاید برای این اهداف تغییر رژیم سوریه نگران کننده باشد و امریکا به فکر حفظ آن باشد.

همچنین امریکا برای اجتناب از تبدیل موقعیت سوریه به مانند وضعیت عراق در کنار توجه به سناریوهای آینده مجبور است با متحدان منطقه ای خود و همچنین دولت های روسیه، چین و ایران برای حل بحران سوریه تعامل داشته باشد.