مذاكرات هسته‌اي مسكو و عدم تجانس در گروه 1+5

با وجود اختلاف نظرها میان اعضای 1+5 كه عمق آن نيز كم نيست نمي‌توان با قاطعيت از تاثيرگذاري زياد آن در مذاكرات با ايران صحبت كرد.

کد خبر: ۱۹۱۵۹۹

يکشنبه - ۲۸ خرداد ۱۳۹۱ / June 17, 2012

گروه بین الملل «خبرگزاری دانشجو»: با نزديك شدن به زمان برگزاري نشست مسكو پيرامون بحث و مذاكره درباره مسئله هسته‌اي ايران گمانه زني‌ها درباره مواضع طرفين و امكان موفقيت يا ناكامي مذاكرات در ميان محافل گوناگون به ويژه حوزه‌هاي خبري رو به افزايش است.

در حالي كه تفاوت ديدگاه بسيار گسترده به نظر مي‌رسد اما در اين بين دو ديدگاه عمده پيرامون دستاوردهاي مذاكرات پيش رو شكل گرفته است:

ديدگاه اول كه عمدتاً محافل و گروه‌هاي واقع‌گرا به آن قائل‌اند براين اعتقادند كه تاكيد مجدد هر دو طرف بر مواضع گذشته چشم‌انداز مذاكرات فرارو را چندان روشن جلوه نمي‌دهد.

اين عده استدلال مي‌كنند كه در حالي كه ايران فرآيند بحث از مذاكرات هسته‌اي را به حوزه‌هاي غيرمرتبط نظير تحولات خاورميانه و موضوعات نامربوط ارتباط مي‌دهد اصرار بيش از حد طرف ديگر مذاكره بر لزوم بازرسي از مناطق و اماكن نامرتبط با موضوع هسته‌اي و نيز بي‌توجهي ارادي به حق ايران در غني‌سازي اورانيوم نمي‌تواند به فرآيند گفت‌وگو و مذاكره ياري برساند.

در مقابل اين دسته ديدگاه دوم كه با خوش بيني به قضيه مي‌نگرند بر اين نظر است كه مذاكرات استانبول 2 و بغداد شايد نتايج ملموسي در بر نداشته اما كشيده شدن آن به دور سوم در مسكو خود حاكي از اراده دو طرف براي حل و فصل نهايي موضوع است.

از ديد اينان از يك طرف تحريم‌ها تهران را به سمت مذاكرات سوق داده و در مقابل ترس غرب از فراگير شدن بحران اقتصادي در شرايط تحريم نفتي ايران به عنوان يكي از بزرگ‌ترين توليد‌كنندگان نفت دنيا آنها را به سوي حل موضوع كشانده است.

اين گروه ضمن تاكيد بر نشانه‌هايي از اراده در ميان ايرانيان براي حل مسئله كليشه‌اي هسته‌اي ايران عامل ديگر در موفقيت مذاكرات را فقدان انسجام دروني در گروه 1+5 مي‌دانند.

انسجامي كه مي‌توانند آنها را در برابر بديل‌ها يا سناريوسازي قوي ايران درمانده كرده و ناگزير از پذيرش حقوق ايران مي‌كند.

مسئله‌اي كه نبايد از آن به سادگي گذشت  نبود اجماع نظر و يكدستي در ميان اعضاي 1+5 به ويژه در ارتباط با نوع نگرش آنها به نيات و اهداف ايران است. اما اين موضوع نيز نبايد باعث تحليل‌هاي غيرواقع‌بینانه شود هر چند اختلاف‌نظر وجود دارد اما نمي‌توان آن را يك برهان يا استدلال متقن در پيروزي ايران در مذاكرات برشمرد.

در ميان اعضاي 1+5 در حالي كه روس‌ها و چيني‌ها به مراتب سرسختي بيشتري از خود نشان داده و به ظاهرا بر حقوق هسته‌اي ايران و لزوم احترام به‌ آن تاكيد دارند آمريكا و كشورهاي اروپايي بر لزوم شفاف‌سازي ايران در مسئله هسته‌اي تاكيد داشته و معتقدند كه نبايد زمان را در اختيار ايران قرار داد.

در عين حال اختلافاتي نيز ميان اروپايي‌ها و آمريكا ديده مي‌شود. هر چند اين دو در نگاه كلان بر لزوم مخالفت از گسترش  توانايي هسته‌اي نظامی و مسائل امنيتي اتفاق‌نظر دارند اما در نوع برخوردها و ابزارها در مواجه با مسائل موردي دچار اختلاف‌نظرند.

اين اختلاف‌نظر داراي دو ريشه اساسي است؛ اول آنكه آمريكايي‌ها با نگاه تفوق طلبانه به دنبال حل مسائل به صورت ضربتي بوده و در اين راه از بكارگيري تمامي ابزارها هيچ ابايي ندارند . در مقابل اروپايي‌ها با عقبه هنجاري موجود در رويكرد به مسائل و موضوعات پيراموني بر بكارگيري ابزارهاي زمان‌بر و در عين حال بلندمدت تاكيد بيشتري دارند.

دومين اختلاف‌نظر اروپا و آمريكا به سطح مشاركت آنها در تحولات خاورميانه باز مي‌گردد. اروپايي‌ها بعد از مواجهه شديد آمريكا با آنها در جريان حمله انگلستان و فرانسه به كانال سوئز در دهه 1950 در عمل حوزه نفوذ خود را در خاورميانه روز به روز كمتر شده ديده‌اند كه اين موضوع در آغاز هزاره جديد و بعد از حمله‌ آمريكا به افغانستان و عراق به مراتب شديدتر شد. از اين رو كسب جايگاه گذشته براي اروپايي‌ها تبديل به آمالی شده كه آنها تلاش دارند آن را بازستانند. ازاين رو حضور فعال و کنش مند در مذاكرات هسته‌اي ايران بستري است كه مي تواند زمينه‌ را براي برآوردن خواست اروپايي‌ها فراهم آورد.

با وجود اين اختلاف ديدگاه‌ها كه سطح و عمق آن نيز چندان كم نيست نمي‌توان با قاطعيت از تاثيرگذاري زياد آن در مذاكرات با ايران صحبت به ميان آورد.

نگاه تقريبا مشترك به لزوم تدبير امور جهاني، عضويت پنج عضو از شش عضو گروه مذاکره کننده در شوراي امنيت و لزوم تبعیت در امور سازمان و نهادي سازمان ملل، بده‌بستان‌هاي سياسي در مناطق تحت نفوذ و نيز در مسائل امنيت و اقتصاد بين‌الملل و بعضا نوع موضع‌گيري‌هاي ايران از جمله عواملي است كه اميد به ايجاد اختلاف‌نظر در ميان طرف مذاكره را كم‌رنگ مي‌كند.

ازاين جهت به نظر مي‌رسد تاكيد بر نقاط مشترك با مجموعه 1+5 و توافقات قبلي از يك سو و نيز توافقات و نوع راهبردهاي هم‌سو با طرف‌هايي كه قابليت‌ همكاري در آنها موجود است مي‌تواند در مذاكرات فرارو و راهگشاي موفقيت ايران باشد.