نگاهی به مفهوم عهد و پیمان؛

مصادیق بیعت با امام زمان (ع) در زندگی روزمره چه می‌باشد؟/ چه تفکرات و اعمالی ما را از بیعت با حجت حق خارج می‌کند؟

در دعای عهد که از امام صادق (ع) روایت شده بر تجدید عهد کردن با صاحب الزمان در هر بامداد تاکید شده است؛ برای شیعیانی که بیعت با ...

کد خبر: ۱۹۴۵۱۰

پنجشنبه - ۱۵ تير ۱۳۹۱ / July 05, 2012

گروه دین و اندیشه «خبرگزاری دانشجو»- زینب صارم؛ دین مداری در زندگانی روزمره مسلمانان در معنای اقامه واجبات و ترک محرمات خلاصه نمی‌شود؛ هرچند که انجام دادن فروعات دین در اسلام از جایگاه بلند مرتبه‌ای برخوردار است تا آن‌جا که به عنوان مثال اقامه نماز مرز بین اسلام و کفر خوانده شده است، اما اصول بنیادین‌تری وجود دارد که صدها برابر از دیگر واجبات دینی با اهمیت‌تر است تا آن‌جا که زندگی دینی منهای آن بی معنا و پوچ می‌گردد.

یکی از موارد با اهمیت دینی که هر روز مسلمانان وظیفه دارند آن را اقامه کرده و انجام دهند تا ان‌جا که ارزش آن از نماز که ستون دین است نیز با اهمیت‌تر می‌باشد، تعهد به میثاق و وفای به عهد نسبت به اهل بیت و علی الخصوص امام زمان (ع) است.

این میثاق و عهد امری است که هر لحظه و آن به آن در زندگی هر شیعه معتقدی باید جریان داشته باشد؛ بدان معنا که تفکرات و اولویت‌های فردی که بر گردن وی بیعت امام زمان (عج) است با شخصی که هیچ گونه عهدی و میثاقی با حضرت ندارد متفاوت است.

عهد بستن با صاحب‌الزمان و بیعت کردن با ایشان امری قلبی و عملی است که برهر شیعه‌ای واجب است. شدت اهمیت این امر را می‌توان تا بدان جا دانست که نسبت به تمام فروعات دینی اولویت و ارجحیت دارد.

بیعت حجه ابن الحسن عسگری بر گردن شیعیان

بعد از امام حسن عسگری (ع) بیعت حجه ابن الحسن بر گردن شیعیان است؛ بدان معنا که فردی که به سن بلوغ می‌رسد همان گونه که وظیفه اقامه نماز و گرفتن روزه را دارد وظیفه اعلام بیعت با امام زمان (عج) و التزام به این عهد را تا هنگام مرگ دارد؛ و التزام به این بیعت هم جنبه قلبی دارد و هم جنبه رفتاری.

سید ابن طاووس از امام صادق (ع) دعایی را برای زمان غیبت حضرت صاحب الزمان (ع) روایت کرده که در میان شیعیان به دعای عهد معروف است. امام صادق (ع) فرموده اند که «هرکس چهل بامداد اين- دعاى- عهد را بخواند، از ياوران قائم خواهد بود، و اگر پيش از ظهور آن حضرت بميرد خداوند (هنگام ظهور) او را از قبر بيرون آورد؛ و با هر كلمه اين دعا؛ هزار ثواب باو عطا فرمايد و هزار گناه از نامه عمل او محو كند.» (1)

هر بامداد تا زنده ام عهد و پیمان خود را تجدید می‌کنم

دعای عهد مضامین بسیار جالب و پر محتوایی را از امام صادق (ع) روایت کرده، اما از مهم‌ترین و اصلی‌ترین مضامین این دعا می‌توان به این سطر اشاره کرد: «خداوندا! من بامداد امروز كه در آن به سر مي‌برم و هر بامدادى تا زنده‏ام عهد و پيمان خود را با امام خويش تجديد مي‌كنم، و بيعت‏ او را بگردن مي‌گيرم و هيچ گاه آن را از نظر دور نمي‌دارم و از ياد نمى‏برم.

خداوندا! مرا از ياوران و مدافعين او و آنها كه سعى در انجام مقاصد او دارند و از پشتيبان‏هاى وى و كسانى كه در ارادت بحضرتش سبقت گرفته‏اند و آنان كه در ركابش شهيد مى‏شوند، قرار بده!»

بیعت کردن با امام حی و حاضر حضرت حجه ابن الحسن (ع) و تجدید کردن این بیعت در هر روز از روزهای عمر از وظایف شیعیان است. پذیرفتن این بیعت و تجدید کردن آن در هر لحظه از نماز، روزه و زکات و هر اصل و فرع دینی با اهمیت تر است؛ چرا که نماز به علت عذر شرعی و روزه به دلیل بیماری قابل ترک است، اما ولایت‌پذیری در هر لحظه و زمان نه تنها قابل ترک نیست بلکه تمامی اعمال دینی به سبب داشتن همین ولایت ائمه در نزد خداوند پذیرفته می‌شود.

معنای لغوی بیعت

برای بهتر دانستن محتوای دعا در زمینه بیعت و عهد با صاحب الزمان (ع) به معنای لغوی و تاریخی آن احتیاج است. بیعت از دیدگاه علم لغت به معنای دست بهم دادن براى ايجاب طاعت است. على هذا بيعت‏ آن است كه شخصى دست بدست شخصى بدهد يعنى ترا بر خود متولّى كردم و طاعتت بر من واجب است. (2)

در حقبقت معنای لغوی بیعت بیان کننده این مفهوم است که هر لحظه بر این باور و اعتقاد هستیم که اطاعت کردن از حجه الله بر ما واجب است. هر بامداد با امام زمان (ع) تجدید بیعت کردن نشان دهنده شدت اهمیت این موضوع است تا آن جا که در دعا یادآوری می‌کند من هرلحظه به عهد و پیمان خود وفادار هستم.

مصادیق واقعی اطاعت از امام زمان چیست؟

پس از آن که آشکار شد بیعت با امام زمان (ع) به معنای اطاعت هر لحظه از ایشان است اکنون این سوال اساسی و کلیدی مطرح می شود که مصادیق واقعی اطاعت از امام زمان (ع) چیست؟ و آیا برخی از این مصادیق بر دیگری اولویت و ارجحیت دارد یا خیر؟ و اگر کسی در اطاعت از امام زمان خویش اهمال بورزد و با وی بیعت نکند گرفتار چه آسیب‌ها و فتنه‌هایی خواهد شد؟ و اگر کسی نقض پیمان کند و عهد شکنی کند دچار چه بلایا و مصایبی خواهد شد؟

اگر کسی نقض پیمان کند دچار چه بلایا و مصایبی خواهد شد؟

برای پاسخ گویی به این سوالات لازم است که به مصادیق بیعت در طول تاریخ اسلام و احادیث معصومین (ع) رجوع کنیم. اولین بیعت در اسلام عهد بستن امام علی (ع) و حضرت خدیجه با پیامبر بود. در زمان ابتدای بعثت این دو بزرگوار با پیامبر اسلام به عنوان حجه الله پیمان بستند. پس از آن موارد متعدد دیگری نیزی در طول تاریخ اسلام برخورد می‌کنیم مانند عقبه اول و دوم در زمان رسول الله، عید غدیر، بیعت اهل کوفه با امام حسین (ع) و موارد فراوان دیگری.

در تمام این بیعت ها دو نکته بسیار اساسی قابل طرح و بررسی است؛ اول آن‌که پیامبر خدا از کسی که بیعت می‌گرفتند چه شرایط و عهودی را برای وی واجب می‌کردند؛ به بیان دیگر کسی که در بیعت با رسول خدا است ملزم به رعایت چه شرایطی است که با دیگر افرادی که بیعت نکرده ان متفاوت است؟ و مسئله دوم آن است که چرا برخی نکث پیمان کردند و مانند اهل کوفه یا خوارج پیمان شکستند؟

دانستن این موضوعات در حال حاضر این کمک را به ما می‌کند که در وهله اول بدانیم بیعت در هر بامداد با امام زمان (عج) به چه معنا است و از دیگر سو چه تفکرات و اعمالی ما را از بیعت ایشان خارج می‌کند و موجب نقض پیمان و عهد شکنی با آن حضرت می‌شود.

یادگیری معارف دین اولین گام برای بیعت

معنای ابتدایی بیعت کردن با امام زمان (ع) التزام به توحید و عقاید اسلامی است بدین معنا که اگر فردی می‌خواهد با امام زمان (ع) بیعت کند باید شناخت درستی از توحید، نبوت، امامت ومسئله معاد داشته باشد؛ یعنی در رکاب صاحب الزمان بودن و اعلام شیعه بودن به آن حضرت ملتزم آن است که فرد اقرار به وحدانیت خدا و رسالت پیامبر و اعتقاد به رسولام ماقبل ایشان و بازگشت همه مردم پس از مرگ به سوی خدا داشته باشد.

در نتیجه تجدید عهد کردن با امام زمان (ع) در گام اول تجدید کردن تمام اعتقادات و اصول دینی است. این شناخت از اصول دین هرچند که ساده باشد اما باید صحیح باشد. یعنی بیعت کردن هر روزه با امام زمان (ع) از جنبه اصول دینی و معرفت شناختی عصاره اسلام و تشیع است؛ چرا که محال است فردی به بیعت با حضرت مهدی (ع) اقدام کند اما به توحید معاد و نبوت اعتقاد نداشته باشد.

تجدید عهد کردن هر روزه با امام زمان (ع) برای شیعیانی که غیرت دینی دارند بدان معنا است که در طول زندگانی خویش به دنبال تعالی بخشیدن معارف دینی خود باشند. بدین معنا که مسلمان هرچه در یادگیری اعتقادات دینی خود تلاش بیشتری کند انگار بیعت و عهد خود را با حجه ابن الحسن عسگری قوی‌تر و محکم‌تر کرده است

بیعتی که تجدید نشد!!

اما متاسفانه در ساز و کار زندگی روزمره ما هیچ رد و نشانی از این امر نیست. با این که هر روز عهد بستن و هر لحظه به آن ملتزم بودن از و ظایف شعیان است، اما متاسفانه از سن بیست سالگی تا سی سالگی چه مقدار به عمق یادگیری ما نسبت به اصول دین اضافه می‌شود؟

آیا معارف توحیدی و معادی مسلمانان در طول این ده سال افزایش چه مقدار افزایش پیدا می‌کند؟ و یا اصلا تغییری نمی‌کند.؟

شناخت و کسب معرفت از اصول دین در حکم غذای روح می ماند همان طور که تغذیه زمان نوزادی برای کودک دو ساله نامناسب است و کمیت غذای کودک دو ساله برای جوان هجده ساله غیر کارآمد است، غذای روح نیز همین گونه است.

آیا اعتقادات توحیدی ما از حد کتب درسی دوران تحصیل فراتر رفته است؟ به همان اندازه که مضحک و غیر منطقی است که تغذیه کودک دو ساله برای جوانی هجده ساله کافی باشد به همان مقدار مضحک و غیر منطقی است که اعتقادات توحیدی ما در طول سال تغییری نکند.  امروز که روز میلاد امام زمان (عج) است و فرصتی مناسب برای تجدید عهد کردن با ایشان است عهد ببندیم که تا سال بعد در نیمه شعبان اعتقادات توحیدی و امامتی ما تعمیق بیشتری یافته باشد.

پی‌نوشت:

1-كتاب «مصباح الزائر» سيد بن طاوس -مهدى موعود ( ترجمه بحار الأنوار)  دعاى عهد .....  ص : 1215
2-قاموس قرآن   ج‏1   254   بيع: .....  ص : 253 - اقرب الموارد طبرسى ذيل آيه: 254