به بهانه روز ملی حجاب و عفاف؛

حجاب از آغاز تا وصیت‌نامه‌های شهدا

به مناسبت روز ملی حجاب و عفاف همه ساله سازمان‌های فرهنگی و غیر فرهنگی برنامه‌های متنوعی را برای مردم برگزار می‌کنند تا سهمی هرچند کم  در گسترش این فرهنگ اسلامی و ملی در بین زنان و مردان جامعه داشته باشند، اما ضرورت این حجاب چیست؟

کد خبر: ۱۹۵۵۲۱

چهارشنبه - ۲۱ تير ۱۳۹۱ / July 11, 2012

گروه فرهنگی «خبرگزاري دانشجو»، نجمه زهدی؛

حجاب از نظر اهل لغت و فقه

اهل لغت برای واژه حجاب معانی لغوی متعددی را بیان کرده‌اند، ولی در همه آنها حجاب به معناى در پرده قرار دادن به كار مى‌رود، به طور مثال ابن‌دريد مى‌گويد: «حجاب، پوششى است كه روى شى را فرا مى‌گيرد و حجاب يعنى پرده.»

فيومى نیز اين واژه را چنين توضيح مى‌دهد: «حجب فعلى متعدى است و به معناى مانع شدن به كار مى‌رود. به پرده، حجاب مى‌گويند؛ زيرا مانع از ديدن است و به دربان، حاجب گفته مى‌شود؛ زيرا وى مانع از ورود افراد است.»

شهيد مطهرى در خصوص نتيجه تحقيقات لغوى خود را درباره اين واژه، چنين بيان مى‌كند: «كلمه حجاب هم به معنى پوشيدن است و هم به معنى پرده و حاجب، بيشتر استعمالش به معنى پرده است. اين كلمه از آن جهت مفهوم پوشش مى‌دهد كه پرده وسيله پوشش است و شايد بتوان گفت كه به حسب اصل لغت هر پوشش حجاب نيست؛ آن پوشش حجاب ناميده مى‌شود كه از طريق پشت پرده واقع شدن صورت گيرد.»

اما نکته جالب درباره حجاب این است که حجاب داراى معناى خاصى فقهی نيست، اين واژه در فقه در معناى لغوى خود كه همان پرده حائل ميان دو چيز باشد به كار رفته و معناى جديدى براى آن ايجاد نشده بود.

در دوران متأخر اين واژه معناى اصطلاحى خاصى پيدا كرده و به پوشش خاص زنان اطلاق شده است. شهيد مطهرى در اين‌باره مى‌فرمايد: «استعمال كلمه حجاب در مورد پوشش زن اصطلاح نسبتاً جديدى است، در قديم، بویژه در اصطلاح فقها كلمه ستر كه به معنى پوشش است به كار مى‌رفته است. فقها چه در كتاب الصلوة و چه در كتاب النكاح كه متعرض اين مطلب شده‌اند كلمه ستر را به كار برده‌اند نه كلمه حجاب را و بهتر اين بود كه اين كلمه عوض نمى‌شد و ما هميشه همان كلمه پوشش را به كار مى‌برديم؛ زيرا چنان كه گفتيم معنى شايع لغت حجاب، پرده است و اگر در مورد پوشش به كار برده مى‌شود به اعتبار پشت پرده واقع شدن زن است و همين امر موجب شده كه عده زيادى گمان كنند كه اسلام خواسته است زن هميشه پشت پرده و در خانه محبوس باشد و بيرون نرود.»

حجاب در آیات و رویات

در آیات زیادی از قرآن از جمله سوره نور و احزاب نکات فراوانی درباره حجاب زنان و محدوده آن بیان شده است، البته در این آیات در کنار زنان مردان را نیز بر چشم‌ پوشیدن و عفاف امر کرده است.

يکي از اين آيات، آيه 59 سوره احزاب است که خداوند می‌فرماید: «يا ايهاالنبي قل لازواجک و بناتک و نساءالمومنين يدنين عليهن من جلابيبهن ذلک ادني ان يعرفن فلا يوذين و کان الله غفورا رحيما؛ یعنی اي پيامبر، به زنان و دخترانت و نيز به زنان مومنين بگو خود را بپوشانند تا شناخته نشوند و مورد اذيت قرار نگيرند و خداوند بخشنده مهربان است.»

در سوره نور آيه 31 نيز مفصلا در مورد حجاب و حرمت نگاه به نامحرمان سخن به ميان آمده است و در روایات بسیاری از ائمه بزرگوار نیز بر حجاب به عنوان عامل بازدانده از گناه تاکید شده است.

امام على(ع) فرموده‌اند: «پوشيده و محفوظ داشتن زن مايه آسايش بيشتر و دوام زيبايى اوست.»

امام صادق(ع) نیز می‌فرمايند: «حجاب زن برای طراوت و زيبایی‌اش مفيدتر است.»

با توجه به این روایات درمی‌یابیم که اسلام با تنظیم و تعدیل غرایز به ویژه غریزه جنسى و توجه به هر یک از آنها در حد نیاز طبیعى، سبب شکوفایى همه استعدادهاى انسان شده و او را به سوى کمال سوق داده است.

پوشش مناسب براى زن و مرد عامل مهمى در تعدیل و تنظیم این غریزه است، از طرفی نوع پوشش زن و تفاوت آن با لباس مرد رابطه‏اى مستقیم با تفاوت‏هاى جسمى و روحى زن و مرد دارد.

حجاب در اسلام از یک مسئله کلى و اساسى ریشه گرفته است، اسلام مى‏خواهد انواع التذاذهاى جنسى به محیط خانواده و در چهارچوب شرع و قانون اختصاص یابد و اجتماع تنها براى کار و فعالیت باشد، بر خلاف سیستم غربى که حضور در جامعه را با لذت جویى جنسى به هم مى‏آمیزد و تعدیل و تنظیم امور جنسى را به هم مى‏ریزد.

اسلام قائل به تفکیک میان این دو محیط است و براى تأمین این هدف، پوشش و حجاب را توصیه کرده است؛ زیرا بى بند و بارى در پوشش به معناى عدم ضابطه در تحریک غریزه و عدم محدودیت در رابطه جنسى است که آثار شوم آن بر کسى پوشیده نیست.

ضروت عفاف در کنار حجاب

عفاف به عنوان یک ارزش درونی و والای اخلاقی در اخلاق اسلامی جایگاه بسیار والایی دارد و عفاف به عنوان ریشه حجاب و حجاب به عنوان یک عمل ظاهری، بازتاب عفاف به عنوان یک ارزش درونی است.

به عبارت دیگر عفاف ریشه و سرچشمه حجاب است و دین اسلام با تأکید بر ارزش‌های اخلاقی همچون عفاف و پاکدامن و حجاب و پوشش، می‌خواهد حرمت و کرامت زن در عرصه اجتماع حفظ شود و استعدادهای خدادادی او در فعالیت‌های صرف جنسی صرف نشود.

حفظ حجاب و ترک جلوه گری ثمرات بسیاری دارد که از جمله آنها می‌توان به آرامش روحی، استحکام پیوند خانواده، حفظ نسل، جلوگیری از سوء قصد و تجاوز، پائین آمدن آمار طلاق، خودکشی، فرزندان نامشروع و سقط جنین، از بین رفتن رقابت‌های منفی، حفظ شخصیت و انسانیت زن اشاره کرد.

درخصوص کارکردهای عفاف و حجاب در اسلام می‌توان به شکوفایی استعدادهای فطری و طبیعی، کنترل جنسی و ترویج فرهنگ نماز در بین زنان اشاره کرد.

حجاب در کلام رهبری

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در 27 مهرماه سال 88 در بیاناتی در دیدار جمعى از بانوان قرآن‌پژوه کشور درخصوص حجب و عفاف فرمودند: «همیشه به شکل غلطى در نظام‌هاى طاغوتى به زن نگاه شده. امروز در غرب هم همین جور است. حالا عده‌اى از زنان مثل خیلى از مردان در همین نظام‌هاى غربى شخصیت‌هاى برجسته و محترم و پاکیزه‌اى ممکن است در بیایند، لیکن نگاه عمومى به زن که در فرهنگ غربى نهادینه شده، نگاه غلطى است، نگاه ابزارى است، نگاه اهانت‌آمیز است. از نظر غرب، علت اینکه شما نباید توى چادر باشید، نباید حجاب داشته باشید، این نیست که آزاد باشید. شما دارید می‌گوئید من با حجاب هم آزادى دارم. او چیز دیگرى مورد نظرش است؛ زن را براى نوازش چشم مرد، براى بهره‌ورى نامشروع مرد، می‌خواهند به شکل خاصى در جامعه ظاهر بشود. این، بزرگ‌ترین اهانت به زن است؛ حالا ولو با چندین لفّاف تعارف‌آمیز این را بپوشانند و اسم‌هاى دیگرى رویش بگذارند.»

حجاب در وصیت‌نامه شهدا

شهداي ما هم بارها در وصیت‌نامه‌های خود بر این نکته مهم و حساس تاکید کرده‌اند.

شهید عبدالله محمودی می‌گوید: «تو ای خواهر دینی‌ام، چادر سیاهی که تو را احاطه کرده است از خون سرخ من کوبنده‌تر است.»

سردار شهید رحیم آنجفی نیز می‌گوید: «خواهرم: محجوب باش و باتقوا که شمایید که دشمن را با چادرسیاهتان و تقوایتان می کشید.»

شهید حمید رستمی نیز در وصیتنامه خود با تاکید فراوان می‌گوید: «به پهلوی شکسته فاطمه زهرا(س) قسمتان می‌دهم که حجاب را حجاب را، حجاب را رعایت کنید.»

شهید محمد علی رجایی نیز زنان را اینگونه به حجاب توصیه می‌کند: «خواهران ما در حالی که چادر خود را محکم برگرفته‌اند و خود را هم چون فاطمه و زینب حفظ می‌کنند، هدف دار در جامعه حاضر شده‌اند.»