روش‌شناسی مناظرات امام رضا (ع)؛ بهترین منبع برای کرسی‌های آزاداندیشی

برای برپایی کرسی‌های آزاداندیشي و انجام مناظرات در سطح دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی می‌توان مناظرات امام رضا (ع) و دیگر ائمه اطهار را روش‌شناسی، و از آنها برای بهتر برگزار شدن این برنامه‌ها استفاده کرد.

کد خبر: ۲۰۸۶۷۰

سه‌شنبه - ۱۱ مهر ۱۳۹۱ / October 02, 2012

گروه دین و اندیشه «خبرگزاری دانشجو»؛ گفت‌وگو و مناظره از همان آغاز آفرينش، از اساسي ترين ابزارهاي ارتباط جمعي انسان‌ها براي تفهيم و تفاهم بوده است.

احتجاج حضرت نوح، هود، صالح، ابراهيم، لوط، شعيب، موسي و عيسي (عليهم السلام) با كافران قوم و مخالفان فكري خود، در قرآن گزارش شده است؛ چنانکه احتجاج‌هاي پيامبر اكرم(ص) با مشركان عرب، مسيحيان نجران، يهوديان، ماده پرستان و منكران معاد در بسياري از آيات و منابع حديثي انعكاس يافته است.

پس از پيامبر، اهل بيت عصمت و طهارت (ع) نيز تداومگر اين سيره بوده‌اند.

مناظره امام علي (ع) با دانشمندان يهود درباره خدا و صفات او، گفت‌وگوي امام حسن و امام حسين(ع) با معاويه و ديگر شاميان، گفت‌وگوي امام باقر(ع)با خوارج و مناظره‌هاي امام صادق(ع) و شاگردان ايشان با زنديقان از اين قبيل است.

اما در اين ميان، گفت‌وگوي امام رضا(ع) با مخالفان بويژه عالمان يهود و نصارا، زرتشتي، صابئي، متكلّمان نامدار و ديگران كه با پيشنهاد مأمون عباسي برگزار گرديد، بسيار شنيدني و مثال زدني است. ايشان از راه گفت‌وگو و مناظره، به مقابله با مخالفان پرداختند و سؤالات و چالش‌هاي زنديقان و اشكالات دگرانديشان در حوزه عقايد اسلامي و شيعي را پاسخ گفتند.

از جمله نکات مهم و قابل تأمل در مناظرات امام رضا(ع) می توان به این مطلب اشاره کرد که امام بر طرف‌هاي مناظره با استناد بر كتاب‌هاي خودشان و بر اساس منطقي محكم و استوار به اثبات حقانیت اسلام پرداخته و این گونه به اثبات برتري و حقانيت ائمه اهل بيت(ع) و پيروان و شيعيان آنها منجر شد.

در پي اين مناظره‌ها بود كه يكي از پوياترين كانون‌هاي علوم اسلامي، بويژه شيعي، در خراسان پا گرفت و در دوره‌هاي بعد، به ايفاي نقشي حياتي در پاسداري از اسلام و تشيع و ترويج آن پرداخت.

ارزش هرچه بيشتر اين مناظره‌ها، بويژه با استناد بر كتب مقدسي همچون تورات، انجيل و زبور، زماني به خوبي روشن مي‌شود كه شرايط شگفتِ حاكم بر منطقه عمومي خراسان بزرگ از نظر تنوع فرقه‌ها و نحله‌هاي ديني و مذهبي گوناگون و چالش‌هايي كه از اين ناحيه متوجه اسلام و جامعه مسلمانان بود، مورد توجه قرار گيرد.

این نکته قابل ذکر و تأمل خواهد بود که دانشجویان و دانش پژوهان برای انجام مناظرات و برگزاری کرسی های آزاد اندیشی می توانند از راه هایی که این بزرگواران در مناظرات و گفت‌وگوهای خود به کار برده اند، استفاده کرده و به این طریق حقانیت خود و موضوع مورد بحث را به اثبات برسانند.

به این نکته نیز باید توجه داشت که امام رضا(ع) علاوه بر استدلالات خود با عمل و رفتار توحیدی، مردم را دعوت به انتقال اعتقادات ذهنی به عملی می‌كردند و این بدان معناست كه تنها عقل و آگاهی انسان نیست كه باید در پذیرش حقیقت قانع شود بلكه عواطف و سایر امكانات وجودی آدمی هم باید مورد توجه در حقیقت جویی قرار بگیرد.