گفتار امامان در مورد غدیر/ نسبت غدیر به مبعث

آنچه می‏توانست همه نقشه‏های منافقان را یکجا خنثی و اسلام را حفظ کند، تعیین جانشین پیامبر و اعلان رسمی آن بود؛ چنان که حضرت زهرا (س) ...

کد خبر: ۲۱۳۴۷۰

شنبه - ۱۳ آبان ۱۳۹۱ / November 03, 2012

گروه دین و اندیشه «خبرگزاری دانشجو»؛ پیامبر گرامى صلى الله علیه و آله و سلم در سال دهم هجرت براى انجام فریضه و تعلیم مراسم حج ‏به مکه عزیمت کردند. این بار انجام این فریضه با آخرین سال عمر پیامبر عزیز مصادف شد و از این جهت آن را «حجة الوداع‏» نامیدند. افرادى که به شوق همسفرى و آموختن مراسم حج همراه آن حضرت بودند تا صد و بیست هزار نفر تخمین زده شده‏اند.

مراسم حج ‏به پایان رسید و پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و سلم راه مدینه را، در حالى که گروهى انبوه او را بدرقه می کردند و کسانى که در مکه به او پیوسته بودند همگى در رکاب او بودند، در پیش گرفتند. چون کاروان به پهنه بى آبى به نام «غدیرخم‏» رسید که در سه میلى «جحفه‏» (1) قرار دارد، پیک وحى فرود آمد و به پیامبر فرمان توقف داد. پیامبر نیز دستور داد که همه از حرکت ‏بازایستند تا بازماندگان فرارسند.

کاروانیان از توقف ناگهانى و به ظاهر بى موقع پیامبر در این منطقه بى آب، آن هم در نیمروزى گرم که حرارت آفتاب بسیار سوزنده و زمین تفتیده بود، در شگفت ماندند. مردم با خود مى‏گفتند: فرمان بزرگى از جانب خدا رسیده و در اهمیت فرمان همین بس که به پیامبر ماموریت داده است که در این وضع نامساعد همه را از حرکت‏ بازدارد و فرمان خدا را ابلاغ کند.

فرمان خدا به رسول گرامى طى آیه «یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک و ان لم تفعل فما بلغت رسالته و الله یعصمک من الناس» نازل شد. (سوره مائده، آیه 67)

اى پیامبر، آنچه را از پروردگارت بر تو فرود آمده است،‏ به مردم برسان و اگر نرسانى رسالت ‏خداى را بجا نیاورده‏اى؛ خداوند تو را از گزند مردم حفظ مى‏کند.

سپس بر انبوهى از جهاز شتران فراز رفت و خداى را سپاس گفت و از اینکه بزودى از میان آنان خواهد رفت، خبر داد. سپس از آنان خواست درباره چگونگى ابلاغ رسالت وى گواهى دهند. مردمان فریاد برآوردند: شهادت مى‏دهیم که تو پیام حق را ابلاغ کردى، نصیحت کردى و جهاد نمودى. خداوند تو را پاداش نیکو دهد.

آن‏گاه پیامبر از جایگاه والاى خود در میان امت سخن گفت و از آنان بر اولویت خود گواه خواست و پس از شنیدن پاسخ‏هاى یکصدا و بلند، دست على علیه‏السلام را گرفت و با شکوهى شگرف و فریادى رسا فرمود: «من کنت مولا فهذا على مولاه.» سه بار این جمله را تکرار و بر یاوران و پذیرندگان ولایت او دعا کرد.

«خطبه غدیر»؛ شاخص‏ترین و زنده‏ترین سند و خلاصه مکتب وحی

غدیر، عصاره و نتیجه خلقت و چکیده تمام ادیان الهی و خلاصه مکتب وحی است و صرفاً واقعه‏ای تاریخی نیست. این نام مقدس، عنوان عقیده ما و اساس دین است. غدیر ثمره نبوت و میوه رسالت است، غدیر تعیین کننده خط‏ مشی مسلمانان تا آخرین روز دنیاست، غدیر ماجرایی سرنوشت‏ساز است که «خطبه غدیر» شاخص‏ترین و زنده‏ترین سند آن است.

غدیر؛ تداوم خط نبوت

واقعه غدیر خم که در آخرین سال زندگی رسول گرامی اسلام صلی‏ الله ‏علیه ‏و‏ آله رخ داد و در آن علی علیه السلام به جانشینی آن حضرت صلی ‏الله ‏علیه ‏و ‏آله برگزیده شد، حادثه‏ای تاریخی نیست که در کنار دیگر وقایع بدان نگریسته شود. غدیر تنها نام یک سرزمین نیست، یک تفکر است، غدیر نشانه و رمزی است که از تداوم خط نبوت خبر می‏دهد، غدیر نقطه تلاقی کاروان رسالت با طلایه‏داران امامت است. آری، غدیرخم یک سرزمین نیست؛ چشمه‏ای است که تا پایان هستی می‏جوشد، کوثری است که فنا برنمی‏دارد و افقی است بی‏کرانه و خورشیدی است عالم‏تاب.

غدیر؛ خنثی کننده توطئه‌ها

آنچه می‏توانست همه نقشه‏های منافقان را یکجا خنثی و اسلام را در چنان برهه حساسی حفظ کند، تعیین جانشین پیامبر و اعلان رسمی آن بود؛ چنان که حضرت زهرا (س) در این‏باره می‏فرمایند: «پیامبر در روز غدیر، عقد ولایت را برای علی علیه السلام محکم کرد.»

غدیر خم منافقان را فلج کرد و مانع اجرای نقشه‏ها و توطئه‏های شیطانی‏شان شد.

غدیر و سرنوشت اسلام

بدون شک واقعه غدیرخم، نقش سرنوشت سازی در تعیین مسیر آینده اسلام داشته است. در این واقعه، پیامبر اسلام صلی‏ الله‏ علیه‏ و ‏آله مهم‏ترین مأموریت دوران پیامبریِ خود را به انجام رساند؛ مأموریتی که انجام آن، به منزله رساندن پیام رسالت حضرت بود و کوتاهی در مورد آن، به از بین رفتن زحمات چندین ساله ایشان می‏انجامید. چنان که خداوند متعال در آیه 67 سوره مائده می‏فرماید: «هان ای پیامبر! آنچه را از سوی پروردگارت به تو نازل شده است، تبلیغ کن و اگر چنان نکنی، پیام و رسالت او را انجام نداده‏ای و خداوند تو را از مردم حفظ می‏فرماید.»

غدیر در قرآن

آیه‏اى که پیش از اعلام رسمى ولایت امیر مؤمنان على علیه‏السلام نازل شد، از یک‏سو، بیانگر اهمیت فوق‏العاده غدیر و از سوى دیگر، نشان‏دهنده نگرانى‏هاى رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در این باره است: «اى پیامبر! آنچه را از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است، کاملاً [به مردم] برسان و اگر [این کار را] نکنى، رسالت او را انجام نداده‏اى. خداوند تو را از [خطرهاى احتمالى] مردم نگه مى‏دارد و خداوند جمعیت کافران را هدایت نمى‏کند.»

قرآن کریم، آشکارا اعلام نشدن ولایت على علیه‏السلام را با ناتمام ماندن رسالت الهى برابر مى‏داند و در مقابل نگرانى‏هایى که رسول خدا صلی الله علیه و آله داشت، وعده حفظ و حراست به ایشان می دهد.

آیه‏اى که پس از اعلام ولایت امام على علیه‏السلام در غدیر نازل شد، موجى از شادى را در دل‏هاى مؤمنان پدید آورد و آرامش و اطمینان خاطر به آنان بخشید: «امروز کافران از [زوال] دین شما ناامید شدند؛ بنابراین از آنها نترسید و از من بترسید. امروز دین شما را کامل و نعمت‏ها را بر شما تمام کردم و اسلام را به عنوان آیین [جاودان] شما پذیرفتم.»

اوصاف غدیر در روایات

در فرهنگ شیعه و روایات اهل بیت علیهم‏السلام، از عید غدیر با عظمت ویژه‏ای سخن به میان آمده و از آن با لقب‏ها و ویژگی‏های ممتازی نام برده شده است. برخی از آنان عبارتند از: روز خشنودی خدای رحمان، روز بسیار درود فرستادن بر محمد و آل محمد صلی‏ الله ‏علیه ‏و ‏آله، روز دست یافتن به رحمت پروردگار، روز عبادت کردن، روز پذیرفته شدن اعمال شیعیان، روز تزکیه، روز ریزش گناه، روز رها کردن گناهان بزرگ، روز وانهادن نافرمانی‏ها، روز راندن شیطان و ناخرسند گشتن آن، روز مستجاب شدن دعاها، روز داد و ستد با خدا، روز خواستن افزونی‏ها، روز گشایش، روز لبخند زدن به چهره مؤمنان، روز مژده دادن، روز مهر ورزیدن، روز تبریک گفتن، روز خشنودی و رضایت، روز آراستن، روز پوشیدن لباس‏های شایسته و افکندن جامه‏های سیاه، روز پیشی گرفتن، روزی که کلمات صریح درباره خاصان و افراد ویژه اعلان شد و روز پیمان و روز عیان شدن رازها.

نسبت غدیر به مبعث

در تاریخ اسلام، غدیر و امامت همان اندازه اهمیت دارد که روز مبعث؛ زیرا غدیر، امامت را به وجود آورد و ادامه رسالت بود. حاج میرزا جواد ملکى تبریزى در این‏باره مى‏نویسد: «نسبت روز غدیر به مبعث، به منزله نسبت باطن با ظاهر و به منزله نسبت روح با انسان است؛ زیرا هر چه در مبعث از خیر و سعادت وجود دارد، مشروط به ولایت امیر مؤمنان و امامان است.»

دیدگاه ائمه در مورد غدیر

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم

شیخ صدوق در کتاب «امالى»، روایتى از امام باقر علیه‏السلام و آن حضرت از پدران پاکش نقل مى‏کند که روزى رسول اکرم صلی الله علیه و آله رو به امیر مؤمنان على علیه‏السلام کرد و فرمود: «اى على! خداوند آیه شریفه یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ را درباره ولایت تو بر من نازل کرد تا آن را تبلیغ کنم؛ به یقین کسى که خدا را بدون ولایت تو ملاقات کند، عملش باطل است.»

عید غدیر از نگاه امام علی علیه السلام

امام رضا علیه‌السلام در روایتی می‏فرماید: «در روزگار امیرمؤمنان علی علیه السلام، یک‏سال روز جمعه با عید غدیر همزمان گشت. آن حضرت بر فراز منبر رفت و خدا را چنان ستود که همانند آن شنیده نشده بود؛ ستایشی که کسی غیر از او درک نمی‏کرد. سپس به یارانش فرمود: ای مؤمنان! امروز خداوند متعال، دو عید گران‏سنگ و بزرگ را به هم پیوسته است؛ دو عیدی که پایداری و استواری هر کدام از اینها به دیگری است تا پدیده زیبای خویش را پیش شما کامل کند. شما را به راه رشد آگاه سازد و به روشنایی هدایت کند. راه میانه‏اش را برای پیمودن شما هموار کند و بخشش گوارایش را برایتان بگستراند. بی‏تردید، امروز موقعیت عظیمی دارد. در این روز، گشایش رخ داده، نردبان [تکامل] برافراشته شده و دلیل‏ها آشکار گشته است. امروز، روز ظاهر شدن و پرده‏برداری از مقام پیراستگی [عصمت و امامت] است. روز کمال یافتن آیین و نمایان ساختن پیمان‏ها از دورویی‏ها و انکارهای آگاهانه است.»

وظایف مؤمنان در روز عید غدیر

امیرمؤمنان علی علیه‌السلام درباره وظایف مؤمنان در روز عید غدیر فرمود: «[در این روز] با گسترش دادن در هزینه و لوازم خانواده‏تان به سوی آنان بروید و به برادرانتان نیکی کنید. خدای را برای آنچه به شما بخشیده است، سپاس گویید. با هم باشید که خداوند، جدایی و پراکندگی شما را سامان می‏بخشد. به یکدیگر نیکی کنید که خداوند، الفت شما را پایدار می‏سازد. نعمت‏های خدا را به همدیگر هدیه دهید که خداوند چندین برابر عیدهای پیشین و عیدهای آینده به شما پاداش می‏دهد؛ پاداشی که ویژه چنین روزی است. نیکی‏کردن در این روز، ثروت را ثمربخش می‏سازد و بر عمر می‏افزاید. همدردی کردن و مهرورزی با یکدیگر در این روز، رحمت خداوندی را جلب می‏کند. آن اندازه که توان دارید از فضل خداوند برای برادران و خانواده‏تان با بذل آنچه موجود است، آماده و فراهم سازید. لبخند و شادمانی را میان خویش و در برخوردهایتان آشکار سازید و ستایش و سپاس خداوند را بر آنچه به شما بخشیده است، نمایان کنید.»

حضرت فاطمه علیهاالسلام

از فاطمه زهرا علیها السلام پرسیدند که آیا رسول خدا صلی الله علیه و آله پیش از رحلتش درباره امامت امیر مؤمنان على علیه‏السلام چیزى فرمود؟ آن حضرت در پاسخ فرمود: «عجبا! آیا روز غدیرخم را فراموش کرده‏اید؟»

امام حسن علیه‏السلام

امام حسن علیه‏‌السلام فرمود: «امت مسلمان از پیامبر شنیدند که درباره پدرم فرمود: او براى من همچون هارون براى موسى علیه‏ السلام است؛ همچنین دیدند که رسول خدا صلی الله علیه و آله او را در غدیرخم به عنوان امام منصوب کرد.»

امام حسین علیه‏السلام

امام حسین علیه‏السلام پیش از مرگ معاویه، خانه خدا را زیارت کرد، سپس بنى‏هاشم را گرد آورد و فرمود: «آیا مى‏دانید پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله، على علیه‏السلام را در روز غدیرخم به جانشینى خود برگزید؟ همگى گفتند: بله.»

امام زین العابدین علیه‏السلام

ابن اسحاق، تاریخ‏نگار معروف مى‏گوید: «به على بن حسین علیه‏السلام گفتم: من کنتُ مولاه فعلىٌ مولاه یعنى چه؟ حضرت فرمود: پیامبر خدا به مردمان خبر داد که امام بعد از خودش، امیر مؤمنان على علیه‏السلام است.»

امام محمدباقر علیه‏السلام

اَبان بن تَغلب مى‏گوید: «از امام باقر علیه‏السلام درباره این سخن رسول خدا صلی الله علیه و آله «من کنتُ مولاه فعلىٌ مولاه» پرسیدم. آن حضرت در پاسخ فرمود: پیامبر به مردمان گفت که امیر مؤمنان على علیه‏السلام در میان مردم، جایگزین من خواهد بود.»

امام صادق علیه‏السلام

در دوران زندگى امام صادق علیه‏السلام بر اثر جو مناسبى که براى نشر معارف اهل بیت علیهم‏السلام پیش آمد، حدیث غدیر بیش از همه دوره‏ها مطرح شده است. آن حضرت درباره روز غدیر مى‏فرماید: «رسول خدا صلی الله علیه و آله در غدیرخم براى امیر مؤمنان على علیه‏السلام پیمان گرفت و مردم به ولایت او اقرار کردند. خوشا به حال آنان که بر ولایت او ثابت‏قدم ماندند و واى بر کسانى که آن پیمان را شکستند.»

امام کاظم علیه‏السلام

در روزهایى که امام کاظم علیه‏السلام در زندان بود، روزى هارون، خلیفه عباسى ایشان را احضار کرد و درباره ولایت اهل بیت علیهم‏السلام بر مردم پرسید. حضرت فرمود: «ما مى‏گوییم ولایت همه خلایق با ماست. دلیل ما، سخن پیامبر در غدیرخم است که فرمود: من کنتُ مولاه فعلىٌ مولاه.»

عید غدیر از نگاه امام رضا علیه‌السلام

طوسی، از یاران امام رضا علیه السلام نقل می‏کند: «در روز غدیر، شرف‏یاب محضر حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام شدم. گرد ایشان گروهی از یاران خاصشان حضور داشتند. حضرت با اینکه خوراک و پوشیدنی و هدایا و حتی انگشتری و کفش‏هایی برای خانواده‏های آنان فرستاده بود، ولی آنها را برای افطار نیز نگهداشت. امام احوال آنان و کسانی را که پیرامونشان بودند، سامان بخشید. ایشان در آن روز پیوسته ارجمندی و پیشینه روز غدیر را یادآور می‏شدند. حضرت در بخشی از سخنان خود، خطبه امیرمؤمنان علی علیه السلام را در سالی که عید غدیر با روز جمعه همزمان شده بود، بیان کرد.»

فضیلت روز عید غدیر

ابی نصر بَزَنْطی از یاران امام رضا علیه السلام می‏گوید: «خدمت آن حضرت بودم، در حالی ‏که مجلس پر از جمعیت بود و با یکدیگر درباره غدیر گفت‏وگو می‏کردند. برخی از مردم این واقعه را منکر شدند. امام فرمود: پدرم از پدرش روایت کرد که روز غدیر در میان اهل آسمان مشهورتر است تا میان اهل زمین. سپس فرمود: ای ابی نصر! هر جا که هستی، در این روز نزد (قبر) امیرمؤمنان علی علیه السلام باش. به درستی که در این روز، خداوند گناه 60 سال از مؤمنان و مسلمانان زن و مرد را می‏آمرزد و از آتش دوزخ آزاد می‏کند. چند برابر آنچه در ماه رمضان و شب قدر و شب عید فطر آزاد کرده بود. ایشان سپس ادامه داد: اگر مردم ارزش این روز را می‏دانستند، هر آینه، فرشتگان در هر روز 10 مرتبه با آنان مصافحه می‏کردند.»

امام حسن عسکرى علیه‏السلام

شناخت حزب خداوند با «من کنتُ مولاه فهذا علىٌ مولاه»

حسن بن ظریف مى‏گوید: «به امام عسکرى علیه‏السلام نامه نوشتم و پرسیدم معناى سخن پیامبر درباره امیر مؤمنان على علیه‏السلام چیست که فرموده من کنتُ مولاه فهذا علىٌ مولاه. حضرت فرمود: مقصود حضرت آن بود که او را نشانه‏اى قرار دهد که هنگام اختلاف، حزب خداوند با آن شناخته شوند.»

پاسداشت غدیر؛ سنت نبوی

جوامع بشرى نیازمند یادآورى و حضور همیشگى هویت‏هاى فرهنگى و اصالت‏هاى معنوى است. زنده نگه داشتن شعائر الهى، رسالتى است که مرزبانان عقیده و ایمان، از جمله رسول اکرم صلی الله علیه و آله بر آن تأکید داشته‏اند. از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل شده که فرمود: «به من تبریک بگویید؛ زیرا خداوند مرا به پیامبرى و اهل‏بیتم را به امامت ممتاز ساخته است.»

در روایت دیگرى پس از ذکر حدیث غدیر آمده است: «سپس رسول گرامى در خیمه مخصوص خویش نشست و به امیر مؤمنان على علیه‏السلام دستور داد در خیمه دیگرى بنشیند و به مردم امر فرمود که به حضور على علیه‏السلام برسند و به او تبریک بگویند.»

اینک و در عصر ما، شناختن مرزهاى بلند غدیر، بازگویى این شکوه و جشن و سرور این عید بزرگ، در راستاى آن پاسداشت است.