نقدی بر معیارهای اخلاقی «راستش را بگو»؛

«راستش را بگو» دروغ می‌گوید!

معیارهای نادرست و غیر کاربردی در سریال «راستش را بگو» نه تنها آن را به سمت کلیشه برده است، بلکه باعث شده تا مفاهیم اخلاقی و عرفانی سریال به کج راهه برود.

کد خبر: ۲۱۵۰۲۲

دوشنبه - ۲۲ آبان ۱۳۹۱ / November 12, 2012

گروه فرهنگی «خبرگزاری دانشجو»؛ چگونگی انتخاب قالب زمانی تاثیری مستقیم در انتقال مفاهیم و ارتباط گیری با مخاطب دارد؛ در زمان گذشته نقالی و روایت گری، شب های بلند زمستان را برای مردم گذرا و دلپذیر می کرد و اکنون این وظیفه در شب های بلند پاییز و زمستان بر عهده رادیو و تلویزیون است.

کارکرد عمده این گونه سریال ها را می توان در کاهش دغدغه های روزمره و رفع خستگی های روحی دانست؛ با توجه به این که پیام رسانی و تولید مفاهیم جدید نیز در راس هدفگذاری ساخت این گونه محصولات است، هر سریال با توجه به ظرفیت فیلمنامه و عوامل تولید و کارگردان سعی در انتقال مفهومی خاص دارد؛ به عنوان نمونه سریال «رویای گنجشک ها» که با اقبال عمومی مواجه شده سعی در بالغ کردن احساسات مخاطب در برابر مسئولیت های اجتماعی از جمله ایتام دارد.

استفاده از نمادهای نخ‌نما شده در «راستش را بگو»

سریال «راستش را بگو» را نیز می توان از جمله سریال هایی دانست که نه تنها سعی در انتقال مفاهیم اخلاقی و انسانی دارد، بلکه با آفریدن کلمات تلاش می کند تا بار مفهومی جدید و بسیار خاص را به مخاطب انتقال دهد؛ به عنوان نمونه می توان به کلمه جوون مرد اشاره کرد که «علیرضا»، قهرمان اصلی داستان با طی مراحل مخالفت با نفس و رام کردن آن قرار است به درجه ای از کمالات که به نام جوون مرد معنا شده، برسد.

لوکشین های فیلم در میان مترو فیلمبرداری شده تا مخاطب احساس کند قهرمان داستان که قرار است به جایگاه «جوون مردی و فتوت» برسد، در میان مردم و به اصطلاح در کف جامعه است؛ هر چند که انتخاب فضای مترو و تلفیق آن را با نمادهای آزادی و انقلاب می توان کمی کج سلیقگی خواند؛ چرا که نه تنها کلیشه ای و کسل کننده است، بلکه استفاده این چنینی از نمادها، نخ نما شده است.

محور فیلم بر مدار اخلاق و انسانیت ساخته شده است؛ به عنوان نمونه یکی از مراحل رسیدن به مرحله «جوون مردی» کم سخن گفتن است؛ حسن پور شیرازی در نقش حاجی، معلم و مراد علیرضاست که به وی تذکر می دهد، امروز تنها 10 کلمه می توانی صحبت کنی.

اخلاق کیلویی در «راستش را بگو»

کم سخن گفتن و به اندازه گفتن به عنوان یکی از شرایط و آداب انسان سازی در اخلاق مطرح است، اما سوال این جاست چرا به این شیوه و روش ناکارآمد به آن پرداخته می شود؟

واقعاً چرا فیلم به جای اینکه به مخاطب معیاری را برای کم گویی بیاموزد، بسیار نمادین و کلیشه ای 10 کلمه را معیار صحبت کردن قرار می دهد و «علیرضا» مانند فردی لال با نوشتن و ایما و اشاره با افراد ارتباط می گیرد؟

آیا بهتر نبود برای کاربردی تر بودن این وجهه اخلاقی در سریال، معیاری عقلایی قرار دهیم؟ «سخنانی را که ضرورت ندارد بیان نکن» یا «سخنانی را که منجر به غیبت و دروغ می شود بیان نکن.»

قرار دادن معیار 10 کلمه نه تنها غیر واقعی است، بلکه نگاهی غیرعقلانی و افراطی است؛ چرا عدد و کمیت معیار قرار گرفته است؟ آیا معیارهای کیفی مناسب وجود ندارد؟

فقط 10 کلمه صحبت کردن به مثابه روزه سکوت در مسیحیت است، اما در اسلام ارتباط گیری با برادران دینی و خوش زبانی و خوش رویی جزو مستحبات و گاه واجبات می باشد.

چرا فیلم خالی از جنبه های ظرافتی است؟ آیا ممکن نبود کارگردان، علیرضا را در صحنه ای به خاطر صحبت نکردن نقد و مواخذه کند نه به خاطر حرف زدن؟

در اسلام و عقلانیت عامه، سخن گفتن و زبان تنها یک وسیله است که گاه انسان ها از آن نادرست استفاده می کنند و گاه درست و بجا؛ تا آن جا که امام علی (ع) می فرماید: سخن بگویید تا شناخته شوید.

استفاده کلیشه ای و نخ نما و شعارزدگی در سریال «راستش را بگو» این مفهوم را به مخاطب انتقال می دهد که سریال راستش را نمی گوید.

مراحل فتوت با کار علیرضا، روزه او، سکوت و کمک به مردم شکل می گیرد، اما کاش فقط یک سوال در راستای این چارچوب اخلاقی فیلم پاسخ داده می شد: کمک به مردم و درک دردهای اجتماعی در مقایسه با آزار دادن مادر بزرگ پیر که در جایگاه ولی یا مادر قهرمان داستان است، چه معنایی دارد؟

مادربزرگ پیر داستان از رفتارهای عجیب و غریب علیرضا نگران و دل آزرده است؛ چرا ما هنوز باور نکرده ایم مسئولیت ما در قبال افراد نزدیک تر و خانواده خویش بسیار مهم تر از کمک به معتادی پیر است؟

چرا رعایت اخلاق و رسیدن به فتوت و جوون مردی در درک خانواده و دل نگران نکردن ولی علیرضا معنا نمی شود؟

فیلم «راستش را بگو» برخلاف تلاش بسیاری که کرده، بشدت دچار کلیشه شده تا آن جا که نه تنها در انتقال پیام موفق نبوده است، بلکه معانی اشتباه و ناکارآمد را به مخاطب انتقال می دهد.

به امید روزی که ساخت سریال های ایرانی در کارگروهی تخصصی از جنبه محتوا حمایت و پشتیبانی شود.