اختلال رشد از مشکلات شایع در طب کودکان است

اختلال رشد از مشکلات شایع در طب کودکان است، به دلیل آن که وقوع آن تدریجی و به صورت سانحهای خاموش بروز میکند، دیر تشخیص داده میشود و والدین نیز با تاخیر متوجه این مشکل می شوند.

کد خبر: ۲۲۴۶۶۶

يکشنبه - ۰۱ بهمن ۱۳۹۱ / January 20, 2013

گروه علمی «خبرگزاری دانشجو» - دکتر علی اکبر سیاری؛ اختلال رشد و سوء تغذیه از مشکلات شایع در طب کودکان است. به دلیل آن که وقوع آن تدریجی و به صورت سانحهای خاموش بروز میکند دیر تشخیص داده میشود و  والدین نیز با تاخیر متوجه این مشکل شده و آثار سوء آن بهویژه در سالهای اول، رشد کودک را تحت تاثیر قرار داده و این مشکل ماندگار میشود. لذا هرچه زودتر باید تشخیص داده شده و مداخله لازم انجام گیرد.

در این نوع اختلال ابتدا کودک دچار کمبود وزن شده که سوء تغذیه حاد(Undernutrition) یا کم وزنی نام دارد. این کمبود وزن کودک با نسبت سن سنجیده میشود اما با گذشت زمان قد نیز تحت تاثیر قرار گرفته و منجر به کوتاهی قد (Stunting) میشود که به آن سوء تغذیه مزمن می گویند که با نسبت قد به سن سنجیده میشود و چنانچه هم وزن و هم قد کم شود سوءتغذیه حاد که لاغری ( Wasting ) گفته میشود با نسبت وزن به قد سنجیده میشود.

170 میلیون کودک زیر 5 سال در دنیا دچار کمبود وزن و 226 میلیون کودک دچار کوتاهی قد و 67 میلیون لاغر هستند. در مطالعاتی که در ایران انجام شده در سال 74 حدود 20 درصد کودکان زیر 5 سال دچار کوتاهی قد 16.6 درصد با کمبود وزن و7.1 درصد دچار لاغری بودهاند. این اعداد در سال 77 به ترتیب 13.9 ، 9.5 و 5.3 درصد کاهش یافته است. کمبود ریز مغذیها در کودکان زیر 5 سال در ایران شامل کمبود روی، آهن، کلسیم و ویتامینهای A ،D و ریبوفلاوین است.

Malnutrition،FTT وShort stature (S.S)  اصطلاحاتی هستند که در مورد تاخیر رشد همپوشانی با همدیگر دارند. قبلا به Malnutrition سوء تغذیه انرژی پروتئین میگفتند ولی چون کمبود ریز مغذیها را شامل نمیشود تعریف کاملی نیست.

FTT بیشتر در سنین زیر 3 سال به علت کمبود وزن یا تاخیر در وزن گیری و S.S در سنین بالاتر برای کودکانی که مشکل قدی دارند به کار میرود.

Malnutrition شایعترین علت FTT به ویژه در کشورهای جهان سوم است. سوءتغذیه مستقیم و غیر مستقیم عامل 60 درصد مرگ و میر کودکان بوده و خطر مرگ در کودکان مبتلا به سوء تغذیه 8 برابر کودکان سالم است.

تشخیص سوء تغذیه و FTT برمبنای گرفتن شرح حال و معاینه فیزیکی و استفاده از معیارهای آنتروتریک و منحنیهای استاندارد رشد و بررسی وضعیت دریافت غذا و ارزیابی عوامل اجتماعی و اقتصادی موثر بر سلامت کودک و بررسی میزان فعالیت فیزیکی و نهایتاً در موارد اندکی انجام تستهای آزمایشگاهی و تصویر برداری و آندوسکوپی و پاتولوژی است.

علت FTT و سوء تغذیه را قبلا به 3 گروه غیر اورگانیک که 48 درصد موارد و اورگانیک 28 درصد موارد و 26 درصد موارد مشترک این دو را شامل میشود تقسیم بندی میکردند ولی تقسیم بندی جدید برمبنای مکانیسم ایجاد FTT و سوء تغذیه است که شامل:

1- عللی که باعث کمبود دریافت مواد غذایی میشود.

2- عللی که باعث اختلال در روند هضم و جذب مواد غذایی دریافتی شده و منجر به اتلاف آن میشود.

3- عللی که باعث افزایش نیاز بدن به کالری در اثر تغییر متابولیسم بدن میشود.

حساسیت غذایی با مکانیسم 1 و 2 منجر به سوء تغذیه و FTT میشود.

آلرژی غذایی به عنوان عوارض سوء ناشی از واکنش ایمنی اختصاصی که در اثر مواجهه بدن با یک یا چند ماده غذایی خاص ایجاد میشود بیش از 170 نوع غذا موجب واکنشهای ایمنی میشوند ولی رایجترین آنها شامل شیرگاو و فراوردههای لبنی، تخم مرغ، سویا، بادام زمینی، گندم و ماهی است. اکثر کودکان به یک ماده غذایی حساسیت دارند ولی گاهی ممکن است به چندین ماده غذایی حساسیت داشته باشند. نوع حساسیت ممکن است وابسته به Ige و یا غیر وابسته و یا هر دو باشد.

با توجه به اینکه تظاهرات ناشی از حساسیت غذایی ممکن است از نوع ایمونولوژیک یا غیرایمونولوژیک باشد و نوع واکنشهایی که نشان میدهد از نظر تظاهرات بالینی بستگی به دستگاهی دارد که واکنش نشان میدهد. در پوست بهصورت اگزما، کهیر، آنژیوادم، در دستگاه تنفسی باعث سرفه مزمن، رینیت آلرژیک، آسم و تظاهرات عمومی بهصورت آنافیلاکسی که حیات کودک را به مخاطره میاندازد و از فوریتهای پزشکی محسوب میشود، در دستگاه گوارش بهصورت رگورژیتاسیون مکرر، استفراغ، کولیت و دل درد، بی اشتهایی، اجتناب از خوردن شیر و غذا و سیری زودرس، اختلال در خواب، دیسفاژی، یبوست، دفع خون در مدفوع و اسهال خونی، کم خونی فقر آهن در زمینه GERD، پروکتیک و پروکتوکولیت و آنتروکولیت و آنتروپاتی با تابلوی بالینی که قبلا در بالا ذکر شد و همچنین اسهال مزمن، بی اشتهایی، اتساع شکم و از دست دادن وزن و FTT تظاهر میکند.

علایم ممکن است از بدو تولد با شروع شیر مادر به علت حساسیت به پروتئین شیر گاو که توسط مادر مصرف میشود بروز کند تا سنین بالاتر که علایم و شدت آن بستگی به نوع واکنش آلرژیک بدن و انواع مواد آلرژی زا و نوع واکنش بدن فرد به مواد مصرفی نشان میدهد دارد.

علایم و نشانهها و بیماریهای فوق بیشتر در دو زمینه کاهش دریافت و اختلال در روند هضم و جذب مواد غذایی دریافتی از نظر فیزیوپاتولوژی باعث FTT و سوء تغذیه کودکان میشود.

از نظر تشخیصی: گرفتن شرح حال، معاینه فیزیکی، سابقه فامیلی از نظر وجود ریسک: فاکتورهای حساسیت فامیلی، تستهای تشخیصی Prick و RAST در مواردی که نوع آلرژی وابسته به Ige باشد کمک کننده است و در مواردی نیاز به آندوسکوپی و بیوپسی از نظر بررسی مخاط دارد ولی تشخیص قطعی با challenge test است.

درمان با حذف ماده آلرژی زا امکان پذیر است. طول مدت پاسخ به درمان قبلی به نوع واکنش ایمنی، تعداد موادی که کودک به آن حساسیت دارد. در مواردی با مصرف استیروئید بهبود مییابد.