نگاهي به فيلم خانه دوست كجاست؟ از مجموعه سي سال سي فيلم -3

به كجا چنين شتابان؟!

خانه دوست كجاست؟ سرشار از زندگي است. سرشار از سختي، نفهمي، معصوميت،‌كودكانگي، زيبايي، طبيعت، ‌سينما، شعر، حركت، جوشش، گذشت و ... تجاهل العارف، آن هم از يك كودك دبستاني!

کد خبر: ۲۲۷۰۵

يکشنبه - ۱۶ فروردين ۱۳۸۸ / April 05, 2009

محمد رضا محقق:

آيا ذات سينما همسان و همرديف پلشتي و زشتي است؟ آيا اينكه سينما دستاورد غرب و محصول مدرنيته و برآمده از تمدن معاصر غرب است، الزاماً در تمام نتايجش به سياهي و تيرگي مي رسد و مي رساند؟

آيا حكم صادر كردني اينچنين، متصل به عقبه اي محققانه و هنرمندانه در ذاتيات و عرضيات مجموعه آثار فراهم آمده در همه اين سال هايي است كه از عمر سينما مي گذرد؟

بي ترديد يكي از نمونه هاي معتبر، شاخص و منحصر به فردي كه، حداقل، علامت سئوالي بزرگ در مقابل اين مفردات و مجردات مي نشاند فيلم خانه دوست كجاست؟ ساخته تاريخي عباس كيارستمي است، گفتيم تاريخي و ماندگاري و جاودانگي را اراده كرديم.

خانه دوست كجاست؟ ساختار و مضمون سهل و ممتنعي دارد. داستان ساده و به شدت يكراست است. پسركي دانش آموز قرار است دفترچه دوستش را به دستش برساند. همين.

اين تداعي معنايي در ذهن و زبان اين كودك با نوعي نشانه گذاري طبعي و طبيعي، روايتي ساده و زيبا را مي آفريند كه جانمايه يكي از مهم ترين آثار سينماي ايران مي شود.

آنچه سيد مرتضي آويني به عنوان خرق حجاب تكنيك از آن ياد مي كند و آنچه ديگران به عنوان نوعي هضم شدن در سيستم سينماي جشنواره اي جهاني خود فروشي باطني در بطن سينماي آنجايي كه مضامين و مفاهيم و جلوه هاي اينجايي را به عاريت و اسارت گرفته است، به مثابه دو لبه از يك تيغ برنده، در گستره آثار كساني چون كيارستمي در آمد و شد است.

چگونه مي شود كه متفكر و تئوريسيني در نوشتجات و محصولات فكريش از نوعي از سينما دفاع مي كند و به تبيين و ترويج آن مي پردازد اما به ازاهاي خارجي و مصاديق بيروني همان تئوري ها و سلايق را نفي مي كند! آيا اين نوع رفتار را مي توانيم به عنوان يك نشانه گذاري سياسي تلقي كنيم؟ يا خاصيت هنر سينما،‌ چنين دستاوردهايي را در پي دارد؟

تلاقي سلايق فردي منتزع از نوع منظر افراد به دنيا و مافي ها و در عين حال بياني مشحون از عبارات و اصطلاحات و استدلالات شبه منطقي و فلسفي و عرفاني و آرماني.

خانه دوست كجاست؟ اثري سهل و ممتنع است. داستاني از اين ساده تر كه يك بچه به دنبال دوست همكلاسي اش باشد تا دفترچه اش را به او باز گرداند؟ لوكيشن هايي ساده تر و بكرتر از روستاهاي شمال كشور؟ همه چيز در اوج بداهت و بدايت و سادگي است والبته بكر.

حتي جاده، جاده زيبايي كه در افق روايت، ‌امتداد داستان ساده فيلم را نشانگر است. اما همين سادگي ها بيانگر نوعي عرفان آرماني است. معرفت رسانايي انسان و ‌آرمان تلاش براي موفقيت ديگران. متريال بالاي فيلم در عين حال كه وامدار مضمون انساني و روحاني فيلم است، داد و ستدي عميقاً سينما ورزانه با تصوير دارد.

سكانس هاي متنوع فيلم، ‌فوق العاده بكر و خلاق به طرز شگفت آوري نقاشانه است. قاب بندي هاي كيارستمي، نوعي سبك استعلايي را در فضاسازي روستايي فيلم پديد مي آرود.

نكته مهم ديگري كه به جهت شخصيت پردازي، قهرمان كوچك فيلم را در سيطره آسماني، نمايانگر مي شود معصوميت اوست. معصوميتي بديع و بديهي و در عين حال جاري و ساري در تمام اجزاء فيلم.

چهره كودك، حركاتش، فرمانبري هايش، ‌دويدنش، ‌صعود و سقوطش،‌ جويندگي اش، حرف گوش دادنش،‌ اميد و نااميدش (نااميدي؟) و .... لباس هايش، دفترچه به دست گرفتنش و ... با اين حال، با فيلم مدرني روبروييم.

لانگ شات ها، با سيطره بر سينما و تلاقي سادگي و پيچيدگي تصوير و قاب بندي و كادرسازي و حركت دوربين ساخته شده اند و اين همه، ترجماني بر همان تعبير سهل و ممتنع است.

«خانه دوست كجاست» فصل مشبعي از زيبايي هاي سينما و روايت است كه داستان ساده اش به دنبال اين دو است. فيلمي خاطره انگيز و تاريخي، براي تمام نسل هايي كه سينما را سينما مي پندارند!/انتهاي پيام/