نگاهي به فرصت ها و چالش هاي طرح «خانواده نيمه مستقل»

تسهيل ازدواج جوانان با خانواده نيمه مستقل

طرح «خانواده نيمه مستقل» نظير همه طرح هاي اجتماعي که به نوعي بخش زيادي از بدنه جامعه را درگير مي کند، در صورت اصلاح مداوم مي تواند يکي از مهم ترين تهديدهاي اجتماعي ما را به فرصتي طلايي براي نسل جوان و جامعه در حال رشد، تبديل کند.

کد خبر: ۲۳۹۳۹

يکشنبه - ۳۰ فروردين ۱۳۸۸ / April 19, 2009

به گزارش گروه اجتماعي «شبكه خبر دانشجو»، ترديدي نيست جامعه جوان ما ضرورت ها و چالش هاي خاص خود را دارد و در اين ميان طرح هاي مربوط به زندگي مشترک جوانان در صورت اصلاح مداوم مي تواند يکي از مهم ترين تهديدهاي اجتماعي ما را به فرصتي طلايي براي نسل جوان و جامعه در حال رشد، تبديل کند.

آنچه در ادامه مي آيد طرحي در اين باره است که از سوي دفتر امور تربيتي سازمان ملي جوانان ارائه شده است.

راهکار اجتماعي در شرايط هشدار

آمار و ارقام موجود نشان مي دهد که وضعيت واقعي ازدواج در کشور از حالت ايده آل و مطلوب آن فاصله گرفته است. در حال حاضر 15ميليون جوان در انتظار ازدواج و 3ميليون ازدواج معوقه در کشور وجود دارد. افزايش سن ازدواج، ناباروري و افزايش نرخ طلاق چالش هاي اجتماعي و فرهنگي جوامع امروز هستند اما با توجه به تأکيد آموزه هاي ديني بر ازدواج به عنوان يکي از مهم ترين مؤلفه هاي رشد دروني و تعالي انساني و تأثير مثبت آن در پيشگيري از آسيب هاي اجتماعي و رواني سازمان ملي جوانان چندي است که مصمم به استفاده از تجربيات نه چندان دور جامعه ايراني در حمايت از زوج هاي جوانان شده است. همه خانواده هاي ايراني به نوعي با مشارکت و همياري خويشاوندان در امر ازدواج نظير تهيه مقدمات و هزينه هاي شروع زندگي مشترک آشنا هستند.

در واقع ايده «خانواده نيمه مستقل» به عنوان يک راهکار اجتماعي در شرايط هشدار دهنده کنوني از حيث تئوريک بر مبناي احياي کارکردها و ويژگي هاي خانواده سنتي ايران در بهبود وضعيت ازدواج جوانان استوار است، بنابراين تا حدودي مي تواند خلأهاي موجود در ازدواج جوانان را پوشش دهد. البته راهکار مذکور براي شرايط کنوني چاره انديشي شده است و همانند ساير راه حل هاي اجتماعي و اقتصادي در شرايط خاص زماني و مکاني قابل اجرا است.

اگر دولت و نهادهاي رفاهي _ حمايتي قادر به تأمين و حمايت از زوج هاي جوان بودند طبيعتاً ضريب امنيت رواني و اقتصادي زوج ها افزايش مي يافت، به استحکام خانواده هاي جوان کمک مي کرد و ضرورت احياي نقش هاي سنتي خانواده در حمايت از فرزندان و تشکيل خانواده نيمه مستقل را پيش نمي کشيد اما همان طور که شواهد روزمره نشان مي دهد اين امر محقق نشده و طبيعي است افزايش مشارکت خانواده ها در ازدواج جوانان ضرورت بيشتري يافته است، اما با بررسي وضعيت اقتصادي جامعه سنتي ايراني به اين نتيجه مي رسيم که با وجود درگيري مردم با مصائب و بحران هاي اقتصادي، ازدواج به يک مسأله اجتماعي تبديل نشده بود، چرا که خانواده ها با مواجهه اي منطقي و عملي سطح انتظارات و نيازها را پايين نگه داشته بودند.

خانواده نيمه مستقل بر پايه سنت ايراني _ اسلامي

اما خانواده «نيمه مستقل» چيست؟ در اين جا شرح مختصري درباره اضلاع و زواياي اين خانواده و ضرورت هاي شکل گيري آن ارائه مي کنيم.

خانواده نيمه مستقل به طور خلاصه به خانواده اي گفته مي شود که زوجين مطابق با آموزه هاي شريعت اسلام و قوانين جمهوري اسلامي ايران به عقد دائم يکديگر درآمده اند و براي حفظ ارزش ها و پاسداشت فرهنگ اصيل اسلامي _ايراني و پيشگيري از گسست نسل ها در شرايط زماني خاص نظير دوره اشتغال به تحصيل و سربازي مدتي را کنار والدين خود زندگي مي کنند يا از حمايت هاي مادي آنان استفاده مي کنند.

در واقع در اين تعريف زوجين در همه جوانب و جزئيات زندگي از خانواده هايشان مستقل عمل مي کنند. تنها وابستگي نسبي زوجين به خانواده ها مي تواند به شکل دريافت کمک هاي مالي براي تأمين هزينه هاي شروع زندگي يا اسکان باشد.

خانواده نيمه مستقل فرصتي براي زوجين است تا ضمن شروع زندگي زناشويي بتوانند با کسب تجربه و جلب مساعدت فکري و مالي، امکانات اوليه يک زندگي مشترک و مستقل را تا اتمام دوران تحصيل يا سربازي فراهم کنند.

از اين نظر اصل طرح خانواده نيمه مستقل، برپايه سنت اسلامي _ ايراني است اما پيشنهاد و ارائه و ظرفيت سازي اين طرح در سطح کلان و ملي نيازمند اهتمام جدي برنامه ريزان و دستگاه هاي درون حاکميت است.

اما آنچه در ادامه مي آيد نگاه مختصري به اهداف، اشکال پيشنهادي، مزايا، راهکارها و آسيب هاي احتمالي طرح ازدواج نيمه مستقل است.

خانواده نيمه مستقل، به هنگام سازي ازدواج

هدف کلي يا بالادستي طرح خانواده نيمه مستقل را مي توان در رفع دغدغه ازدواج در طول سند چشم انداز 20 ساله کشور به حساب آورد. البته طرح مذکور همان طور که اشاره شد اهداف ويژه اي را دنبال مي کند. به طور مجمل مي توان گفت احياي سنت اصيل ازدواج ايراني _ اسلامي، بسترسازي ايجاد آرامش در پيکره جامعه، کاهش آسيب هاي اجتماعي و رواني ناشي از تأخير در ازدواج، امکان بهره مندي از مشارکت فعال خانواده ها در ازدواج جوانان، به هنگام سازي ازدواج براي جوانان فاقد شغل دائم، مسکن و درآمد کافي يا مشغول به تحصيل و سربازي، ايجاد آمادگي و کسب تجربه پيش از شروع زندگي به شکل مستقل و بالابردن آمار ازدواج در بين جوانان اهدافي هستند که طرح مذکور براي عملياتي کردن آن ها بنيان نهاده شده است.

اشکال خانواده نيمه مستقل

طرح خانواده نيمه مستقل با توجه به وضعيت زندگي، سطح تحصيلات زوجين، طبقه اجتماعي و سطح اقتصادي خانواده ها اشکال متعددي دارد اما اين اشکال را مي توان در سه مدل يا شکل کلي صورت بندي کرد؛ « حمايت هاي مالي خانواده ها در چند سال اول زندگي زوج هاي جوان» ( تأمين اجاره خانه، هزينه هاي جاري زندگي، مراسم عروسي و مايحتاج اوليه از سوي والدين)، « زندگي زوجين در کنار والدين يکي از طرفين» و «طولاني کردن دوران عقد و به تعويق انداختن زندگي زناشويي»

خانواده نيمه مستقل و مزايا

قطعاً يکي از محوري ترين مزاياي طرح« ازدواج نيمه مستقل» جوانان در «به هنگام بودن» اين نوع ازدواج است، چرا که بسياري از آسيب هاي اجتماعي ناشي از به تعويق انداختن اين امر اسلامي _ انساني است.

در واقع اين طرح با تأکيد بر جنبه هاي ديني و روان شناختي مي کوشد فاصله بين بلوغ جنسي و عاطفي را با تشکيل خانواده و ازدواج از ميان بردارد. در حال حاضر اين فاصله و شکاف عاملي مخرب در رسيدن جوانان به تعادل عاطفي و سلامت رواني، رشد فکري و مسئوليت پذيري فردي و اجتماعي است، بنابراين طبيعي به نظر مي رسد ازدواج به هنگام بتواند شکاف مذکور را پر کند خانواده نيمه مستقل به جوانان کمک مي کند در شرايط زماني مناسب از مواهب و برکات مادي و معنوي ازدواج بهره مند شوند. طبيعي است طولاني کردن دوره نوجواني و جواني باعث مي شود جوان در سنين ثمربخشي به مصرف کننده صرف خدمات خانواده پدري تبديل شود.

نکته بسيار مهم ديگري که معمولاً مغفول مي ماند بالا رفتن فاصله سني والد _ فرزند است. امروزه با توجه به تقويت امر ازدواج و بالا رفتن سن زوج ها فاصله بين والد و فرزند روز به روز بيشتر مي شود که عواقب بسيار منفي خانوادگي، روانشاختي و اجتماعي دارد، اما ازدواج به هنگام مي تواند به کاهش شکاف نسلي و بيگانگي با نسل جديد، نزديکي نظام ارزشي و احساسي والد و فرزند، بهبود مهارت هاي فرزندپروري و ارتقاي سلامت خانواده و جامعه منجر شود.

توافق والدين با تشکيل خانواده نيمه مستقل به حفظ احترام، جايگاه والا و نقش مشورتي _ هدايتي آن ها منجر مي شود. تأکيد والدين بر پيوندهاي عميق خانوادگي و رابطه فرزندي و حمايت از فرزندان در لحظات حساس جوانان را در پايداري اين پيوندها مصمم و مشتاق مي سازد. علاوه بر آن تشکيل خانواده نيمه مستقل در کنار بزرگان و افراد مجرب اين فرصت گران بها را فراهم مي کند که جوانان به صورت علمي مهارت هاي زندگي را از آنان بياموزند.

در کنار همه اين مزايا نبايد فراموش کنيم که جامعه امروز ما از همين خانواده هاي کوچک و بزرگ شکل گرفته است. اگر خانواده ها خصلت هاي هاي پايدار آرامش و اعتماد و رضايت را تجربه کنند اين ويژگي ها را به فضاي جامعه نيز تسري خواهند داد.

سطوح کلان و فردي

اما عملياتي کردن اين طرح مستلزم فرهنگ سازي در دو سطح «کلان» و «خانواده و فرد» است. در سطح کلان رسانه ها به ويژه رسانه ملي با توجه به ضريب نفوذ بالاي آن در افکار عمومي مي تواند تأثيرگذاري بالايي داشته باشد. گام هاي بعدي در سطح کلان را مي توان در تدوين و اجراي دوره هاي آموزش زندگي نيمه مستقل، تهيه محصولات فرهنگي و برنامه ريزي در جهت تأمين مسکن و اشتغال زوج هاي جوان جستجو کرد. اما در سطح فردي و خانوادگي نيز بايد بر دوره هاي ويژه آموزش مسايل خانواده نيمه مستقل به زوجين و خانواده هاي آنان، ارائه آموزش هاي لازم در مديريت اقتصادي، کاهش هزينه ها، ارتباط مثبت با همسر، ارتقاي ويژگي هاي مثبت شخصيتي نظير اعتماد به نفس، مسئوليت پذيري، اخلاق و تعهد، تنظيم خانواده و مديريت ميل جنسي متمرکز شد.

چالش هاي خانواده نيمه مستقل

اما اين طرح در صورت رعايت نشدن ظرايف و دقايق آن ممکن است چالش هايي نيز داشته باشد. در جامعه ما امروز جوانان خواستار زندگي مستقل هستند. شکاف بين نسلي، اختلاف فکر و عقيده بين دو نسل و نپذيرفتن سلطه خانواده بر رفتار و باورهاي جوانان را به سمت زندگي جداگانه از والدين سوق مي دهد، از اين نظر اگر خانواده ها بخواهند در کنار نقش حمايتي، دخالت را چاشني پشتيباني از زندگي زوج ها کنند چالش زا خواهد بود. از طرف ديگر اگرچه برعهده گرفتن بخشي از هزينه هاي زندگي زوج هاي جوان از سوي والدين استرس هاي آن ها را کاهش مي دهد اما اين حمايت ها نبايد به شکلي ارائه شود که مسئوليت پذيري جوانان را تضعيف کند و به وابستگي دراز مدت آن ها دامن بزند.

خانواده نيمه مستقل با اقدامات دولتي معارض نيست

شواهدحکايت از آن دارد که امروزه شماري از خانواده ها ضرورت تشکيل خانواده هاي نيمه مستقل را پذيرفته اند و ترجيح مي دهند بخشي از بار تشکيل زندگي جوانان را به دوش بکشند. بايد توجه داشت که پيشنهاد اين طرح به مفهوم ناديده انگاشتن و بي ثمر دانستن اقدامات نهادهاي دولتي در تأمين لوازم و مقدمات ازدواج از جمله مسکن و اشتغال نيست، چرا که گسترش کمي و کيفي اين خدمات قطعاً مي تواند بر شکل گيري به هنگام ازدواج جوانان کمک کند./انتهاي پيام/