نقد و تحليل فيلم «مورد عجيب بنجامين با تن» ساخته ديويد فينچر – برگزيده اخير اسكار

عالمي ديگر ببايد ساخت وز نو آدمي!

فيلم «مورد عجيب بنجامين با تن» ساخته ديويد فينچر فصل هاي مشبعي است از دگرديسي انساني در وراي معادلات معمول و روزمره، آينه اي از غربت و تنهايي دروني بشر و در تلاقي با ايده اي نو و بكر.

کد خبر: ۲۳۹۷۲

يکشنبه - ۳۰ فروردين ۱۳۸۸ / April 19, 2009

بي ترديد با يكي از بهترين و شاخص ترين آثار سال 2008 روبروييم. فصل هاي مشبعي از دگرديسي انساني در وراي معادلات معمول و روزمره، آينه اي از غربت و تنهايي دروني بشر و در تلاقي با ايده اي نو و بكر. اينكه فردي پيرمرد به دنيا مي آيد و به تدريج جوان مي شود و به پيش مي رود. اين جوانتر شدن با پيري دروني روبروست، همانطور كه آن پيري موقع تولد، با كودكي و نوجواني دروني، همراه.

فيلم بررسي وجد آور و جذابي است از طي دوران، از گذر عمر و از رويكردي متفاوت با مردمان روزگار اين اخلال در نظم و روند زندگي عادي كه با نوع پيداش بنجامين به وجود مي آيد و اين حركت معكوس كه از پيري و فرسودگي به سمت جواني ادامه مي يابد نقطه طلايي داستان و محور اصلي شكل گيري درام در ساخته اخير ديويد فينچر است.

فينچر به عنوان كارگردان خاطره انگيز و مورد علاقه ما در تجربه جديدش فضايي بسيار متفاوت تر از كارنامه پيشينش به ظهور رسانده است و شايد به همين دليل است كه متريالي اين چنين و فضايي كاملاً‌ساختار شكنانه را براي روايت خود برگزيده است.

فيلم «مورد عجيب بنجامين باتن» علي رغم زمان طولاني و فصل هاي متعدد و مشبعش، اصلاً كشدار و خسته كننده از كار در نيامده و رويكرد حرفه اي جذابي كه در ساير عناصر ساختاري فيلم هم (علاوه بر ايده و روايت) جاريست، نوعي فخامت و در عين حال گرما و رواني را در طول نمايشش به دنبال دارد.

فيلم، نوعي تلاقي ميان بنجامين و آدم هاست تلاقي ميان ويژگي هاي شخصيتي، وظايف،‌ علايق، احساسات و البته عواطف نوع بشري، شكل گيري اين ارتباط گره خوردن اين موقعيت ها، نوعي چينش اجتماعي را به نوعي تصوير مي كشد كه گوياي گستره مدنيت بنجامين است در حضور ديگران. پدر، مادر، دوست، خاطرات، آدم هاي ديگر و هر يك با دستاوردي از آنچه در صندوقچه ذهن بنجامين به يادگار گذاشته است.

فيلم، بر محور فلاش بك هايي مي گذرد كه از تداعي خاطرات همسر بنجامين و دخترش با خواندن كتابچه سرگذشت آنها شكل مي گيرد. فيلم اساساً‌در شكل دهي موقعيت هاي ساختاري، جهت معرفي آدم هاي داستان و پيشبرد درام، خيلي موفق و جاندار و زيبا عمل كرده است.

شكل گيري روند فيلم، نيازمند يك شبكه معادلاتي است. چيزي ميان درون بنجامين و بيرون جامعه. اينكه بنجامين با دانايي – اين دانايي در كجاي داستان براي خود او شكل مي گيرد و بدان معنا وقوف مي يابد؟- نسبت به موقعيت هاي خاص خود، چگونه روابطش را با آدم ها و محيط اطرافش به انتظام مي رساند؟

نوع روند شكل گيري و پرداخت اين انتظام دروني – اجتماعي وقتي قابل سنجش است كه بنجامين را با موقعيت منحصر به فردش – از فلج بودن پاها و پيري هنگام توليد تناقض دروني اش به مثابه مواجه شدن با اتفاقي نادر در طبيعت بشر – در عداد و در كنار ساير آدم ها مي بينيم. خاصه آنجا كه در فصل هاي آغازين فيلم، او را كه كودكي تازه متولد شده است در جمع پير مردها و پيرزن ها مشاهده مي كنيم.

بنجامين آدم غربت زده و تنهايي است. او نسخه غريب يك حضور نامتجانس در ميان جمع است. گرچه ابديت مهر مادري و گرانسنگي عطوفت كودكانه، او را در بر مي گيرد و برايش از راز و از عشق مي سرايد.

از ويژگي هاي منحصر به فرد فيلم «مورد عجيب ...» اين است كه ذخاير داستاني در كشاكش روايت سينمايي، به خوبي به هم مي رسند و همديگر را پيدا مي كنند. حضور مادر و دختر در كنار هم و ايجاد محوري براي فلاش بك ها، بازگشت ايستاي پدر و روبروئيش با بنجامين جوان، تداعي تداخلي جنگ جهاني و اساساً نكته رمز گشايانه استعاري و كنايي كه درباره زمان تولد بنجامين مستتر است؛ شب جشن پايان جنگ!

سكانس هاي جذاب فيلم و از آن جمله، سكانس مونتاژي درباره تقدير و تصادف يا غرق شدن كشتي و ... در كنار ساير بهره مندي هاي فيلم از مولفه هاي مفهومي و ساختاري سينمايي به نحوي در هم تنيده كه يك سيستم واحد و لاينفك را پديد آورده محصولي زيبا و قابل انديشه و ماندگار را به علاقه مندان هنر هفتم در اين زمانه حسرت هاي هنري و عسرت هاي معنايي، هديه كرده است./انتهاي پيام/