جایگاه‌و وظایف شورای‌نگهبان چیست؟/اسامی اعضا تمامی دوره‌ها

در قوانین اساسی بعضی کشورها نهادهایی همچون شورای نگهبان در جمهوری اسلامی با نام‌های «دادگاه قانون اساسی»، «شورای قانون اساسی»، «دیوان قانون اساسی» و نظایر آن پیش‌بینی شده است.

کد خبر: ۲۵۱۵۱۵

چهارشنبه - ۲۶ تير ۱۳۹۲ / July 17, 2013

گروه سیاسی «خبرگزاری دانشجو»؛ شورای نگهبان برای اولین بار و با فرمان امام در تاریخ 26/4/1359در نظام جمهوری اسلامی تشکیل شد.

اعضای اولیه این شورا که برای اولین بار بر کرسی این نهاد نظارتی تکیه زدند، عبدالکریم ربانی شیرازی، صافی گلپایگانی، آیت الله مهدوی کنی، احمد جنتی و یوسف صانعی بودند که بعدها آقایان محمد صالحی، گودرز افتخارجهرمی و محسن هادوی به عنوان حقوقدان به ترکیب این شورا اضافه شدند.

شورای نگهبان در نظام جمهوری اسلامی ایران یکی از مهم‏ترین نهادهای حکومتی به شمار میآید. این نهاد شباهت زیادی به برخی از نهادهای حافظ قانون اساسی در تعدادی از کشورها دارد. در قوانین اساسی بعضی کشورها نیز نهادهایی به نام «دادگاه قانون اساسی»، «شورای قانون اساسی»، «دیوان قانون اساسی» و نظایر آن پیش بینی شده است که با وجود برخی تفاوتها، از حیث ساختار و نوع مسئولیتها با یکدیگر شباهت های فراوانی دارند.

این شورا در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران دارای جایگاه ویژه‌ای است و عدم وجود چنین نهادی به نظام جمهوری اسلامی ایران ضربات سهمگینی را وارد می سازد؛ چرا که وظیفه شورای نگهبان نظارت بر تدوین قوانین مصوب مجلس و نظارت بر رکن مهمی از انقلاب ایران که همان نظارت بر انتخابات و پاسداری از آرای مردم است را بر عهده دارد.

در قانون اساسی ایران علت وجود چنین نهادی این گونه ذکر شده:

«به منظور پاسداری از احکام اسلام و قانون اساسی از نظر عدم مغایرت مصوبات مجلس شورای اسلامی با آنها، شورایی به نام شورای نگهبان تشکیل میشود...»

این به معنای آن است که شورای نگهبان وظیفه مهم دیگری که همان تطبیق قانون با قوانین شرعی و دین مبین اسلام است را نیز برعهده دارد؛ چرا که وجود چنین نهادی به خاطر حراست از احکام اسلام و قانون اساسی بوده و به همین دلیل نام «شورای نگهبان» را با خود به یدک می کشد.

بر اساس قانون اساسی، شورای نگهبان دارای 12 عضو است که شش عضو این شورا با حکم رهبری و به عنوان فقیه عزل و نصب شده و شش عضو دیگر توسط رئیس قوه قضائیه به مجلس معرفی و در نهایت توسط نمایندگان مجلس و رای آنها انتخاب خواهند شد.

اعضای پنج دوره شورای نگهبان به شرح زیر است:

اعضای شورا

دوره ها – سال

عبدالکریم ربانی شیرازی / لطف الله صافی گلپایگانی /محمد رضا مهودی کنی/غلامرضا رضوانی / احمد جنتی /یوسف صانعی به عنوان فقیه وآقایان محمد صالحی/ گودرز افتخارجهرمی / محسن هادوی /مهدی هادوی /علی آراد /حسین مهریور محمد آبادی به عنوان حقوقدان عضو شورا بودند

دوره اول از سال 1359 تا سال 1365

محمد مهدی گیلانی / محمد امامی کاشانی / محمد مومن قمی / محمد یزدی / لطف الله صافی گلپایگانی /ابوالقاسم خزعلی / احمد جنتی /گودرز افتخار جهرمی به عنوان عضو حقوقدان

دوره دوم از سال 1365 تا سال 1371

احمد جنتی / محمد امامی کاشانی / محمد مومن قمی / غلامرضا رضوانی / ابوالقاسم خزعلی /هاشمی شاهرودی / محمد مهدی گیلانی

دوره سوم از سال 1371 تا سال 1377

احمد جنتی / رضا استادی /محمد امامی کاشانی / غلامرضا رضوانی / حسن طاهری خرم آبادی / ابوالقاسم خزعلی /محمد یزدی / سید محمود هاشمی شاهرودی

دوره چهارم از سال 1377 تا سال 1383

احمد جنتی / محمد مومن /غلامرضا رضوانی /هاشمی شاهرودی /صادق لاریجانی / محمد رضا مدرس / محمد حسن قدیری /محمد یزدی /سیامک ره پیک/ محمد رضا علیزاده / محسن اسماعیلی / محمد سلیمی /عباسعلی کدخدایی /حسینعلی امیری

دوره پنجم از سال 1383 تا به امروز

البته در دوره پنجم، زمان حضور برای عباسعلی کدخدایی، حسینعلی امیری و محسن اسماعیلی در 25 تیر 92 پایان می یافت که با رای مجلس، محسن اسماعیلی (انتخاب مجدد)، سام سوادکوهی و نجات‌الله‌ ابراهیمیان به عنوان حقوقدان معرفی شدند.

حال آنچه که با فرارسیدن این روز برای ما مجدداً یادآوری می شود مسئله اصلاح برخی از قوانین مورد نظر این شوراست. مسئله‌ای که کدخدایی به عنوان سخنگوی اسبق این شورا بارها بر آن تاکید و از ضرورت بازنگری بر قوانینی همچون انتخابات ریاست جمهوری سخن گفته است؛ انتخاباتی که نظارت بر آن یکی از مهمترین وظایف این شورا بوده و آن چیزی که تجربه اخیر نظام در انتخابات یازدهم ریاست جمهوری یازدهم نشان داد چیزی جز اصلاح روند برخی از ساختارها همچون نحوه ثبت نام نامزدهای انتخاباتی و شرایط ورود آنها به عرصه انتخابات نبود.