تکلیف تکلیفمداری مشخص شد

دعوای بین تکلیف و نتیجه از جمله مباحثی است که از صدر اسلام تاکنون در بین اندیشمندان در عرصه نظر و در بین مسلمانان در عرصه عمل وجود دارد.

کد خبر: ۲۵۴۵۸۹

پنجشنبه - ۱۰ مرداد ۱۳۹۲ / August 01, 2013

گروه سیاسی «خبرگزاری دانشجو» - داوود گودرزی؛ دعوای بین تکلیف و نتیجه از جمله مباحثی است که از صدر اسلام تاکنون در بین اندیشمندان در عرصه نظر و در بین مسلمانان در عرصه عمل وجود دارد.

اینکه مختار ثقفی به یاری امام حسن(ع) در جنگ با معاویه نمیرود ناشی از نگرش نتیجهمحوری اوست و اعتقاد دارد در جنگی که نتیجه آن شکست و از قبل معلوم است نباید شرکت کرد و از طرفی موقعی که سلیمانبن صرد خزایی و یاران او خود را نادم میبینند و از اینکه در صحنه کربلا حاضر نشدهاند، توبه میکنند و بدنبال جبران مافات هستند، تکلیف خود را در شهادت میبینند و اعتقاد دارند که ما کاری با نتیجه نداریم، تکلیف ما این است که با قاتلین سیدالشهداء بجنگیم و شهید شویم و این دعوا همچنان ادامه دارد تا اینکه در سالهای اخیر خصوصاً بعد از فتنه 88 در یک روند طبیعی نیروهای انقلاب و اصولگرایان درخصوص برخی مباحث سیاسی– اجتماعی و خصوصاً حکومتی و نحوه اداره کشور با اختلاف نظرهایی مواجه شدند و این اختلافات در زمان انتخابات مجلس نهم و ریاست جمهوری یازدهم بیش از حد معمول خود را نشان داد.

برخی معتقدند برای تداوم گفتمان انقلاب اسلامی باید خالصترینها و بهترین نیروهای انقلاب در رأس قدرت قرار بگیرند و ما باید تلاش کنیم این بهترینها را شناسایی کرده، به آنها رأی بدهیم، فارغ از اینکه عامه مردم با فرد مورد نظر چه رابطهای برقرار میکنند و او مقبولیت دارد یا نه؟ اساساً مقبولیت یک بحث فرعی است که جزء معیارهای اصلح بودن فرد قرار نمیگیرد. این نوع نگاه به انتخابات ناشی از نگرش تکلیفمداری از سویی و عدم تفکیک بین مباحث اجتماعی- حکومتی و فردی از سویی دیگر است.

در مبانی نظری که این طیف ارائه میکنند استناد به این جمله حضرت امام(ره) وجود دارد که ما مرد تکلیفیم نه مرد نتیجه. درخصوص این جمله دو نکته را باید مدنظر قرار داد: ابتدا باید دید این جمله در چه شرایطی و در چه زمینهای گفته شده است و ثانیاً این جمله را باید در کنار سایر جملات و چارچوب اندیشهای حضرت امام(ره) قرار داد.

انتخاب گزینشی و ناقص و بدون در نظر گرفتن زمینه بیان جملات نه تنها درخصوص حضرت امام بلکه نسبت به آیات قرآن کریم نیز ما را به بیراهه خواهد برد. آیا منظور حضرت امام از بیان این جمله نمیتواند این باشد که برای رسیدن به هدف و طریق روشنی که ما داریم(نتیجه) به تکلیف شرعی خود عمل میکنیم و به بهانههای مختلف از زیر بار مسئولیت شانه خالی نمیکنیم از مجموعه مباحثی که در ساهای اخیر از سوی این طیف مطرح میشود، میتوان به دو نکته اساسی اشاره کرد: اول آنکه از لحاظ نگرش و مبانی فکری معتقد به ادای تکلیف بدون در نظر گرفتن نتیجه هستند، دوم آنکه ممکن است برخی از آنها از لحاظ نظری معتقد به تکلیف و نتیجه محوری توأمان باشند، ولی در تشخیص مصداق تکلیف دچار اشتباه میشوند و در تعریف محافظهکاری و فرق آن با در نظر گرفتن واقعیات و چگونگی رسیدن به نتیجه با مشکل مواجه هستند.

تکلیف انقلابی ما قبل از تشکیل حکومت اسلامی و بعد از آن حتماً متفاوت است و ما باید نظام اسلامی مستقر را در نظر بگیریم، بعد برای تداوم انقلاب بدنبال تکلیف خود بگردیم. اگر بتوانیم این جمله حضرت امام(ره) را که فرمودند: «حفظ نظام از اوجب واجبات است» را در کنار سایر فرمودههای ایشان و مقام معظم رهبری در خصوص نسبت ما با نظام اسلامی و تداوم و بقای انقلاب، مدنظر قرار دهیم، در تنظیم رفتار سیاسی ما حتماً مثمر ثمر خواهد بود. در دیدار دانشجویان با مقام معظم رهبری که روز گذشته(19 رمضان) برگزار شد، معظمله در جواب سؤالی درخصوص تکلیف و نتیجه به همین نکته اشاره فرمودند: امام خمینی(ره) میفرمودند: «ما به دنبال تکلیف هستیم»، آیا این جمله بدین معنا است که امام با وجود آن سختیها و زحماتی که سالها متحمل شده بودند، دنبال نتیجه نبودند؟ قطعاً چنین چیزی صحیح نیست. تکلیفگرایی صحیح آن است که انسان در راه رسیدن به نتیجه مطلوب براساس تکلیف، عمل و از کارهای ضدتکلیف و نامشروع پرهیز کند. انسانی که برای رسیدن به نتیجه براساس تکلیف عمل میکند، اگر به نتیجه مطلوب هم نرسد، احساس پشیمانی و خسارت نمیکند. ایشان در جمعبندی این موضوع گفتند: تکلیفگرایی هیچ منافاتی با دنبال نتیجه بودن، ندارد.»

موضوع تکلیف و نتیجه آنقدر مهم و ریشدار و بحثبرانگیز است که نمیتوان در یک نوشتار کوتاه به خوبی به آن پرداخت، ولی تلاش کردم حداقل صورت مسئله را مقداری تبیین نمایم. حتماً اساتید و صاحبنظران باید نسبت به تبیین دقیقتر و ارائه راهکار برای چگونگی جمع بین تکلیفمداری و نتیجهمحوری، رسالت خود را انجام دهند.

انتشار این یادداشت از سوی «خبرگزاری دانشجو» به منزله تایید محتوای آن نمی‌باشد و آماده انعکاس تمامی نظرات هستیم.