فست فود علوم انسانی!

سال ها از تاسیس دانشگاه در ایران می گذرد. رشد علمی تک بعدی در بخش های پزشکی و مهندسی چشمگیر بوده، اما این، به منزله خودکفایی نیست.

کد خبر: ۲۶۱۱۲۳

يکشنبه - ۱۷ شهريور ۱۳۹۲ / September 08, 2013

گروه علمی «خبرگزاری دانشجو»؛ محمد ایرانی -شاید باورش کمی سخت باشد. برای بعضی ها غیرقابل قبول است. اما هنوز در کتاب های دانشگاهی ما، کشوری به نام شوروی وجود دارد، حکومت آپارتاید در افریقای جنوبی حکومت می کند، آلمان شامل دوبخش غربی و شرقی است، تلویزیون تازه اختراع شده، جدیدترین نظریه متعلق به سال 1940 میلادی می باشد، خیلی از دانشمندانی که سال هاست فوت کرده اند، هنوز زنده اند و در حال تکمیل پروژه های خود هستند! حقیقت دارد که علوم انسانی در کشور ما به شدت عقب مانده است. عقب مانده ی جسمی و ذهنی!

سال ها از تاسیس دانشگاه در ایران می گذرد. رشد علمی تک بعدی در بخش های پزشکی و مهندسی چشمگیر بوده اما این پیشرفت به منزله خودکفایی فکری نیست. علوم انسانی که پایه ای ترین بخش پیشرفت فرهنگی و اجتماعی کشور می باشد پس از مشروطیت به خاطر خیانت های روشنفکران غرب زده و کم کاری نیروهای فکری و رسانه ای بعد از انقلاب اسلامی، پیشرفت چشمگیری نداشته است.

برای حل مشکل علوم انسانی توجه به "استاد و منبع" حائز اهمیت است. این دومقوله تفکیک ناپذیر هستند یعنی تا اساتید علوم انسانی تغییر پیدا نکنند نمی توان منابع را تغییر داد و بالعکس. اساتیدی که علاقه ی عجیبی به فرهنگ غربی دارند و به کتاب هایی که سال ها پیش خوانده اند عشق می ورزند نمی توانند باعث تحول در علوم انسانی گردند. بعضی از اساتید (که اتفاقا کم هم نیستند) در برابر غرب تسلیم شده اند و خاضعانه غرب را می ستایند. این رفتار موجب می شود که دانشجویان نیز به این سمت سوق یابند. از آنجا که استاد در دانشگاه مافوق ندارد، این حرکت با شتاب بیشتری صورت می گیرد.

اساتید علوم انسانی شاگردانی شبیه به خود را بیشتر مورد محبت قرار می دهند و آنها که حرف جدیدی ندارند و به "بت بزرگ غرب" بیشتر ابراز ارادت می کنند، محبوب تر می شوند. استاد غالبا موضوعاتی را خوشایند می داند که بیشتر با تفکر رایج در امریکای شمالی تطابق داشته باشد. همین نگاه اشتباه باعث رشد قارچ گونه ی تحقیقات و مقاله هایی می گردد که هیچ دردی از جامعه ی ایران را مداوا نمی کند. بعضی از اساتید سالخورده علوم انسانی اگر روزی از طرف منابع دست دوم علوم غربی تحریم شوند هیچ چیزی برای شاگردان خود ندارند.

اساتیدی نیز هستند که با وجود تلاش برای اصلاح وضع موجود کاری از پیش نمی برند. ساختارهای دست و پاگیر بوروکراتیک اساتید و دانشجویانی را که صاحب زایش فکری هستند خسته می کند. اساتید قدیمی خودشان باید کرسی هایشان را به جوانان صاحب فکر واگذار نمایند و در مقام مشاور فعالیت کنند. به این امید که آنچه را نتوانسته اند به وجود آورند، جوانان هوشمند در جهت ساخت آن گام بردارند.

کتب این رشته ها از نظر علمی آنقدر قدیمی هستند که انگار هنوز تغییری در جهان روی نداده است! دانشجویان علوم انسانی منابعی را در دسترس دارند که هیچ ربطی به زندگی امروز انسان ها ندارد. هنوز هم در کتاب های روانشناسی ما "پارادایم فروید" غلبه دارد و در جامعه شناسی "اگوست کنت و کارل مارکس" حرف اول را می زنند. در اقتصاد "دست نامرئی آدام اسمیت" تاثیرگذار است و در ارتباطات "نظریه سوزن تزریق" پرطرفدارترین رویکرد است! کتاب های مدیریت هیچ ربطی به سازمان های ما ندارند و دانشجویان مددکاری هنوز با "نظریات هومنز" دست و پنجه نرم می کنند. این موارد به این معناست که علم نوین غربی در کشور ما تدریس نمی شود و آنچه به دست ما رسیده، پسماند است. از این دانشگاه نباید انتظار پرورش نظریه پرداز داشت.

تا زمانی که این دوضعف (یعنی استاد و منبع) در علوم انسانی حل نشوند امیدی به پیشرفت علوم انسانی نیست. در این میان هرگاه تلاش شد که اساتید ناکارآمد کنار گذاشته شوند، متاسفانه برچسب سیاسی بودن بر پیشانی مجریان و مسئولان زدند. هرگاه گامی برای دور شدن از ترجمه محض برداشته شد فریاد وامصیبتا از گوشه و کنار برخواست! البته جای تعجب نیست چون بعضی افراد بهترین شیوه و شاید تنها راه حل مسائل اجتماعی را چنگ زدن به ترجمه های اروپایی می دانند. گروهی از فرزندان تفکر غرب به جای تولید علوم کارآمد به "غذای حاضری" عادت کرده اند. یعنی همان فست فود! اما چه کسی است که نداند زیان فست فود، از فواید آن بیشتر است.