توضیحاتی درباره مجسمه‌ای که آمریکا به ایران پس داد + عکس

رئیس سازمان میراث فرهنگی امروز با یک «شیردال» تاریخی به ایران بازگشت. مجسمه‌ای که گفته می‌شود در سال ۲۰۰۳ در حال قاچاق به امریکا ضبط شده و حالا دولت امریکا برای نشان دادن حسن نیتش آن را به ایران تحویل داده اشت. اما شیردال چیست؟

کد خبر: ۲۶۵۷۶۷

چهارشنبه - ۱۰ مهر ۱۳۹۲ / October 02, 2013

به گزارش گروه فضای مجازی «خبرگزاری دانشجو»، شیردال (یا بَشکوچ) یک موجود افسانه‌ای با تن شیر و سر عقاب (دال) است که گوش‌هایی شبیه به اسب دارد و نماد قدرت و شکوه به حساب می‌آید. سرستون‌های مشهور هخامنشی یکی از مشهور‌ترین سازه‌هایی هستند که شیردال‌ها را نمایش می‌دهند. اما این سازه‌ها که در معماری عیلامی کاربرد داشته‌اند بیش از همه در شوش و مناطقی از آسیای غربی، مدیترانه و یونان پیدا می‌شوند. قدیمی‌ترین «شیردال» کشف‌شده از آسیای مرکزی به سده‌های چهارم و پنجم پیش از میلاد برمی‌گردد و به حکومت‌های تابع امپراطوری هخامنشی تعلق دارد.

هخامنشیان شیردال را «نگهبانی در برابر اهریمن، جادو و دروغ» می‌دانستند. سرستون‌های مشهور هخامنشی هم یکی از مشهور‌ترین مصنوعات بشری هستند که شیردال‌ها را نمایش می‌دهند. نام اینجانور در پارسی میانه «بشکوچ» است. خیلی‌ها اعتقاد دارند سیمرغ در ادبیات کلاسیک پارسی نو، نمود نوینی از شیردال یا بشکوچ است، هرچند نام خود سیمرغ به پیش از اسلام باز می‌گردد.

شیردالی که امریکا به ایران برگرداند قرار است مورد مطالعه باستان‌شناسان قرار گیرد

یکی از افسانه‌هایی که درباره شیردال گفته شده این است که شیردال بر دروازهٔ شهر «تِبس» در مصر باستان می‌نشست و از رهگذران ضرب‌المثل می‌پرسید؛ هر کسی پاسخ غلط می‌داد، او را روی تختی می‌خواباند و اگر بدنش بزرگ‌تر از تخت بود، قسمت‌های اضافه را می‌برید و اگر کوچک‌تر بود، بدنش را می‌کشید تا به اندازه‌ تخت شود.

طبق افسانه‌های اروپایی پنجه شیردال شفابخش بود و پر شیردال می‌توانست چشمان نابینا را بینایی ببخشد؛ اما آنچه در عطاری‌های اروپایی به عنوان پنجه شیردال فروخته می‌شد چیزی نبود جز شاخ بزکوهی.

تحقیقات باستان‌شناسی نشان می‌دهد که شیردال، تصویری بود که تاجران عصر باستان که در جاده ابریشم سفر می‌کردند، در کوهستان‌های آلتایی در سرزمین سکا‌ها (قزاقستان و مغولستان امروز) فراوان به چشمانشان می‌خورد؛ اسکلتهای سنگواره‌شده دایناسوری متوسط به نام Protoceratops.

شیردال‌ها در سازه‌های تاریخی ایران زیاد به چشم می‌خورند

دانته در «کمدی الهی» جایی که سفر در دوزخ و برزخ به پایان می‌رسد، سوار بر شیردالی که به سرعت برق حرکت می‌کند، سفر به بهشت را آغاز کرد؛ اما این نخستین نمود شیردال در فرهنگ ایتالیایی نیست، در پیزا، از ایتالیای قرون وسطی نیز شیردالی برنجی باقی مانده که به‌نظر می‌رسد منشأ آن، سرزمین‌های اسلامی باشد یا از روی دست صنعتگران مسلمان ساخته شده باشد. این شیردال که بزرگ‌ترین مجسمهٔ شیردال دورهٔ اسلامی است بیش از یک متر بلندی دارد و احتمالا در قرن یازدهم میلادی در آندالوس ساخته شده است.

خیلی‌ها اعتقاد دارند سیمرغ در ادبیات کلاسیک، شکل امروزی‌‌ همان شیردال است. شیردال‌ها نماد موجوداتی وفادار بودند که حتی اگر جفتشان می‌مرد، بعد از او به سراغ جفت دیگری نمی‌رفتند. گفته می‌شود نگاه منفی کلیسا به ازدواج مجدد، به افتخار این افسانه مربوط به شیردال‌ها بوده است؛ چون کلیسا شیردال را که موجودی زمینی و آسمانی بود، نماد عیسی مسیح (ع) می‌پنداشت.

منبع: مهر