داستان ضرب‌المثل «در یمنی پیش منی» را می‌دانید؟

وقتی که شدت عشق و علاقه به مرحلۀ غایت و ‌‌نهایت برسد عاشق واقعی جز معشوق نمی‌بیند و چیزی را درک نمی‌کند. برای این زمره از عاشقان واله و شیدا قرب و بعدی وجود ندارد. معشوق و محبوب را در همه حال علانیه و آشکار می‌بینند و زبان حالشان همواره گویای این جمله است که: در یمنی پیش منی.

کد خبر: ۲۸۷۸۲۲

سه‌شنبه - ۰۱ بهمن ۱۳۹۲ / January 21, 2014

به گزارش گروه فضای مجای «خبرگزاری دانشجو»، این مثل یعنی: هر جا باشی در گوشۀ دلم جای داری و هرگز غایب از نظر نبودی تا حضورت را آرزو کنم. نقطۀ مقابل این عبارت ناظر بر کسانی است که به ظاهر اظهار علاقه و ارادت می‌کنند ولی دل در جای دیگر است. در مورد این دسته از دوستان مصلحتی عبارت پیش منی در یمنی صادق است.

در هر صورت چون واقعه‌ای جاذب و جالب این دو عبارت را بر سر زبان‌ها انداخته است، فی الجمله به ذکر واقعه می‌پردازیم:

اویس بن عامر بن جزء بن مالک یا به گفتۀ شیخ عطار: «آن قبلۀ تابعین، آن قدوۀ اربعین، آن آفتاب پنهان، آن هم نفس رحمن، آن سهیل یمنی، یعنی اویس قرنی رحمة الله علیه» از پارسایان و وارستگان روزگار بوده است.

اصلش از یمن است و در زمان پیغمبر اسلام در قرن واقع در کشور یمن می‌زیسته است.

عاشق بی‌قرار حضرت رسول اکرم (ص) بود ولی زندگانیش را ادراک نکرد و به درک صحبت آن حضر موفق نگردید. ملبوسش گلیمی از پشم ش‌تر بود. روز‌ها ش‌تر چرانی می‌کرد و مزد آن را به نفقات خود و مادرش می‌رسانید. به شهر و آبادی نمی‌آمد و با کسی همصحبت نمی‌شد مقام تقربش به جایی رسیده بود که پیامبر اسلام فرموده است: «در امت من مردی است که بعدد موی گوسفندان قبایل ربیعه و مضر او را در قیامت شفاعت خواهد بود.» پرسیدند: «این کیست که چنین شأن و مقامی دارد؟» حضرت فرمودند: «اویس قرنی» عرض کردند: «او ترا دیده است؟» فرمود: «به چشم سر و دیدۀ ظاهر ندید زیرا در یمن است و به جهانی نمی‌تواند نزد من بیاید ولی با دیدۀ باطن وچشم دل همیشه پیش من است و من نزد او هستم.» آری: «در یمن است ولی پیش من است.»

آن‌گاه حضرت رسول اکرم (ص) در مقابل دیدگان بهت زدۀ اصحاب ادامه دادند که: «اویس به دو دلیل نمی‌تواند نزد من بیاید یکی غلبۀ حال و دیگری تعظیم شریعت اسلام که برای مادر مقام و منزلت.

خاصی قابل شده است. چه اویس را مادری است مومنه و خداپرست ولی علیل و نابینا و مفلوج.

برای من پیام فرستاد که اشتیاق وافر دارد به دیدارم آید اما مادر پیر و علیل را چه کند؟ جواب دادم:» تیمارداری و پرستاری از مادر افضل بر زیارت من است. از مادر پرستاری کن و من در عالم رسالت و نبوت همیشه به سراغ تو خواهم آمد. نگران نباش، در یمنی پیش منی. یک بار در اثر غلبۀ اشتیاق چند ساعتی از مادرش اجازت گرفت و به مدینه آمد تا مرا زیارت کند ولی من در خانه نبودم و او با حالت یأس و نومیدی اضطراراً بازگشت.

«چون به خانه آمدم رایحۀ عطرآگین اویس را استشمام کردم و از حالش جویا شدم اهل خانه گفتند:» اویس آمد و مدتی به انتظار ماند ولی چون زمانی را که به مادرش وعده داده بود به سر آمد و نتوانست شما را ببیند ناگزیر به قرن مراجعت کرد. «متأسف شدم و از آن به بعد روزی نیست که به دیدارش نروم و او را نبینم.» اصحاب پرسیدند: «آیا ما را سعادت دیدارش دست خواهد داد؟» حضرت فرمود: «ابوبکر او را نمی‌بیند ولی فاروق و مرتضی (ع) خواهند دید. نشانیش این است که بر کف دست و پهلوی چپش به اندازۀ یک درم سپیدی وجود دارد که البته از بیماری برص نیست.»

سال‌ها بدین منوال گذشت تا اینکه هنگام وفات و ارتحال پیغمبر اکرم (ص) در رسید. به فرمان حضرت ختمی مرتبت هر یک از ملبوسات و پوشیدنی‌هایش را به یکی از اصحاب بخشید ولی نزدیکان پیغمبر (ص) چشم بر مرقع دوخته بودند تا ببینند آن را به کدام یک از صحابی مرحمت خواهد فرمود زیرا می‌دانستند که رسول خدا مرقع را به بهترین و عزیز‌ترین امتانش خواهد بخشید.

حضرت پس از چند لحظه تأمل و سکوت در مقابل دیدگان منتظر اصحابش فرمود: «مرقع را به اویس قرنی بدهید.» همه را حالت بهت و اعجاب دست داد و آنجا بود که به مقام بالا و والای اویس بیش از پیش واقف شدند.

باری، بعد از رحلت پیغمبر (ص) در اجرای فرمانش مرتضی (ع) و فاروق یعنی علی بن ابی طالب (ع) و عمربن خطاب مرقع را برداشتند و به سوی قرن شتافتند و نشانی اویس را طلبیدند.

اهل قرن حیرت کردند و پاسخ دادند: «هواحقر شأناً ان یطلبه امیرالمؤمنین» (اطلاق لقب امیرالمؤمنین به خلفا از زمان خلیفه دوم معمول و متداول گردید.) یعنی: او کوچک‌تر از آن است که امیرالمؤمنین او را بخواهد و بخواند. اویس دیوانۀ احمق! و از خلق گریزان است ولی حضرت علی المرتضی (ع) و فاروق بدون توجه به طعن و تحقیر اهل قرن به جانب صحرا شتافتند و او را در حالی که شتران می‌چریدند و او به نماز مشغول بود دریافتند.

اویس چون آن‌ها را دید نماز را کوتاه کرد تا ببیند چه می‌خواهند. از نامش پرسیدند. جواب داد: «عبدالله» گفتند: «ما همه بندگان خداییم اسم خاص تو چیست؟» گفت: «اویس.»

حضرت امیر و عمر بر کف دست راست و پهلوی چپش آن علامت سپیدی را دیدند و سلام پیغمبر (ص) را ابلاغ کردند.

اویس به شدت گریست و گفت: «می‌دانم محمد (ص) از دار دنیا رفت و شما مرقعش را برای من آوردید.» پرسیدند: «تو که حتی برای یک بار هم پیغمبر را ندیدی از کجا دانستی که او از دار دنیا رفت و به هنگام رحلت مرقع را به تو بخشید؟»

اویس که منتظر چنین سؤالی بود سر را بلند کرد و گفت: «آیا شما پیغمبر را دیدید؟» جواب دادند: «چگونه ندیدیم؟ غالب اوقات ما در محضر پیغمبر گذشت و حتی در واپسین دقایق حیات نیز در کنارش بودیم.»

اویس گفت: «حال که چنین ادعا و افتخاری دارید به من بگویید که ابروی پیغمبر پیوسته بود یا گشاده؟ شما که دوستدار محمد (ص) بودید و همیشه درک محضرش را می‌کردید در چه روز و ساعتی دندان پیغمبر را شکستند و چرا به حکم موافقت، دندان شما نشکست؟» پس دهان خود باز کرد و نشان داد که‌‌ همان دندانش شکسته است. آن‌گاه گفت: «شما که در زمرۀ بهترین و عزیز‌ترین اصحاب و پیغمبر بوده‌اید آیا می‌دانید در چه روز و ساعتی خاکس‌تر گرم بر سرش ریخته‌اند؟ اگر دقیقاً نمی‌توانید تطبیق کنید پس بدانید که در فلان روز و فلان ساعت چنین اتفاقی روی داده است.» پرسیدند: «به چه دلیل؟»

گفت: «به این دلیل که در‌‌ همان ساعت موی سرم سوخت و فرقم جراحت برداشت. آری، پیغمبر را به ظاهر ندیدم ولی همیشه در یمن و نزد من بود و هرگز او را از خود دور نمی‌دیدم.» فاروق گفت: «می‌بینم که گرسنه‌ای، آیا اجازه می‌دهی که غذایی برایت بیاورم؟» اویس دست در جیب کرد و دو درم درآورده گفت: «این مبلغ را از شتربانی کسب کرده‌ام. اگر تو و مرتضی (ع) ضمانت می‌کنید که من چندان زنده می‌مانم که این دو درم را خرج کنم در آن صورت قبول می‌کنم برای من آذوقه‌ای که بیش از این مبلغ ارزش داشته باشد تهیه و تدارک نمایید!» آن‌گاه لبخندی زد و گفت: «بیش از این رنجه نشوید و باز گردید که قیامت نزدیک است و باید بر تأمین زاد راحله و توشۀ آخرت مشغول شویم.»

سرگذشت و شرح حال زندگی اویس قرنی در کتب اولیاء و عرفا متصوفه به تفصیل آمده و در حوصلۀ این مقال نیست که بیش از این بحث و وصف شود.

منبع: باشگاه خبرنگاران