بزرگ‌ترین مسئولیت ما در زندگی چیست؟

یکی از مهم‌ترین مۆلفه‌های سبک زندگی اسلامی موضوع مسئولیت پذیری در زندگی است. در واقع این مۆلفه است که به زندگی انسان رنگ و بوی الهی و دینی می‌‎دهد.

کد خبر: ۳۰۱۲۶۸

شنبه - ۰۲ فروردين ۱۳۹۳ / March 22, 2014

مسئولیت در قبال خود، مسئولیت هر اتفاقی را به گردن بگیرید

به گزارش گروه فضای مجازی «خبرگزاری دانشجو»، چرا که انسانی که خود را تابع و پیرو هیچ قانون و مذهبی قرار نمی‌‎دهد و زیربار هیچ مسئولتی نمی‌رود، نمی‌‎تواند روح زندگی دینی را درک نماید.

از این رو در سبک زندگی اسلامی مسئولیت‎های مشخص انسان بیان شده است.

مسئولیت انسان در سبک زندگی اسلامی:

در منابع دینی و اسلامی مسئولیت‌های معین و مشخصی برای انسان بیان شده است. از جمله این مسئولیت‎‌ها، مسئولیت انسان در قبال خداوند متعال و آیین و شریعت پاک الهی و مسئولیت انسان در قبال خود و دیگران می‌شود.

بیان مسئولیت انسان در آیات قرآن:

خداوند متعال در آیات مختلفی موضوع مسئولیت انسان را مورد تذکر قرار می‌دهد:

«وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْۆُلُونَ [صافات: 24] و بازداشتشان نمایید که آن‌ها مسئولند.»

«وَ لا تَقْفُ ما لَیسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُۆادَ کُلُّ أُولئِکَ کانَ عَنْهُ مَسْۆُلاً [اسراء/36] و چیزى را که بدان علم ندارى دنبال مکن، زیرا گوش و چشم و قلب، همه مورد پرسش واقع خواهند شد.»

اولین مسئولیت مهم خطیر انسان:

اولین و مهم‌ترین مسئولیت انسان در این دنیای خاکی، مسئولیت او در برابر خداوند متعال است. معبودی بزرگی که تمام امکانات سعادت و و کمال را برای او فراهم نموده است سزاوار است که این بنده ناتوان به اندازه توان خود قدر‌دان و حق‌شناس نعمت‎های معبود خود باشد و در برابر او مسئولیت‌های محوله را قبول نماید.

1-معرفت و شناخت خدا:

از جمله مسئولیت‎هایی که انسان در برابر خداوند متعال دارد این است که حق معرفت را در خصوص معبود خود به جای آورد و به این درجه از علم و معرفت دست پیدا نماید که خدایی او از چه اوصاف و توانایی‎های برخوردار است.

«مَعْرِفَةُ اللَّهِ سُبْحَانَهُ أَعْلَى الْمَعَارِفِ 1؛ معرفت خداى سبحانه بلند مرتبه‏‌ترین معرفت هاست.»

اگر ما در مقابل این نعمتهای ارزشمند که خداوند برای هدایت بشر به او ارزانی داشته است احساس مسئولیّت نکنیم حیاتی پوچ و بی‌هدف داشته هرگز به مقام والای انسانیّت نائل نمی‌شویم و اینجاست که ضرورت مسئولیّت پذیری در برابر خداوند متعال مشخّص می‌شود

2- عبودیت و بندگی:

از جمله مهم‌ترین مسئولیتی که بر عهده انسان واگذار شده است عبودیت و بندگی او در برابر خداوند متعال است. این موضوع آن قدر در شریعت اسلام مورد توجه است که هدف از خلقت انسان عبادت و بندگی در برابر خداوند متعال معرفی شده است. وَ مَا «خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنسَ إِلَّا لِیعْبُدُونِ [الذاریات/56]؛ جن و انس را جز برای پرستش خود نیافریده‎ام.»

نظام حقوقی اسلام نظامی تکلیف گراست؛ به عنوان مثال در متون دینی وقتی صحبت از حقّ انسـان‌ها می‌شود بحث از حقوقی است که انسانهای دیگر بر ما دارند و به عبارت دیگر مسئولیّتی که ما در قبال دیگران داریم. البته چون این حقوق طرفینی است ما نیز این حقوق را بر عهده دیگران داریم امّا به دلیل‌‌ همان بعد سازندگی و تربیت و هدایت که دین اسلام برای خود، قائل است در بیان به جنبه تکلیف و وظیفه و مسئولیّت، توجّه بیشتری می‌کند؛ لذا امام سجّاد- علیه السّلام- می‌فرماید:

اِعلَم رَحَمَکَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَیکَ حُقوقاً مُحیطَةٌ بِکَ فِی کُلِّ حَرَکَةٍ تَحَرَّکتَ‌ها وَ سَکَنَةٍ سَکَنتَ‌ها اَو حالٍ حَلَّت‌ها اَو مَنزِلَةٍ نَزَلتَ‌ها اَو جارِحَةٍ قَلَبتَ‌ها اَو ءَالَةٍ تَصَرَّفتَ فِی‌ها فَاَکبَرِ حُقُوقُ اللهِ تَبارَکَ وَ تَعالی عَلَیکَ ما اَوجَبَ عَلَیکَ لِنَفسِهِ مِن حَقِّهِ الّذی هُوَ اصلُ الحُقوقِ؛

بدان که خدای عزّوجلّ را بر تو حقوقی است که در هر جنبشی که از تو سر می‌زند و هر آرامشی که داشته باشی و یا در هر حالی که باشی یا در هر منزلی که فرود آیی یا در هر عضوی که بگردانی یا در هر ابزاری که در آن تصرّف کنی، آن حقوق اطراف تو را فرا گرفته است.

بزرگ‌ترین حقّ خدای تبارک و تعالی‌‌ همان است که برای خویش بر تو واجب کرده؛‌‌ همان حقّی که ریشه همه حقوق است.

امام سجّاد-علیه السّلام- نمی‌فرماید تو بر گردن دیگران حقّی داری که آن‌ها باید در مورد تو رعایت کنند بلکه می‌فرماید؛ حقوقی تو را احاطه کرده؛ یعنی حقوقی که دیگران بر گردن تو دارند و تو باید از عهده آن‌ها برآیی. همانطور که دیدیم اسلام دینی تکلیف گراست و اصولاً دینداری بدون مسئولیّت پذیری و تعهّد معنایی ندارد. در ادامه به اهمیّت مسئولیّت پذیری و جایگاه آن در قرآن و سنّت می‌پردازیم.

ضرورت مسئولیّت پذیری و وظیفه‌شناسی

با نظر به مطالبی که گفته شد، این سئوال پیش می‌آید که پاسخگو بودن در برابر یک مرجع بر‌تر چه ضرورتی دارد؟ و اگر انسان مسئولیّتی را نمی‌پذیرفت چه اتّفاقی می‌افتاد؟

همانطور که می‌دانیم آفرینش انسان و جهان، هدفدار بوده است و هدف از آفرینش انسان عبادت و بندگی خداوند می‌باشد. خداوند در قرآن می‌فرماید:

وَما خَلَقتُ الجِنَّ وَ الاِنسَ اِلّا لِیَعبُدُونَ 2

جن و انس را نیافریدم جز اینکه مرا عبادت کنند.

از جمله مهم‌ترین مسئولتی که بر عهده انسان واگذار شده است عبودیت و بندگی او در برابر خداوند متعال است. این موضوع آن قدر در شریعت اسلام مورد توجه است که هدف از خلقت انسان عبادت و بندگی در برابر خداوند متعال معرفی شده است. وَمَا «خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِیعْبُدُونِ؛ جن و انس را جز برای پرستش خود نیافریده‎ام»

خداوند متعال راه رسیدن به قرب الهی و طریقه عبادت و بندگی خود را به صورت برنامه‌هایی به رسول خویش ابلاغ کرده است و پس از پیامبر - صلّی الله علیه و اله – اوصیاء او وظیفه آموزش معارف دین را بر عهده دارند. در این میان ما مسلمانان که به این دعوت لبّیک گفته‌ایم وظایف و مسئولیّتهایی پیدا می‌کنیم که عمل به آن‌ها ما را به کمال انسانی خویش نزدیک می‌سازد.

بزرگ‌ترین مسئولیّت انسان، در برابر نعمت هدایت و ولایت می‌باشد؛ چرا که بدون تشریع دین و هدایت انسان، تمامی راه‌ها به سوی کمال و سعادت او مسدود می‌شد. امام رضا –علیه السّلام- می‌فرمایند:

اِنَّ اَوَّلَ ما یُسئَلُ عَنهُ العَبدَ یَومَ القیامَةِ الشَّهادَةُ وَ النُّبُوَّةُ وَ مُوالاتِ عَلیِّ بنِ اَبیطالِبِ عَلَیه السّلامِ 3.

همانا اولین چیزی که در روز قیامت از بنده سئوال می‌شود؛ شهادت به یگانگی خدا و رسالت پیامبر و دوستی علی بن ابیطالب علیه السّلام

است.

لذا اگر ما در مقابل این نعمتهای ارزشمند که خداوند برای هدایت بشر به او ارزانی داشته است احساس مسئولیّت نکنیم حیاتی پوچ و بی‌هدف داشته هرگز به مقام والای انسانیّت نائل نمی‌شویم و اینجاست که ضرورت مسئولیّت پذیری در برابر خداوند متعال مشخّص می‌شود.

پی نوشت‌ها:

1. آقا جمال خوانسارى، محمد بن حسین، شرح آقا جمال الدین خوانسارى بر غرر الحکم و درر الکلم، 7جلد؛ تصنیف غرر الحکم و درر الکلم؛ ص81

2. ذاریات (51)، آیه 56

3. فتح الله، کاشانی، تفسیر منهج الصادقین فی الزام المخالفین، ج 10، ص335

منبع: تبیان