نگاهی به فیلم «طبقه حساس»؛

طبقه حساس و شوخی‌های رکیک جنسی به بهانه نقد اجتماعی

طبقه حساس ملغمه‌ای از شوخی‌های جنسی است که پیش از این، جای آنها فقط در میان گروه‌های خاصی بود اما اکنون به لطف قبح شکنی فیلمساز و بی توجهی مسئولان سر از پرده سینماها در آورده است.

کد خبر: ۳۰۶۴۰۵

جمعه - ۲۹ فروردين ۱۳۹۳ / April 18, 2014

گروه فرهنگی «خبرگزاری دانشجو»؛ فیلمی که ساخته کمال تبریزی و به قلم پیمان قاسم خانی باشد می‌تواند خیلی‌ها را مشتاق تماشا کند؛ زیرا آنها در کارهای قبلی که به صورت جداگانه انجام شده نشان داده‌اند که نبض مخاطب را در دست دارند و می‌توانند فیلم‌هایی بسازند که هم تماشاگرپسند باشد و هم از حداقل‌های حرفه‌ای برخوردار باشد. ساخته مشترک قبلی تبریزی و قاسم خانی یعنی «مارمولک» نیز توانسته بود در جذب مخاطب خوب عمل کند. اما ویژگی مشترک دیگر این دو، رفتن سراغ سوژه‌هایی است که عموما خط قرمز محسوب می‌شوند که اوج آن را در همین فیلم مارمولک شاهد بودیم. البته، این بازی با خط قرمزها به خصوص برای کمال تبریزی کم هزینه نبوده و تا به حال چندین اثر او توقیف شده که آخرین آنها نیز سریال «سرزمین کهن» بود.

تبریزی و قاسم خانی در فیلم طبقه حساس نیز روی سوژه بکری دست گذاشته‌اند که در نگاه اول می‌تواند جالب توجه باشد و تماشاگر را برای دیدن فیلم تشویق کند اما مخاطب در هنگام تماشای این فیلم قطعا شوکه خواهد شد. به خصوص اگر اندک اعتباری برای حیا و اخلاق صحیح جنسی در جامعه قائل باشد. فیلم، داستان مرد متعصبی است که نمی‌تواند دفن شدن جسدی بر طبقه فوقانی قبر همسرش را تحمل کند و به هر ترتیبی شده سعی می‌کند زمین و زمان را به هم بدوزد تا وضعیت ایجاد شده را تغییر دهد.

البته، ماجرای طبقه حساس صرفا به این سوژه آشکارا جنسی آن منتهی نمی‌شود و در این فیلم طنز شاهد انواع و اقسام شوخی‌های جنسی رکیک هستیم که در ارتباط با فیلمنامه و بدون ارتباط با آن از زبان بازیگران شنیده می‌شود. شوخی‌هایی که پیش از این، جای آن فقط در میان گروه‌های خاصی بود اما اکنون به لطف قبح شکنی فیلمساز و بی توجهی مسئولان محترم سر از پرده سینماها در آورده است و یک خانواده می‌توانند با پرداخت چند هزار تومان ناقابل در کنار هم به تماشای این شوخی‌ها بنشینند.

نویسنده و کارگردان ادعا دارند که فیلم آنها یک نقد اجتماعی نسبت به تعصبات کور و جاهلانه و داستانی درباره مردی است که پس از مرگ همسرش تازه عاشق او می‌شود. البته این ادعای دوم که تنها در بیان فیلمساز محترم قابل مشاهده است اما در فیلم اثری از آن نیست. ادعای نقد اجتماعی نیز نمی‌تواند ادعای چندان درستی باشد زیرا طبقه حساس به بهانه نقد اجتماعی ملغمه‌ای از شوخی‌های زشت شده است که تمام توجه مخاطب در فیلم به همین شوخی‌ها جلب می‌شود و نقد اجتماعی صرفا بهانه‌ای برای پرداختن به این شوخی‌های رکیک است. البته، در این فیلم یک روحانی جوان با بازی بد و تصنعی محمدرضا فروتن نیز موجود است که موضع دین نسبت به سوژه فیلم را نشان می‌دهد و سعی می‌کند مرد داستان را متقاعد کند که حساسیت‌های او جاهلانه است اما این یک سکانس هم ارتباط چندانی با فضای فیلم ندارد و تصنعی از آب درآمده است.

اگر از نظر معیارهای سینمایی نیز به طبقه حساس نگاه کنیم این فیلم پس رفتی در کارنامه کارگردان و نویسنده آن است. فیلمنامه چیز زیادی برای گفتن ندارد و ایده یک خطی آن در همان اوایل فیلم تمام می‌شود و ادامه فیلم صرفا بر پایه شوخی‌هایی پیش می‌رود که به تدریج لوث و حوصله‌ سر بر می‌شوند. طبقه حساس تنها به بازی رضا عطاران تکیه دارد و جز بازی عطاران که البته به شیرینی ذاتی او بازمی‌گردد امتیاز ویژه دیگری ندارد. گویا فیلمساز به این نکته پی برده که با انتخاب این داستان و زاویه دیدی که در فیلم شاهد آن هستیم نیز می‌تواند در جذب مخاطب موفق باشد و تلاشی برای بهتر شدن فیلم انجام نداده است. طبقه حساس در این هدف خود موفق بوده و توانسته در اکران عید خوب بفروشد و حتی از نظر فروش به فیلم ده نمکی که در سال‌های قبل فیلم‌های او با فاصله زیادی نسبت به فیلم‌های دیگر قرار داشتند، نزدیک شود. اما فروش خوب این فیلم هیچ ارتباطی به ارزشمند بودن آن ندارد و تنها به تابوشکنی‌ و قبح شکنی‌های عجیب و غریب آن برمی‌گردد که طبیعتا مخاطب را کنجکاو می‌کند و فیلمسازان طبقه حساس باید به خاطر داشته باشند که نمی‌توانند با اتکا به فروش بالا، فیلم خود را ارزشمند بدانند.

در اینجا می‌شود این سوال را از وزارت ارشاد مطرح کرد که با چه منطقی به این فیلمنامه مجوز ساخت و نمایش داده است. اما نکته تعجب برانگیز، رفتار رسانه‌های مدعی اخلاق و ارزش‌هاست که عمدتا در مورد این افتضاح اخلاقی روی پرده سینماها سکوت اختیار کرده‌اند و این پرسش را مطرح می‌کنند که اگر این فیلم نیز سیاسی بود و حرف‌هایی خلاف سیاست‌های این رسانه‌ها می‌زد باز هم با همین سکوت مواجه می‌شد؟ آیا اخلاق جامعه به اندازه مسایل سیاسی اهمیت ندارد که رسانه‌ها روی آن حساسیت نشان دهند؟