یک جرعه اخلاق-33

بترس از اینکه خداوند تو را در هنگام معصیتش مشاهده کند/معنای سود و زیان از نظر امیرالمومنین (ع)

از امیرالمؤمنین علی علیه السلام منقول است که فرمودند: بترس از اینکه خداوند تو را در هنگام معصیتش مشاهده کند و در وقت طاعتش تو را نبیند که در این هنگام از زیان‏کاران خواهى بود؛ هر گاه نیرومند شدى در طاعت خداوند بکوش و هرگاه ناتوان شدى از معصیت خداوند ناتوان باش.

کد خبر: ۳۲۳۳۵۹

سه‌شنبه - ۲۰ خرداد ۱۳۹۳ / June 10, 2014

گروه فرهنگی «خبرگزاری دانشجو»؛ آیت الله مجتبی شهیدی کلهری مشهور به مجتبی تهرانی استاد مشهور اخلاق و مرجع تقلید و مدرس حوزه های علمیه تهران(مانند مدرسه مروی) بود؛ وی از محضر اساتید بزرگی همچون ادیب نیشابوری، آیت الله بروجردی، آیت الله حکیم، آیت الله گلپایگانی، علامه طباطبایی و...بهره برد.

این مرجع بزرگوار تقلید و استاد بزرگ اخلاق، پس از 40سال خدمت صادقانه در نشر معارف اسلامی و ترویج مکتب حقّۀ اهل‌بیت عصمت و طهارت، در دی‌ماه سال 1391هـ‌ش؛ دار فانی را وداع گفت؛ در این مجال سعی داریم تا جرعه ای از بیانات ناب اخلاقی ایشان را در اختیار علاقمندان قرار دهیم.

بسم الله الرحمن الرحیم

رُوِیَ عَنْ عَلیٍّ (علیه السّلام) قال:«احْذَرْ أَنْ یَرَاکَ اللَّهُ عِنْدَ مَعْصِیَتِهِ وَ یَفْقِدَکَ عِنْدَ طَاعَتِهِ فَتَکُونَ مِنَ الْخَاسِرِینَ وَ إِذَا قَوِیتَ فَاقْوَ عَلَى طَاعَةِ اللَّهِ وَ إِذَا ضَعُفْتَ فَاضْعُفْ عَنْ مَعْصِیَةِ اللَّهِ».[1]

از امیرالمؤمنین(علیه السلام) منقول است که فرمودند: بترس از اینکه خداوند تو را در هنگام معصیتش مشاهده کند، و در وقت طاعتش تو را نبیند که در این هنگام از زیان‏کاران خواهى بود؛ هر گاه نیرومند شدى در طاعت خداوند بکوش و هرگاه ناتوان شدى از معصیت خداوند ناتوان باش.

از نکات این روایت این است که حضرت علی (علیه السلام) ‌دو مسأله‏ای را که بین همه ما مطرح است، با یک دید الهی معنا می کند نه مادی! یکی از آن دو مسأله، بحث «نفع و ضرر» است، و دیگری «قوّت و ضعف»؛ ‌در فراز اوّل روایت، حضرت می خواهند ضرر را معنا کنند؛ ما نمی دانیم ضرر چیست؛ چون با یک عینک مادی ضرر را معنا می کنیم.

ضرر واقعی چیست؟

ضرر واقعی این است که امیرالمؤمنین می فرماید؛ «احْذَرْ أَنْ یَرَاکَ اللَّهُ عِنْدَ مَعْصِیَتِه»؛ بپرهیز از اینکه خداوند تو را هنگام نافرمانی‏اش ببیند؛ در مقابلش می‏فرماید: «وَ یَفْقِدَکَ عِنْدَ طَاعَتِه»؛ بترس از اینکه ‌آنجا که باید خداوند تو را ببیند ‏هنگام فرمانبرداری خودش تو را نبیند؛ یعنی بترس از اینکه خدا تو را هنگام معصیت ببیند،‌ نه هنگام طاعت.

خوب نتیجه اش چیست؟ «فَتَکُونَ مِنَ الْخَاسِرِین»؛ «فاء» در «فَتَکُونَ» فاء تفریع است؛ یعنی اینجا است که تو ضرر کرده‏ای؛ ضرر عبارت از این است که معصیت کنی و طاعت نکنی؛ به این می گویند ضرر! ضرر این نیست که مال دنیا از دستت برود.

این عینک مادّیت است که به چشم تو است و موجب می‏شود که ملاک ‌ضرر و نفع را ببری روی پول و مسائل مادّی؛ این نگاه مادّی حیوانی است؛ این عینک را از چشمت بردار، بعد می فهمی ضرر یعنی چه! ضرر و نفع از منظر معنوی، تعریف دیگری دارد؛ ضرر این است که معصیت کنی و طاعت نکنی؛ از منظر الهی و انسانی، ضرر این است.

توانا آن کسی است که در طاعت الهی توانا باشد

امیرالمؤمنین مسأله «توانایی و ناتوانی» را هم با یک نگاه الهی معنا می کنند؛ می فرماید توانایی این است: «وَ إِذَا قَوِیتَ فَاقْوَ عَلَى طَاعَةِ اللَّه»؛ توانا کسی است که در طاعت خداوند، نیرومند و توانا باشد؛ ما گاهی توانایی را جسمی معنا می کنیم.

این یک عینک حیوانی است که به چشمت زده ای! این عینک مادّی را کنار بگذار؛ گاهی هم فکر می‏کنیم شخص توانا کسی است که توانایی مادّی دارد و پول فراوانی در اختیارش هست؛ اینها همه‏اش نگاه‏های مادّی است، اما شاخه هایش فرق می کند؛ نخیر! توانا آن کسی است که در طاعت الهی توانا باشد.

«وَ إِذَا ضَعُفْتَ فَاضْعُفْ عَنْ مَعْصِیَةِ اللَّه»؛ اگر هم می خواهی ناتوان باشی، در معصیت و گناه ناتوان باش! بگو من زورم به خدا نمی رسد، من ناتوانم، من توانایی جهنّم را ندارم؛ ناتوان کسی است که توانایی معصیت ندارد؛ از آن طرف، توانا کسی است که توان اطاعت الهی را دارد.

ببینید در این دو جمله، حضرت هم مسأله «سود و زیان» و هم «توانایی و ناتوانی» را با «طاعت و معصیت» تطبیق می‏دهند؛ می فرماید هر دوی اینها بر محور طاعت و معصیت است؛ تو باید هر دو را با یک دید الهی ببینی؛ در نتیجه انسان الهی ‌نسبت به «سود و زیان» در ربط با طاعت و معصیت باید ارزیابی کند؛ نسبت به «توانایی و ناتوانی» هم باز هم باید برود سراغ طاعت و معصیت؛ معیار ارزشی این است.[2]

1- نهج البلاغه، حکمت 383، صفحه 544
2- چهارشنبه 17 فروردین1390– 2 جمادی الاولی1432؛ مسجد جامع بازار تهران