فضایل خدیجه(س) در قرآن و روایات

حضرت خدیجه (س) زنی با فضیلت و دارای کمالات علمی و معنوی بود و در اثر معاشرت با پسرعمویش که عالمی دانا و دانشمند بود و به رسالت پیامبر خدا (ص) در آینده ایمان داشت. می‌دانست که رسول خدا به پیامبری خواهد رسید.

کد خبر: ۳۳۱۵۱۶

دوشنبه - ۱۶ تير ۱۳۹۳ / July 07, 2014

به گزارش گروه فضای مجازی «خبرگزاری دانشجو»، حضرت خدیجه (س) پانزده سال قبل از عام الفیل و شصت و هشت سال قبل از هجرت نبوی در شهر مکه دیده به جهان گشود و پس از شصت و پنج سال زندگی با شرافت و فضیلت سرانجام در تاریخ دهم رمضان سال دهم بعثت و سه سال قبل ازهجرت رسول خدا به مدینه به لقاءالله پیوست.

نام او خدیجه و کنیه‌اش «ام هند» نام پدرش «خویلد ابن اسد» و نام مادرش «فاطمه دختر زائدة بن الاصم» می‌باشد. 1

پدر ومادر خدیجه با چند واسطه به «لویّ بن غالب» می‌رسد که جدّ اعلای پیامبر خداست و مادرمادر خدیجه «هاله» دختر عبدمناف از اجداد پیامبر اسلام است. بنابراین خدیجه هم از طرف پدر وهم از سوی مادرش با پیامبر اسلام هم نسب می‌باشد. 2

ب: ازدواج خدیجه (س)

خدیجه به وسیله قرابت فامیلی با رسول خدا (ص) از یک طرف و ملاحظه اخلاق حمیده او در بازرگانی ازطرف دیگر، وشنیدن اخبار رسالت از علمای یهود ونصاری ازسوی سوم، عاشق دلباخته معنوی پیامبر بود و گاهی در این را ه گریه می‌کرد! و در شب‌هایی خواب به چشم اوفرو نمی‌رفت. ولذا مشکل خود را با پسر عمویش که عالم برجسته نصارا بود در میان گذاشت، او دعایی نوشت، وخدیجه آن را زیر بالشش گذاشت و شبانه در عالم خواب پیامبر را دید، وآینده برایش روشن شد، و چون چشم برگشود دیگربه خواب نرفت و سرانجام کنیزش نفیسه دختر ــــ وبه قولی خواهرش را به سراغ پیامبر فرستاد و رسماً در خواست ازدواج کرد. 3

خدیجه با تلاش پیگیر و تمهید مقدمات عاقلانه، به ویژه با تدبیر پسر عمویش، ورقة بن نوفل، سرانجام به مقصود خود رسید، و فرزندان هاشم را که ستارگان حجاز بودند به خانه خود جذب کرد، آنان در حالی که رسول خدا را با تمام عزت واحترام در میان گرفته بودند، برای اجرای عقد به حضور خدیجه رسیدند، و خطبه عقد با یک برنامه جالب اجراشد و پس از مراسم، یادگار عبدالله در کنار عمویش ابوطالب عازم خانه پیشین گشت، ولی خدیجه همراه با مهر و محبت ویژه دامن محمد را گرفت و گفت «سیدی! إلی بیتک فبیتی بیتک و أنا جاریتک!؛‌ای مولایم! بیا به خانه خودت، خانه من خانه تو است، و من نیز کنیز تو هستم.» 4

خدیجه به این طریق زندگی مشترک خود را با آن حضرت شروع کرد.

ج: القاب خدیجه (س) قبل از اسلام

القاب خدیجه (س) قبل از اسلام بسیار بوده است که کتابهای بسیاری در مورد آن سخن رانده‌اند و از جمله القاب عبارتند از:

1. حضرت خدیجه (س) قبل از ولادت، در کتاب آسمانی انجیل که بر حضرت عیسی نازل شد به عنوان ـ بانوی مبارکه و همدم مریم در بهشت» یاد شده است، در آنجا که در توصیف پیامبر اسلام (ص) خطاب به عیسی چنین آمده: (نسله من مبارکة، وهی مونس أمک فی الجنة) 5 نسل او از مبارکه (بانوی پربرکت) است که همدم مادرت مریم در بهشت می‌باشد»

2. در عصر جاهلیت که وجود زن پاکدامن بسیار کم بود، وبسیاری اززنان به انحراف‌های عصر جاهلی آلوده بودند، حضرت خدیجه به خاطر قداست و پاکی در همه ابعاد، به عنوان «طاهره» [پاک سرشت وپاک روش] خوانده می‌شد.

3. و نیز شخصیت خدیجه در‌‌ همان عصر آن چنان چشمگیر و مورد احترام خاص و عام بود که او را با عنوان «سیده نسوان» [سرور زنان] می‌خواندند. 6

فصل دوم: فضایل خدیجه (س) در قرآن و روایات

الف: ایمان و فداکاری خدیجه (س)

خدیجه (س) زنی با فضیلت و دارای کمالات علمی و معنوی بود و در اثر معاشرت با پسرعمویش که عالمی دانا و دانشمند بود و به رسالت پیامبر خدا (ص) در آینده ایمان داشت. می‌دانست که رسول خدا به پیامبری خواهد رسید.

خدیجه از علمای دیگر یهود و نصارا نیز سخنانی در تأیید نبوت پیامبر شنیده بود، و از همه مهم‌تر در سفر بازرگانی آن حضرت به سرزمین شام از طریق غلامش «می‌سره» که همراه کاروان بود، اطلاعات زیادی از کرامات و معجزات آن بزرگوار شنیده و بر عشق و ایمانش افزوده بود، لذا با ورقة بن نوفل راز دل گشود و خواهان وصلت با پیامبر شد.

همه این‌ها حاکی از ایمان خدیجه به رسالت پیامبر بود که سال‌ها قبل ازبعثت آن حضرت اتفاق افتاده، لذا پس از مبعوث شدن به رسالت الهی نخستین شخصی که به وی ایمان آورد خدیجه بود. 7

امیر مؤمنان در «خطبه قاصعه» می‌فرمایند: روزی که رسول خدا به پیامبری رسید، نور اسلام به هیچ خانه‌ای وارد نشد جز به خانه پیامبر (ص) و خدیجه (س) که من سومین نفر آنان بودم که نور وحی و رسالت را می‌دیدم و عطر نبوت را استشمام می‌کردم. 8

خدیجه (س) ازنظر ایمان و عقیده به جایی رسیده بودکه خدا و پیامبر و ملائکه او را دوست داشتند، وبر ایمان اومباهات می‌کردند، واو را افضل زنان پیامبر و جزء بر‌ترین زنان عالم و جهان معرفی می‌نمودند!

خدیجه (س) زنی است که پیامبر خدا (ص) در حق او می‌گوید:‌ای خدیجه! خداوند متعال هر روز به وجود تو چندین بار به ملائکه‌اش مباهات می‌کند. 9

آری! خدیجه زنی بود که در اثر ایمان و فداکاری به جایی رسید که خداوند به او سلام رساند. اونه تنها این همه ناملایمات را تحمل کرد، بلکه تمام تلخی‌های سیاسی واجتماعی آن روز را که قلب نازنین پیامبر خدا (ص) را مجروح می‌ساخت ترمیم نمود، و وی را در ادامه سیرالهی‌اش یاری داد، و مایه آرامش شوهر گشت!

ب: خدیجه (س) در قرآن

حضرت خدیجه نخستین‌ام المؤمنین است که در قرآن مجید به عنوان یکی از زنان پیامبر مورد توجه است، و به طور شخصی نیز در سوره «ضحی» آیه هشتم بنام و اوصاف او اشاره گردیده است.

قبلا خاطر نشان گردید که حضرت خدیجه قبل از ازدواج با پیامبر ثروتمند‌ترین شخص جزیرة العرب بود و حدود هشتاد هزار ش‌تر داشت و کاروانهای تجارتی او شب و روز در طائف و یمن و شام و مصر و سایر بلاد در حرکت بودند، برده‌های بسیار داشت که به تجارت اشتغال داشتند.

حضرت خدیجه (س) پس از ازدواج با پیامبر (ص) همه اموالش را قبل از اسلام و بعد از آن، در اختیار پیامبر گذاشت، تا آن حضرت هرگونه که خواست آن اموال را در راه خدا به مصرف برساند، به گونه‌ای که پیامبر که فقیربود بی‌نیاز شد، وخداوند درمقام بیان نعمتهای خود به پیامبر اکرم از جمله می‌فرماید: 10 «و وجدک عائلا فأغنی؛ خداوند تو را فقیر یافت و بی‌نیاز نمود» 11

اینکه نام وی در آدرس مذکور در قرآن مجید مورد عنایت قرار گرفته، در تفسیرهای عامه و خاصه و در روایات اهل بیت آمده است، و تصریح کرده‌اند که مراد از «بی‌نیاز ساختن پیامبر» مال و بخشش خدیجه بود که همه را در طبق اخلاص گذاشته و برای پیشرفت دین مبین اسلام در اختیار پیامبر قرار داد. 12

ج: خدیجه (س) در روایات

در روایت اسلامی از طریق شیعه و اهل تسنن نقل شده، اززبان پیامبر و امامان معصوم در شأن ومقام ارجمند‌ام المؤمنین حضرت خدیجه کبری (س) سخن فراوان با تعبیرات گوناگون به میان آمده است.

در اینجا نظر شما را به نمونه‌هایی ازآن گفتار جلب می‌کنم.

1. پیامبر (ص) فرمود: جبرئیل نزد من آمد و گفت:‌ای رسول خدا! این خدیجه است، هرگاه نزد تو آمد، براو از سوی پروردگارش واز طرف من، سلام برسان: «وبشر‌ها ببیت فی الجنة من قصب لاصخب ولانصب» «و او را به خانه‌ای از یک قطعه (از زبرجد) در بهشت که در آن رنج ونا آرامی نیست، مژده بده» 13

2. پیامبر اکرم درتفسیر (آیه 27مطففین) «عیناً یشرب بها المقربون؛‌‌ همان چشمه بهشتی که مقربان از آن می‌نوشند» فرمود: «المقربون السابقون؛ رسول الله، و علی بن ابیطالب و الائمة، و فاطمه بنت محمد؛» «از مردان بسیاری به حد کمال رسیدند، واز زنان به درجه آخر کمال نرسیدند مگر چهار زن که عبارتند از: آسیه، مریم، خدیجه، فاطمه» 14

3. امیر مؤمنان علی (ع) فرمود: «سادات نساء العالمین اربع: خدیجه بنت خویلد و فاطمه بنت محمد و آسیه بنت مزاحم و مریم بنت عمران» «سرور بانوان دو جهان چهار بانو است که عبارتند از: خدیجه، فاطمه، آسیه و مریم» 15پیام این روایات این است که به رازهای عظمت مقام این بانوی ارجمند پی ببریم، و شایستگی‌های اورا بشناسیم و از او در مسیر تکامل به عنوان بر‌ترین الگو، پیروی کنیم.

د: خدیجه همسر رسول خدا (ص) در دنیا و آخرت. پیامبر (ص) فرمود: «اشتاقت الجنة إلی أربع من النساء: مریم بنت عمران و آسیة بنت مزاحم زوجة فرعون وهی زوجة النبی، فی الجنة» «و خدیجه بنت خویلد زوجة النبی فی الدنیا وآلاخرة و فاطمه بنت محمد» 16بهشت مشتاق چهار زن است: 1ـ مریم دختر عمران 2ـ آسیه دختر مزاحم ـ همسر فرعون، که همسر پیامبر در بهشت است. 3ـ خدیجه دختر خویلد همسر رسول خدا در دنیا و آخرت 4ـ فاطمه دختر محمد (ص)

هـ: خدیجه (س) درآئینه معراج پیامبر

طبق پاره‌ای از نقل‌ها، معراج پیامبر (ص) از خانه خدیجه (س) آغاز شد و بازگشت آن نیز در خانه خدیجه روی داد. روایت شده: امام باقر (ع) فرمود: «جبرئیل مرکب براق را شبانه کنار درخانه خدیجه آورد و در آن خانه به محضر رسول خدا رسید، آن حضرت را از خانه بیرون آورد و بر مرکب براق سوار نموده واز مکه به سوی بیت المقدس سیر داد...»

مطابق پاره‌ای از شواهد و قراین، پیامبر هنگام مراجعت ازمعراج نیز در خانه خدیجه فرود آمد. 17 برای اینکه به مقام درخشان حضرت خدیجه (س) دررابطه با مسأله معراج پیامبر بیشترپی ببریم نظرشمارا به روایت زیر جلب می‌کنم.

سلام خدا بر خدیجه: ابوسعید خدری می‌گوید: رسول خدافرمود: وقتی که در شب معراج، جبرئیل مرا به سوی آسمان‌ها برد و سیر داد، هنگام مراجعت به جبرئیل گفتم: «آیا حاجتی داری؟» جبرئیل گفت: «حاجت من این است که سلام خدا و سلام مرابه خدیجه برسانی» پیامبر (ص) وقتی که به زمین رسید، سلام خدا و جبرئیل را به خدیجه ابلاغ کرد. خدیجه گفت «ان الله هو السلام، وفیه السلام، الیه السلام، وعلی جبرئیل السلام؛ همانا ذات پاک خدا سلام است، واز او است سلام، وسلام به سوی او باز گردد و برجبرئیل سلام باد.» 18

این مطلب بیانگر اوج مقام حضرت خدیجه در پیشگاه خداست.

و: آوردن کفن از سوی خدابرای خدیجه

در کتاب «الخصائص الفاطمیه» نقل شده: طبق روایت مشهور هنگامی که حضرت خدیجه رحلت کرد، فرشتگان رحمت از جانب خداوند کفن مخصوصی برای خدیجه نزد رسول خدا آوردند واین علاوه بر اینکه مایه برکت برای خدیجه بود، مایه تسلی خاطررسول خدا (ص) گردید و به این عنوان تقدیر و تجلیل جالبی از طرف خداوند؟ حضرت خدیجه به عمل آمد.

پیامبر اکرم (ص) پیکر مطهرحضرت خدیجه (س) را با آن کفن پوشانید. سپس جنازه او را با همراهان به سوی قبرستان معلی بردند تا در کنار مادرش حضرت آمنه به خاک بسپارند. درآنجا قبری برای حضرت خدیجه آماده کردند، رسول خدا درمیان آن قبر رفت و خوابید، سپس بیرون آمد وآن گوهر پاک را در آنجا به خاک سپرد. 19

خدایا! به عظمت مقام خدیجه (س) ما را ازشیوه زندگی سراسر درخشان اوبهره‌مند فرما، و از شفاعتش در قیامت مسرور گردان.
..........................................................
پانوشت‌ها:

1- علی اکبر، بابا‌زاده، سیمای زنان در قرآن، قم، انتشارات لوح محفوظ، چاپ دوم، 1378، ص23

2- ر. ک، شیخ عباس، قمی، سفینه البحار، ج1، ص379

3 - رک: محمد تقی، مجلسی: بحار الانوار، بیروت، مؤسسه الوفاء، 1404هجری قمری، ج16، ص23

4 - رک: عباس، قمی: سفینة البحار، ج1، ص379

5 - رک: محمدتقی، مجلسی: ه‌مان، ص352، ج21 (استفاده ازCDجامع الاحادیث)

6- رک: ذبیح الله، محلاّتی: ریاحین الشریعه، تهران، دارالکتب الاسالمیة، ج2، ص207، بی‌نا

7 - علی اکبر، بابا‌زاده: سیمای زنان درقرآن، ص27

8 - رک: نهج البلاغه فیض الاسلام، ص811

9- رک: علی اکبر، بابا‌زاده، تحلیل سیده فاطمه زهرا، قم، انتشارات دانش وادب، چاپ ششم، 1382، ص37

10 - رک: محمد، محمدی اشتهاردی، ص171، ه‌مان

11 - سوره ضحی (93)، آیه 8

12 - علی اکبر، بابا‌زاده: سیمای زنان در قرآن، ص23

13 - رک: محمدتقی، مجلسی: ه‌مان، ج16، ص8. (استفاده ازCDجامع الاحادیث)

14- محمد، محمدی اشتهاردی: ص189

15 - رک: عبدالحمید، معتزلی: شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدیدمعتزلی، قم بی‌نا، 1404، هجری قمری، ج10، ص266

16 - رک: محمدتقی، مجلسی: ه‌مان، ج43، ص53، 54، (استفاده از CDجامع الاحادیث)

17 - رک: محمدتقی مجلسی، ه‌مان، ج43، ص216، (استفاده ازCDجامع الاحادیث)

18 - رک: محمدتقی مجلسی،‌‌ همان ج16، ص7، (استفاده ازCDجامع الاحایث)

19- محمد، محمدی اشتهاردی، 264

منبع: مهر