بیش از نیم قرن مجاهدت آیت الله

حضرت آیت‌الله مهدوی‌کنی امروز مورخ ۲۹ مهر ۱۳۹۳ پس از چند دهه مجاهدت در راه خدا به رحمت ایزدی پیوست. مروری بر کارنامه ی فعالیت های سیاسی و فرهنگی آیت الله مهدوی کنی به‌خوبی تعهد ایشان را به انقلاب و نظام جمهوری اسلامی نشان می دهد. عزم وی، در مبارزه با رژیم شاهنشاهی در حدی بود که منجر به زندانی شدن و شکنجهٔ وی نیز گردید. ایشان بعد از انقلاب نیز در بسیاری از موارد بانی و مؤسس بسیاری از آن نهاد‌ها بودند.

کد خبر: ۳۶۴۲۷۲

چهارشنبه - ۳۰ مهر ۱۳۹۳ / October 22, 2014

به گزارش گروه فضای مجازی‌ «خبرگزاری دانشجو»، بی شک یکی از مؤثر‌ترین گروه ها در بروز تحولات سیاسی-اجتماعی کشور، گروه روحانیون است. این قشر با مبارزات، فعالیت ها و خدمات سیاسی خود در چند صد سال اخیر، افتخارات زیادی را در عرصه های گوناگون برای کشور به ارمغان آورده‌اند. آیت الله محمدرضا مهدوی کنی، یکی از این مفاخر بزرگی است که در بسیاری از عرصه‌های سیاسی، انقلابی و اجتماعی خوش درخشیده بودند.
این روحانی بزرگ که قبل از انقلاب از فعالان و مبارزان انقلاب اسلامی و از پیروان و شاگردان امام (ره) نیز بودند، مبارزات خود را از یکی از مساجد تهران آغاز کردند و نقش بزرگی در تربیت جوانان در مسیر مبارزه داشتند. مبارزات ایشان تا جایی پیش رفت که به دلیل مبارزات علیه رژیم پهلوی، چندین بار دستگیر شدند و به زندان افتادند. فعالیت ها و خدمات این عالم بزرگ بعد از انقلاب نیز تداوم یافت؛ به‌طوری‌که با تشکیل کمیتهٔ انقلاب از سوی امام (ره)، به‌عنوان اولین فرماندهٔ این کمیته منصوب شدند و خدمات ارزنده‌ای در این زمینه ایفا نمودند.

از سمت‌های حساس و خطیری که ایشان بعد از انقلاب عهده‌دار آن بودند، می توان به کفیل نخست‌وزیر و نیز تصدی وزارت کشور اشاره کرد. ایشان همچنین یکی از اعضای اصلی مجمع روحانیت مبارز، شورای انقلاب، مجمع تشخیص مصلحت و... بودند. علاوه بر فعالیت های سیاسی، در عرصهٔ فرهنگی نیز ایشان یکی از بانیان اصلی دانشگاه امام صادق (ع) بوده و ریاست آن را نیز برعهده داشتند. این نوشتهٔ کوتاه نگاهی دارد به فعالیت‌ها و خدمات این عالم ربانی قبل و بعد از انقلاب.

مبارزات و فعالیت های آیت الله مهدوی قبل از انقلاب

آیت الله مهدوی کنی در ۱۴ مرداد ۱۳۱۰ در روستای کن در حومهٔ تهران متولد شدند. ایشان پس از طی دوران ابتدایی، وارد یکی از مدارس علمیهٔ تهران گردیدند و در نزد اساتیدی چون آیت الله برهان، علامه طباطبایی، آیت الله العظمی بروجردی، امام خمینی و... در بهره‌گیری از علوم فقه، تفسیر و حکمت بهرهٔ فراوان بردند. وی با ورود به حوزهٔ علمیه با دیدگاه های حضرت امام خمینی (ره) آشنا گردید و روش سیاسی حضرت امام خمینی (ره) را برگزید.

هرچند ایشان برای اولین‌بار در سن هجده‌سالگی (۱۳۲۸ شمسی) در اردستان دستگیر و زندانی شدند، اما نقطهٔ آغاز مبارزات و فعالیت های سیاسی ایشان را باید سال ۱۳۴۲ دانست. در این سال، آیت الله کنی امامت جماعت یک مسجد جدید‌التأسیس در تهران را پذیرفتند. این مسجد، مسجد جلیلی واقع در میدان فردوسی بود که «پناهگاه و ملجأ مبارزان به‌شمار می رفت و آیت الله مهدوی کنی، از شاگردان دیرین امام راحل، توانسته بود با شیوه ی مؤثر و کارآمد خویش، با بخش زیادی از جوانان انقلابی، ارتباطی صمیمی برقرار سازد.» [۱]

آیت الله مهدوی از این طریق توانستند نقش بزرگی را در هدایت و تربیت جوانان ایفا کنند. فعالیت ایشان در این مسجد نه تنها شامل مسائل سیاسی، که شامل مسائل اجتماعی نیز می شد. همین امر و تداوم فعالیت ها و مبارزات ایشان، علیه حکومت پهلوی، باعث دستگیری‌های مجدد و‌ تبعید و زندانی ‌شدن ایشان گردید و تا پیروزی انقلاب به دفعات متعدد نیز ادامه یافت.

ایشان ارتباط و ارادت خاصی به امام راحل نیز داشتند؛ «به‌طوری‌که به گفته‌ی خود ایشان اولین دستگیری وی مرتبط با بردن نام امام بود و بعد از فوت آیت الله بروجردی نیز ایشان مرجعی جز امام را معرفی نکردند.» [۲] از دیگر فعالیت های آیت الله کنی در قبل از انقلاب می توان به نقش وی در تشکیل جامعه ی روحانیت مبارز اشاره کرد.

از سمت های خطیری که آیت‌الله مهدوی کنی بعد از انقلاب عهده‌دار آن بودند می توان به کفیلی نخست‌وزیر و نیز تصدی وزارت کشور اشاره کرد. ایشان همچنین یکی از اعضای اصلی مجمع روحانیت مبارز، شورای انقلاب، مجمع تشخیص مصلحت و... بودند. علاوه بر فعالیت های سیاسی، در عرصهٔ فرهنگی نیز ایشان یکی از بانیان اصلی دانشگاه امام صادق (ع) بوده و ریاست آن را نیز برعهده داشتند.

تلاش برای تأسیس جامعهٔ روحانیت مبارز

جامعه ی روحانیت مبارز نهادی است دینی، فرهنگی و سیاسی که با انگیزه‌ای دینی و با شعار حفظ دستاوردهای انقلاب اسلامی ایران شکل گرفت. زمان تشکیل جامعهٔ روحانیت مبارز تهران به سال ۵۶ که هم‌زمان با اوج‌گیری مبارزات انقلابی مردم بود، بازمی گردد. این نهاد با تأکید امام تشکیل گردید و آیت الله مهدوی نیز یکی از مؤسسین اصلی اینجامعه بودند. جامعهٔ روحانیت مبارز بعد از انقلاب نیز با رهبری آیت الله کنی، همواره نقش مهمی برای جامعهٔ روحانیت ایفا کرده است؛ به‌گونه ای که امروز جامعهٔ روحانیت با اسم ایشان مقارن شده است. در حال حاضر، جامعهٔ روحانیت مبارز مهم‌ترین حزب اصول‌گرای ایران است.

کمیتهٔ استقبال از امام

آیت‌الله مهدوی کنی در شکل‌گیری کمیته ی استقبال نقش داشتند و از اعضای اصلی آن نیز محسوب می شدند. کمیته ی استقبال با بازگشت امام به ایران در آستانه انقلاب و با هدف اصلی حفاظت از جان امام شکل گرفت. «با حتمی شدن بازگشت امام و مشخص شدن روز ورود ایشان، نیروهای انقلاب به‌منظور مقدمات ورود امام به فکر سازمان‌دهی امور افتادند. لذا کمیته‌ای را تأسیس کردند که به کمیتهٔ استقبال از امام معروف گشت که مهم‌ترین وظیفهٔ این کمیته، تهیهٔ برنامهٔ استقبال و برنامه‌ریزی برای اجرای آن بود و حساسترین بخش این برنامه نیز حفظ امنیت جانی امام در فرودگاه و در طول مسیر حرکت ایشان از فرودگاه تا بهشت زهرا بود.» [۳]

فعالیت‌های آیت الله مهدوی تنها به دوران قبل از انقلاب محدود نماند، بلکه ایشان بعد از انقلاب نیز در بسیاری از عرصه-های سیاسی و فرهنگی فعال بودند، از جمله:

- شورای انقلاب

ایدهٔ شکل گیری شورای انقلاب به آذرماه ۱۳۵۷ برمی گردد که در جریان سفر شهید مطهری به پاریس با امام مطرح گردید. امام خمینی در ۲۲ دی‌ماه ۱۳۵۷ پیامی بدین شرح صادر کرد: «به‌موجب حق شرعی و براساس رأی اعتماد اکثریت قاطع مردم ایران که نسبت به اینجانب ابراز شده است، در جهت تحقق اهداف اسلامی ملت، شورایی به نام شورای انقلاب اسلامی، مرکب از افراد باصلاحیت و مسلمان و متعهد و مورد وثوق، موقتاً تعیین شده و شروع به کار خواهند کرد.» [۴]

این شورا در زمان پیروزی انقلاب و نیز بعد از انقلاب یکی از ارکان مهم اجرایی انقلاب محسوب می شد و توانست در زمان انقلاب تصمیمات بزرگی از جمله تعیین نخست‌وزیر برای دولت موقت، تشکیل کمیته انقلاب و... اتخاذ کند. آیت الله مهدوی کنی یکی از پنج روحانی بود که توسط امام به عضویت شورا درآمدند و هسته ی اصلی شورای انقلاب را تشکیل می‌دادند. از آنجا که شورا مسئولیت های خطیر و حساسی را برعهده داشت، انتخاب افرادی چون آیت الله مهدوی نشان‌دهندهٔ عمق اعتماد و اطمینان امام به این عالم بزرگ بود. شخص امام اعضای این نهاد را این‌گونه معرفی کرده بودند: «افراد باصلاحیت و مسلمان و متعهد و مورد وثوق.» [۵]

- کمیته ی انقلاب

از دیگر نهاد های مهمی که در زمان انقلاب شکل گرفت، کمیته ی انقلاب بود. از آنجا که بعد از پیروزی انقلاب، فضای کشور ناامن بود. این نهاد با هدف تأمین امنیت و مدیریت بحران های موجود شکل گرفت. سرپرستی کمیتهٔ مرکزی انقلاب اسلامی به‌عنوان اولین نهاد انقلابی برای حفظ انقلاب به پیشنهاد آیت الله مطهری و دستور امام به آیت الله مهدوی کنی سپرده شد.

«کمیته ی مرکزی در بهارستان بود و هر کدام از مناطق نیز یک کمیته ی اصلی و چند کمیته ی فرعی داشت.» [۶] آیت الله مهدوی به‌خوبی توانستند از طریق این کمیته بسیاری از بحران های امنیتی را که در شرف اتفاق بود، مهار نمایند.

- وزارت کشور

از دیگر فعالیت های مهم و خطیر آیت الله مهدوی می توان به تصدی وزارت کشور در کابینهٔ شهیدان رجایی و باهنر (سال‌های ۵۸ تا ۶۰) اشاره کرد. ایشان خود در خصوص ماجرای تصدی وزارت کشور ‌فرمودند: «بالأخره مرحوم شهید بهشتی، جناب آقای هاشمی و دیگران گفتند که آقای مهدوی این مسئولیت را بپذیرد. به من گفتند شما قبول می کنید؟ دلیل آن‌ها این بود که مدیریت آقای مهدوی در کمیته خوب بوده و در زمینه ی برقراری امنیت تجربه دارند. دقیق یادم می آید که آقایان می گفتند: چون ایشان کمیته را خوب اداره کرده، می‌تواند وزارت کشور را نیز اداره کند؛ چراکه وزرات کشور هم با نیروهای انتظامی ارتباط دارد...» [۷]
حضرت امام نیز در خصوص ماجرای تصدی ایشان بر وزارت کشور فرمودند: «وزارت کشور از وزارتخانه‏هاى بسیار وسیع است و بحمدالله در رأسش هم آقاى مهدوى واقع شدند که خوب ما از سابق ایشان را ارادت داشتیم و حالا هم ارادت داریم و بعد‌ها هم ارادت خواهیم داشت به ایشان...» [۸]

- کفیل نخست‌وزیر

آیت الله مهدوی کنی از ۱۱ شهریور تا ۷ آبان ۱۳۶۰ و پس از شهادت رجایی و باهنر، کفیل نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران بود. بعد از شهادت باهنر و رجایی در پی بمب‌گذاری در دفتر نخست‌وزیری در ۸ شهریور، شورای موقت ریاست‌جمهوری تشکیل شد و آیت الله مهدوی کنی را به نخست‌وزیری برگزید. آیت الله کنی که هم‌زمان پست وزارت کشور را نیز برعهده داشت، کابینهٔ موقت خود را تشکیل داد و وزرا را به مجلس معرفی کرد و توانست رأی اعتماد بگیرد. سپس علی‌اکبر ناطق نوری جایگزین مهدوی کنی در وزارت کشور شد.

- دانشگاه امام صادق (ع)، از تأسیس تا ریاست

ایدهٔ شکل گیری دانشگاه امام صادق (ع) به قبل انقلاب بازمی گردد. در آن زمان، روحانیونی چون آیت الله مهدوی کنی، آیت الله مطهری، آیت الله دکتر بهشتی و... اندیشهٔ تأسیس یک دانشگاه اسلامی را در سر داشتند که مسیر اندیشه‌ بعد از انقلاب هموار و می‌سر گردید و نخستین دانشگاه اسلامی در سال ۱۳۶۱ و در زمان انقلاب فرهنگی تأسیس شد و شروع به کار کرد. آیت الله مهدوی که از ایده‌پردازان اصلی این دانشگاه بودند، خدمات ارزنده ای را در این عرصه ایفا کردند و اغراق نیست اگر که گفته شود دانشگاه امام صادق (ع) از افتخارات آیت الله مهدوی کنی است. ریاست این دانشگاه تا انتهای عمر پر برکتشان بر عهدی وی بود.

حضرت امام (ع) در خصوص ماجرای تصدی آیت‌الله مهدوی کنی بر وزارت کشور فرمودند: «وزارت کشور از وزارتخانه‏هاى بسیار وسیع است و بحمدالله در رأسش هم آقاى مهدوى واقع شدند که خوب ما از سابق ایشان را ارادت داشتیم و حالا هم ارادت داریم و بعد‌ها هم ارادت خواهیم داشت به ایشان...»

- ریاست مجلس خبرگان

مجلس خبرگان رهبری یکی از نهادهای مهم کشور است که در سال ۱۳۶۱ با تعیین رهبر تأسیس گردید. اعضای این مجلس منتخب مردم هستند. در زمان تأسیس این مجلس، آیت الله مشکینی به‌عنوان اولین رئیس مجلس خبرگان انتخاب گردید و بعد از فوت ایشان در سال ۱۳۸۶، این سمت به آقای هاشمی رفسنجانی رسید. اما در سال ۱۳۸۸ با بروز برخی تغییرات و حوادث سیاسی، اعضای خبرگان رهبری تصمیم به انتخاب رئیس جدید برای این مجلس گرفتند. شخص مورد اعتماد اعضای خبرگان رهبری، آیت الله مهدوی کنی بود که بعد از انصراف آقای هاشمی از نامزد شدن برای ریاست خبرگان، تحقق پذیرفت. این انتخاب مورد رضایت آیت‌الله خامنه‌ای نیز واقع گردید. ایشان بعد از این اتفاق فرمودند: «آیت الله مهدوی کنی از ابتدای انقلاب تا امروز در همهٔ عرصه‌ها، از جمله روحانیت، سیاست، مسائل جاری کشور، حوزه و دانشگاه و دیگر عرصه‌ها، شخصیت برجسته و بارزی بوده‌اند.»

جمع‌بندی

به‌طور کلی فعالیت های آیت الله مهدوی کنی برای جمهوری اسلامی آن‌قدر ارزنده و فراوان است که توضیح کامل آنان در این نوشته کوتاه نمی گنجد. ایشان علاوه بر سمت هایی که به آنان اشاره گردید، از فقهای شورای نگهبان و از اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز بوده و در بسیاری از امور همچون سازمان بهزیستی کشور، ستاد انقلاب فرهنگی و... نماینده ی امام راحل بودند. ایشان دبیرکل جامعهٔ روحانیت مبارز بودندو تولیت حوزهٔ علمیهٔ مروی به همراه موقوفات وابسته، به حکم امام خمینی (ره) را نیز برعهده داشتند.

در ‌‌نهایت باید گفت مرور کارنامه ی فعالیت های سیاسی و فرهنگی آیت الله مهدوی کنی به‌خوبی تعهد و ارادت خاص ایشان را به انقلاب و نظام جمهوری اسلامی نشان می دهد. این عالم بزرگ، قبل از انقلاب با افکار خود توانستند نقش بزرگی را در هدایت جوانان به مسیر مبارزه و نیز جذب آنان به آرمان های انقلاب ایفا نمایند. عزم ایشان در مبارزه با رژیم شاهنشاهی در حدی بود که منجر به زندانی شدن و شکنجهٔ وی نیز گردید. ایشان بعد از انقلاب نیز در بسیاری از نهادهای سیاسی و فرهنگی کشور خدمت کردند و در بسیاری از موارد، خود بانی و مؤسس بسیاری از آن نهاد‌ها بودند. به‌راستی که وی یکی از بزرگ‌ترین مفاخر و شخصیت های مؤثر در چند دههٔ اخیر بودند.

پی‌نوشت‌ها

[۱] مهدوی کنی، محمدرضا (۱۳۸۷)، بر حفظ مرزهای اعتقادی حساس بودیم (یاد‌ها و یادگارهایی از زندان اوین در آئینه خاطرات آیت‌الله محمدرضا مهدوی کنی)، شاهد یاران، شمارهٔ ۳۹، ص ۱۶.
[۲] همان.
[۳] خاطرات و مبارزات شهید محلاتی (۱۳۷۵)، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، ص ۱۰۶.
[۴] صحیفهٔ نور، ج ۴، ص ۲۰۷و ۲۰۸.
[۵] صحیفهٔ امام (ره)، ج ‏۵، ص ۴۲۶ و ۴۲۷.
[۶] قیصری، مهدی، خاطرات حجت‌الاسلام والمسلمین سید محسن موسوی فرد، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص ۱۳۸.
[۷] خواجه سروی، غلامرضا (۱۳۸۵)، خاطرات آیت‌الله مهدوی کنی، ص ۲۷۶.
[۸] صحیفهٔ امام (ره)، ج ۱۵، ص ۱۲۴.

منبع: برهان