نگاهي به فضاسازي‌هاي روايي در آثار داستاني محمدرحيم اخوت

راوي رواق مقرنس اشتياق زير سقف نيلوفري نقش جهان

فضاي داستاني اخوت، ‌از غربت ها و يادها و رفته ها و عواطف تنگ مانده در مرداب زندگي امروز ماشين هاي كارخانه روزمرگي، سرشار است و مي دانيم كه سرشار، وصف «خوبي» هاست و اينها كه گفتيم كجا نشانه اي از خوبي و زيبايي دارد؟!

کد خبر: ۳۶۵۱۵

دوشنبه - ۱۹ مرداد ۱۳۸۸ / August 10, 2009

محمد رضا محقق:

شايد سخن گزافي نباشد اينكه محمدرحيم اخوت هر چه دارد از شمايل گرداني نحيف و رندانه اي ا‌ست كه خاطرات او از شهر اصفهان برايش به ارمغان آورده است و معلوم نيست كه اين حس و علقه و نوستالژي و عاطفه تا چند سال ديگر و چند كتاب ديگر، براي تزريق اشتياق و روح ايجاد «داستان»، بپايد و بماند.

و بي ترديدتر آن كه مخاطبان محمدرحيم اخوت، خاص ترين آنانند؛ چرا كه اگر همان عاطفه «اصفهاني» كه انرژي و پشتوانه قلمي او در آفرينش هاي روايي است، در آنها نباشد، از جرگه مخاطبان خاص رهيده و به جمع عموم خوانندگان در مي آيند.

و آنجا از «مخاطب» گفتم و اينجا از «خواننده» و تفاوت ميان اين دو بسيار است؛ آنجا داد و ستدي است ميان نويسنده و آن كه با متن روبروست كه از بطن رهيافت هاي فكري و عقبه خاطراتي هر دو مي گذرد و اينجا همين كتاب است و همين كه نويسنده اي داستاني نوشته كه اتفاقاً اشاره هايي هم دارد به اصفهان، پيدا و ناپيدا؟

از «نام ها و سايه ها» كه پر صداترين و گرم ترين كار اخوت بود گرفته تا همين «نمي شود» كه هنوز بوي اصفهان دارد و آن همه نقش و نگار كه نه تنها در هيئت رواق ها و ايوان ها و فيروزه اي هاي اصفهان، بلكه در قامت آدم هاي سال هاي دور و نزديك، نشانه يابي و علامت گذاري يك حس مشترك است ميان ما و اصفهان.

قلم اخوت، نشان تنهايي و درد و هرمان و گذشته است، اما امروز را آنچنان تر كه بايد و شايدتر از هزار اما و اگر و اي كاش و اي واي دريافته است و بدين سان است كه بر قلب و دل جواني همچون من – جواني به سال بود يا سن يا دل؟! هم سيطره اي يافته است نه از جنس كتاب و داستان كه فراتر از آن، كه بيشتر و پيشتر از حرف و حديث اين و آن در اين يا آن كتاب و داستان؛ داستان ديگر چيست؟ حرف از اصفهان است اصفهان!

دارد، اما نه به چشم مخاطب عام،‌ كه خاص.

وقتي فضاي نرم و گرم و پر خون اين همه حس علقه و عاطفه نسبت به يك شهر و روح جاري و ساري در هوا و هنر بركشيده بر چكاد آن آسمان بلند و فيروزه اي، روبروي ما، رقصي از جنس واژه و موسيقي اي از حس دل مي تراود، همه اينها مي شود زيبايي، مثل همان «غم زيباي دلنشين» كه در «نام ها و سايه ها»، جا به جا همراهمان بود و همراهمان هست هنوز!

كارهاي اخوت مثل آوازهاي حضرت استاد شجريان، هماوردي ذات هنر و «توجه» در مقابل زمان و زمانه ايست كه بي هنران معركه گردان بي هنريند.

رنگ فيروزه اي كلمات او رنگ ايراني و رديف هاي موسيقي ملي مان را به ياد مي آورد و در اين فضاسازي اينجايي، همدلانه تر مي توان دردها و ترس ها و تذكارها و نوستالژي هاي يك پيرمرد را به نظاره نشست.

آثار اخوت، روان و يكدست و نرم و زيباست، كلمات آن چنان مستحكم و گرم به تدارك مضامين و نرم افزارهاي داستاني مشغول مي شوند كه غرقه شدن در دريايي را از جنس خواب خوش صبحگاهي يا قيلوله خوشتر عصرگاهي در تابستان هاي تعطيل كودكي را به ياد مي آورند و در ياد مي مانند.

ديگر آن كه «شخصيت ها»، در داستان هاي اخوت، بسيار جاندار و جانانه و حرفه اي به صحنه مي آيند و همه چيز آنها هم از آن جهت كه برگرفته از فضايي كاملاً شناخته و پرداخته و ساخته روح و دل و ديده و قلم استادانه اي هستند، نيز آن كه از اصول حرفه اي نقل سنتي و مدرن بهره مندند، خوب، خيلي خوب به كار نويسنده مي آيند و مي مانند.

حتي «تيپ» هاي داستاني اخوت هم چنينند؛ دايرگان واسع تخيل نويسنده ما، به گشودگي در برابر هجوم سهمگين واژه هاي زمخت و لخت و سرد و بي اعتناي اين روزگار، تداوم حس عاشقانه اش به قدمت اصفهان و همه زيبايي هاي از دست رفته و هنوز مانده اش را به مصاف برده است و سپاه او در اين كشاكش از مايه روح و دل بهره مي برند.

داستان هاي اخوت، عميقاً اصيلند و فرم يكپارچه و متن فحوايي منتظم و با اصالتشان، نياز به هيچ كدام از بازي هاي شكلي و شمايل گرداني هاي صوري و «سوري» اين روزگار ندارند، كه خوبترين هاشان هم «مشتبه» اند تا چه رسد به ديگرانشان، فارغ و رها و آزادند، مثل خود اصفهان حتي در اين زمانه، حتي در اين روزگاران.

در ادامه اين سلسله نوشتار به معرفي و بررسي آثار داستاني محمدرحيم اخوت خواهيم پرداخت اميد آن كه قبول افتد و در نظر آيد!

اميد...

/انتهاي پيام/