نگاهي به آرا شهيد آويني با اشاره به يكي از مهمترين آثار او

وقتي از آويني حرف مي زنيم از چه كسي حرف مي زنيم؟

به نظر مي رسد، زمان آن فرا رسيده تا در گذر از كلي بافي هاي پر ابهام، به نقاط روشن و صريح انديشه هاي آويني رفته و خاصه در حوزه هنر و به ويژه سينما كه بخش قابل توجهي از نوشته هاي او را در بر گرفته، با نگاهي مصداقي – معرفتي به واكاوي آراء او بپردازيم.

کد خبر: ۳۹۶۳۱

شنبه - ۱۴ شهريور ۱۳۸۸ / September 05, 2009

در ميان خيل عظيم وارثان سببي و نسبي زنده ياد مرتضي آويني، نزديك شدن به شخصيت وي علي القاعده نبايد كار كم خطري باشد وقتي اين همه دم و دستگاه و نهاد و بنياد و ... ادعاي ميراث داري مي كنند و از آن طرف‌تر كساني كه بستگي نسبي و سببي دور يا نزديكي با او دارند، توقع مصادره يكپارچه اي از اين شخصيت «فرا منطقه اي» دارند وحق و حقوقي خيلي بيشتر از همان نسبت سببي و نسبي براي خود قائلند، كار دشواري مي شود ديگر نمي توان في البداهه به سراغ انديشه هاي ايشان رفت و يا عقاديش را به نقد و نظر كشاند بلكه پيش از هر دو چيز بايد از اين موانع عبور كرد و به نوعي و شكلي (هر طور كه از دست انسان بر مي آيد و مصلحت است) كسب اجازه نمود و به سراغ اصل مطلب رفت!

با اين همه اما شايد بالاخره روزي فرا برسد و ما – همه ما – به اين سطح از خرد و فهم معرفتي دست يابيم كه هيچ چيز – جز مواجهه علمي و معرفتي و منطقي با انديشه هاي يك متفكر يا انسان صاحب نظر، نمي تواند بستگي و علقه اي ميان ما و او ايجاد كند و اين مناسبات قشري و عرفي، شايد نتواند آن مايه كه ما در نظر داريم ربط و بستي ميان ما و ايشان فراهم آورد تا حظي يكپارچه بريم يا از اين نمد، كلاهي براي خود سازيم.

حال كه اين همه نماد و سازمان و آدم هاي جور واجور، مشغول به تزيين اتاق ها و كلمات و جملات مينياتوري آن عزيز فقيد هستند و به چاپ و نشر عكس ها و كليشه هاي رايج اين سال ها دلخوش. اجازه دهيد ما هم به سهم خود به سراغ يكي از مهمترين فرازهاي نظري و منش هاي عقيدتي آن شهيد عزيز برويم.

نويسنده بر آن است كه يكي از محمل هاي مهم و معتبر و مفيد براي دسترسي و بازشناسي، انديشه هاي سيد مرتضي آويني، نقدهاي ستيهنده و جذاب و در عين حال معرفت آميز ايشان بر آثار سينمايي معاصر است كه به خوبي و روشني به رگه ها و لايه هاي عقيدتي او اشاره دارد و مي تواند به نوعي، نشانه گذاري فكري و مرزبندي هاي صريح و شفاف اعتقادي او را به تصوير كشاند.

يكي از مهم ترين و شايد معتبرترين اين مواضع، نقد شهيد آويني بر فيلم «هامون» ساخته داريوش مهرجويي نوشته است. در اين نقد كه باعنوان «چرا جهان سومي ها هامون مي سازند؟» در كتاب ارزشمند آينه جادو آمده است، به مناسبت نقد اين فيلم جابه جا مي توان با اظهارنظرها و ابراز عقايد و نمايش سليقه هنري و مواضع معرفتي آن شهيد بزرگوار روبرو شد.

در نوشتار ذيل به بررسي اين منطق و منطقه معرفتي در جغرافياي نقد و نظر سيد مرتضي آويني پرداخته ايم.

باشد كه همگان و به ويژه عزيزاني كه با وابستگي هاي نسبي و سببي و آشنايي هاي مقطعي يا دراز مدت با آن شهيد فقيد، احساس تكليفي براي حفظ آن مرام و منش، بر دوش خود حس مي كنند، تمام توان و استعداد و احساسات خود را در اين راه مفيد و موثر صرف نمايند و نه در مصادره كردن وجوهي از آن بزرگوار كه البته بيشتر با سليقه هاي شان سازگاري و همخواني دارد.

ايدون باد!