گزيده اي از طب الرضا(ع)

راز سلامتي در آداب غذا

انسان دايره تصورات و خيالاتش خيلى وسيعتر از واقعيات فعلى است يعنى هر چيز را بيش از آنچه فعلا وجود دارد تصور مي‌كند نيروى خيال و تصور او از مرز احتياج و غريزه واقعى او تجاوز مي‌كند و خيلى بيشتر از آنچه كه بدنش محتاج است مى‏خورد و مي‌نوشد.

کد خبر: ۴۰۵۲۷

شنبه - ۲۱ شهريور ۱۳۸۸ / September 12, 2009

قبل از سيرى‏

در حالى كه هنوز گرسنگى باقى و ميل و اشتها برقرار است دست از طعام برداريد كه اين چنين غذا خوردن براى معده و بدن بهتر است و براى عقل پاكيزه‏تر و بر جسم و تن، بارى سبكتر است.

ميل و اشتهاى حيوانات تابع مصالح آن‌ها است يعنى حيوان بقدرى تمايل به غذا و چيزهاى ديگر پيدا مي‌كند كه برايش لازم و كافى است و به همين جهت كمتر دچار امراض مى‏شود بلكه مى‏توان گفت با غور و بررسى كه در زندگى حيوانات شده است اگر حوادث خارجى براى آنها پيش نيايد اگر اهلى نشوند و آزادى آن‌ها بدست زور و فكر اشتباه كار بشر محدود نگردد اصلا مريض نمي‌گردند.

اما انسان دايره تصورات و خيالاتش خيلى وسيعتر از واقعيات فعلى است يعنى هر چيز را بيش از آنچه فعلا وجود دارد تصور مي‌كند نيروى خيال و تصور او از مرز احتياج و غريزه واقعى او تجاوز مي‌كند و خيلى بيشتر از آنچه كه فعلا بدان محتاج است مي‌طلبد خلاصه زيادتر از آنچه مصلحت اوست مى‏خورد و مي‌نوشد، و اگر از قضاوت و نورانيت عقل كمك نگيرد و به اتكاء غريزه گرسنگى و ميل و اشتها بخورد دائما دچار رنج و بيمارى است.

شگفت‏تر آن‌كه عقل هم وقتى مى‏تواند قضاوت صحيح داشته باشد كه شكم پر نباشد و مزاج از سلامتى منحرف نشده باشد.

غذاى مناسب فصل‏

هر خوراكى سرد، در تابستان و گرم، در زمستان مناسب است و غذاهاى معتدل در فصل بهار و پائيز، ميزان در اندازه مصرف خوراكي‌ها يا مقدار حرارت و برودت آن‌ها نيروى طبيعى مزاج و خواهش اوست. بهترين معيار براى شناختن مقدار احتياج به غذا از نظر كميت و كيفيت غريزه طبيعى و خواهش نفسانى است ولى شناختن خود اين معيار يعنى تميز دادن ميان خواهش واقعى و ساختگى (اشتهاى صادق و كاذب) چندان آسان نيست.

بدن انسان از انواع معدنيات و ويتامين‌ها و دياستازها و هورمون‌ها و چيزهاى ديگر تركيب شده همان طور كه خالى شدن معده و خشكى كبد ايجاد ميل نان و آب مي‌كند و گرسنگى و تشنگى پديد مى‏آيد كه اثرش ميل و خواهش به نوعى از خوراكي‌ها است. اين نوع از خواهش‏ها كه جبران كمبود مواد تركيبى بدن مي‌كند بخصوص در زنان باردار خيلى محسوس است و از آن به ويار تعبير مي‌كنند.

البته در صورتى مى‏شود اين غريزه و ميل را معيار قرار داد كه مزاج دچار انحراف سخت نشده باشد زيرا وقتى كه كمبود مواد به زمانى دراز كشد مزاج مختل و غرايز آن درست كار نمي‌كند و همواره صادق و گويا نيست.

پيش از شروع‏

هنگام شروع به طعام اول به سبكترين غذاها بپردازيد. مزاج‌ها از حيث هضم و جذب خوراكي‌ها با هم اختلاف دارند كسى كه طالب تندرستى است بايد نوعى از غذاها را انتخاب كند كه معده‏اش آن را بپذيرد و بدنش آن را جذب كند و معيار در انتخاب آن عادت و قدرت جهاز هاضمه و نشاط است با اين همه وقتى كه مي‌خواهد بخوردن غذاى منتخب خويش شروع كند اول بخوردن سبكترين آن‌ها بپردازد.

وقتى حس گرسنگى تحريك مى‏شود غالبا نظم معقول غذا خوردن را بر هم مي‌زند و به دشخص فرصت درست جويدن و رعايت آداب را نمى‏دهد. خوردن غذائى كه سبك باشد و زودتر جذب بدن بشود اين خاصيت را دارد كه حس گرسنگى را تخفيف داده و بشخص مهلت آن را مي‌دهد كه غذا را خوب بجود و ملايم بخورد و در خوردن زياده روى نكند انواع آش‏ها و سوپ‏ها كه ابتداى طعام مصرف مى‏شود بهمين منظور است.

سوپ بايد از موادى به عمل آمده باشد كه سبك بوده و زودتر هضم شود. خوردن سوپ در ابتداى طعام اين مزيت را هم دارد كه چون رقيق و آبكى است جويدن زياد نمي‌خواهد و فعاليت غده‏ها و ترشحات معدى را تخفيف ميدهد.

به چند نوبت غذايي اكتفا كنيم؟

در اينكه روزانه چند وعده غذا براى انسان كافى است؛ بطور كلى نمي‌توان قانونى گذاشت زيرا مزاج‌ها بر حسب اختلاف آب و هوا، نژاد و كار و عوامل ديگر مختلف‏اند.
كسانى كه ترشى معده آن‌ها زياد و به مقدار كافى براى تمدد اعصاب بعد از غذا وقت دارند و از آن استفاده مي‌كنند روزانه به وعده‏هاى كمترى از غذا محتاجند زيرا در هر وعده بيشتر از ديگران مي‌توانند غذا بخورند.

كسانى كه در مناطق گرمسير و يا در زير آفتاب سوزان زندگى مي‌كنند به وعده‏هاى كمترى نيازمندند زيرا مايعات بدن آن‌ها تبخير شده و غذاى آن‌ها ديرتر تحليل مي‌رود علاوه بر اين‌كه چربي‌هائى كه بواسطه گرماى هوا از مسامات بدن آن‌ها خارج مى‏شود تبديل به ويتامين (د) شده و جبران كمبود غذا را مي‌كند. فسفر و مواد استخوانى اين اشخاص زيادتر و در نتيجه قواى آن‌ها بيشتر و محفوظتر است بالعكس كسانى كه اسيد معده آن‌ها كم و يا دچار سوء هاضمه و زخم معده هستند، به وعده‏هاى بيشترى محتاجند زيرا در هر وعده غذاى كافى نمي‌توانند بخورند.

اشخاصى كه در مناطق سردسير زندگى مى‏كنند به وعده‏هاى زيادترى نيازمندند. زيرا بر اثر سردى هوا مايعات بدنشان زيادتر و دفع فضولاتشان بيشتر و ذخيره غذائيشان در بدن كمتر است.

چه وقت دست از طعام بكشيم؟

دست از طعام برداريد در حالى كه هنوز اشتهايتان باقى است. در زيان‌هاى پركردن شكم و فوايد كم خوردن هركس كما بيش مطالبى را خوانده و شنيده و تجربه كرده است. بايد توجه داشت حيوانات بيش از آنچه مصلحتشان هست ميل و اشتها پيدا نمي‌كنند. حكمت كردگار به حيوانات عقل نداده تا صلاح و فساد خويش را تشخيص دهند ولى ميل آن‌ها را در حد لزوم محدود كرده است، ساختمان جهاز هاضمه آن‌ها با ما فرق دارد.

غذائى را كه ما مي‌خوريم حتما بايد وارد معده ما بشود تا بواسطه ترشح غدد، هضم و جذب بدن گردد ولى اغلب حيوانات خصوص چهارپايان يك قسمت عمل هضم در مرى و قسمت ديگر در روده‏هاى آن‌ها انجام مي‌گيرد گرچه در مرى انسان نيز اين خاصيت بطور مختصرى يافت مى‏شود اما چون روده‏هاى انسان به هيچ وجه ترشح اسيدى ندارند و همه اعمال هضم در خود معده بايد صورت بگيرد لذا شرط تماميت عمل هضم كه مدخليت تام در سلامتى ما دارد آنست كه سر معده كمى‏ خالى باشد تا معده به آسانى بتواند روى غذا فعاليت كند، معده ما مشكى را مى‏ماند كه دوغ در آن ريخته و بزنند تا كره‏اش جدا شود و معلومست مشكى كه پر باشد اين كار از او ساخته نيست. چنانچه اصرار داشته باشند با خطر تركيدن دست بگريبان است.

صحت ار خواهي مکن ميل غذا      تا نباشد اشتهاي غالبت

ليک بايد دست ازو وقتي کشي     کش به خوردن نفس باشد طالبت

آشاميدنى‏

بايد شربتى را كه مي‌نوشيد بعد از غذا و به دنبال آن باشد. مقصود از شربت آب خالص نيست بلكه يكنوع شربت شيرين است نوشيدن آب خالص در پى غذا زيانش بيشتر از منفعت است خصوصا اگر غذاي چرب خورده شده باشد، كه با تأكيد كراهت آن اعلان شده است و در صورتى كه ناچار باشيم دستور آن است كه لقمه‌اي نان يا غذاى خشك ديگرى روى آن ميل كنيم.

تأثير شربت شيرين غليظ در عمل هضم روى غذا از مطالبى است كه طب امروز حقيقت آن را اثبات كرده است./انتهاي پيام/