آيت‌الله مكارم شيرازي پاسخ مي دهند

چرا ارث مرد دو برابر ارث زن است؟

بر زن نه جهاد واجب است و نه نفقه و نه خرجي خانواده و نه ديه جنايت غيرعمدي ديگران؛ اما همه اين‌ها بر مردان واجب است. به همين جهت، براي زن يك سهم و براي مرد دو سهم قرار داده شده است.

کد خبر: ۴۰۸۰۲

دوشنبه - ۲۳ شهريور ۱۳۸۸ / September 14, 2009

وَ لَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِن لَّمْ يكُن لَّهُنَّ وَلَدٌ  فَإِن كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ  مِن بَعْدِ وَصِيه يوصِينَ بِهَا أَوْ دَينٍ  وَ لَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِن لَّمْ يكُن لَّكُمْ وَلَدٌ  فَإِن كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُم  مِّن بَعْدِ وَصِيه تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَينٍ(نساء/12)

ترجمه: سهم شما يك دوم باز گذاشته همسرانتان است اگر فرزندى نداشته باشند، پس اگر فرزندى داشته باشند، بهره شما يك چهارم باز گذاشته آنان است؛ بعد از پرداخت وصيتى كه مى‏كنند يا وامى كه داشته‏اند، و بهره زنانتان يك چهارم باز گذاشته شما است اگر فرزندى نداشته باشيد، و اگر فرزندى داشته باشيد يك هشتم باز گذاشته شما ايشان را است بعد از پرداخت وصيتى كه كرده‏ايد يا وامى كه داشته‏ايد.

در پاسخ اين سوال كه چرا ارث مرد دو برابر ارث زن است، بايد گفت كه اگرچه به ظاهر چنين است، با دقت بيشتر روشن مي‌شود كه از يك نظر، ارث زنان دو برابر مردان است. اين به خاطر حمايتي است كه اسلام از حقوق زن كرده است. توضيح اين كه اسلام وظايفي بر عهده مرد گذاشته كه با انجام آن، نيمي از درآمد مردان، خرج زنان مي‌شود؛ در حالي كه بر عهده زنان چيزي گذاشته نشده است.

مرد بايد هزينه زندگي همسر خود ـ از مسكن و پوشاك و خوراك و ساير لوازم ـ را طبق نيازمندي  او بپردازد و هزينه زندگي فرزندانش نيز بر عهده اوست. بنابراين يك زن مي‌تواند تمام ارث خود را پس‌انداز كند؛ در حالي كه مرد ناچار است آن را براي خود، همسر و فرزندان خرج كند و نتيجه چنين عملكردي اين است كه نيمي از درآمد مرد براي زن خرج مي‌شود و نيمي براي خودش، در حالي كه سهم زن همچنان به حال خود باقي است.

با مراجعه به آثار اسلامي به اين نكته پي مي‌بريم كه اين سوال از همان آغاز اسلام در ذهن مردم بوده است و آنان گاه و بي‌گاه از پيشوايان اسلام در اين زمينه پرسش‌هايي مي‌كردند و پاسخ‌هايي كه از طرف اهل‌بيت(ع) به اين سوال داده شده، غالبا به اين مضمون است كه خداوند، مخارج زندگي و پرداخت مهر را بر عهده مردان گذارده و به همين جهت، سهم آن‌ها را بيشتر قرار داده است.

از امام رضا(ع) نقل شده است كه در پاسخ اين سوال فرمود:(اين كه سهم زنان از ميراث نصف سهم مردان است، به دليل آن است كه زن هنگامي كه ازدواج مي‌كند، چيزي مي‌گيرد(مهر) و مرد چيزي مي‌دهد، به علاوه هزينه زندگي زنان بر دوش مردان است، در حالي كه زن در برابر هزينه زندگي مرد و خودش مسئوليتي ندارد.)

در روايت ديگري آمده است كه ابن‌ابي‌العوجاء كه منكر اصول دين بود، مي‌گفت: زن بيچاره ضعيف چه گناهي دارد كه از ارث يك سهم مي‌برد و مرد دو سهم؟! اين خبر به گوش امام صادق(ع) رسيد، ايشان فرمود:(بر زن نه جهاد واجب است و نه نفقه و نه خرجي خانواده و نه ديه جنايت غيرعمدي ديگران؛ اما همه اين‌ها بر مردان واجب است. به همين جهت، براي زن يك سهم و براي مرد دو سهم قرار داده شده است)./انتهاي پيام/