حکمت مطهر؛

عقد اخوت ميان مسلمانان‏

در روز هجدهم ماه ذى‏الحجه كه روز غدير است، سنت است كه مسلمانان با يكديگر صيغه برادرى بخوانند و پس از آن حقوقى بر يكديگر پيدا مى‏كنند.

کد خبر: ۵۰۹۲۷

يکشنبه - ۱۵ آذر ۱۳۸۸ / December 06, 2009

پيغمبر اكرم(ص) هنگامى كه مهاجرين از مكه به مدينه آمدند، ميان آنها و انصار عقد اخوّت يعنى پيمان برادرى برقرار كرد: هريك از مهاجرين را با يكى از انصار؛ يا خودشان همديگر را انتخاب مى‏كردند و پيغمبر اكرم آنها را برادر يكديگر قرار مى‏داد.

مسئله برادر خواندگى يا عقد اخوّت الان هم مطرح است. لابد در كتابهاى دعا مثل مفاتيح خوانده‏ايد كه در روز هجدهم ماه ذى‏الحجه كه روز غدير است، سنت است كه مسلمانان با يكديگر صيغه برادرى بخوانند و پس از آن حقوقى بر يكديگر علاوه پيدا مى‏كنند، مثلًا به يكديگر حق پيدا مى‏كنند كه يكديگر را در مواقع دعا فراموش نكنند، حق پيدا مى‏كنند كه در قيامت از يكديگر شفاعت كنند، حق پيدا مى‏كنند كه در خوبيها هريك ديگرى را مقدّم بدارد بر ديگران، و از اين قبيل.

گفتيم پيغمبر اكرم(ص) در صدر اسلام ميان مهاجرين و انصار عقد اخوّت بست و حتى در ابتدا ميان آنها ارث برقرار كرد يعنى گفت اينها از يكديگر ارث مى‏برند. البته اين يك حكم استثنايى بود براى مدت معين. اگر يك مهاجر مى‏مُرد، چيزى اگر داشت به برادر انصارى او مى‏رسيد، و برعكس. در آن مدتى كه مسلمين در مضيقه بودند پيغمبر اين حكم را برقرار كرد، بعد حكم را برداشت و فرمود ارث بر همان اساس قرابت و خويشاوندى است، كه هنوز هم اين حكم باقى است. و در همان جاست كه مسئله برادرى پيغمبر با اميرالمؤمنين مطرح است. اين را اهل تسنن هم قبول دارند. پيغمبر اكرم ميان هر يك از مهاجرين و انصار عقد اخوّت بست و طبق قاعده بايد ميان على عليه السلام كه از مهاجرين است و يكى از انصار عقد اخوّت برقرار كند ولى با هيچ‏يك از انصار عقد اخوّت برقرار نكرد.

نوشته‏اند كه على عليه السلام آمد نزد پيغمبر و فرمود: يا رسولَ‏اللَّه! پس برادر من كو؟ شما هركسى را با يكى برادر كرديد، برادر من كو؟ فرمود: انَا اخوكَ من برادر تو هستم. اين يكى از بزرگترين افتخارات اميرالمؤمنين است كه نشان مى‏دهد اميرالمؤمنين در ميان صحابه پيغمبر يك وضع استثنايى دارد، او را نمى‏شود با ديگران همسر كرد، هم‏ترازو قرار داد، والّا خود پيغمبر على‏القاعده بايد مستثنى‏ باشد و تازه اگر هم مستثنى نباشد، پيغمبر هم از مهاجرين است و بايد با يكى از انصار عقد اخوّت ببندد، و على عليه السلام هم با يكى از انصار. ولى نه، ميان خودش و على عليه السلام عقد اخوّت بست. اين بود كه اين سمت برادرى و اين شرف برادرى براى هميشه براى على عليه السلام باقى ماند و خود حضرت از خودش به اين سمت ياد مى‏كند و ديگران هم مى‏گويند: اخو رَسولِ اللَّه برادر پيغمبر.(1)

1- مجموعه‏ آثار شهيد مطهرى، ج‏26، ص338.