برند‎هايي که روي اعصابند!/ از نوکيسگي فرهنگي تا فرهنگ نوکيسگي

بنده از اين کلمه «برند» هم خيلي بدم مي‎آيد. فروش کالاي خارجي و مصرف کالاي خارجي بايد در جامعه به‎عنوان يک ضد‎ارزش شناخته بشود.

کد خبر: ۵۱۳۹۲۰

شنبه - ۰۸ خرداد ۱۳۹۵ / May 28, 2016

به گزارش گروه فضای مجازی خبرگزاری دانشجو، سخنراني مقام معظم رهبري در جمع کارگران به مناسبت هفته کارگر پيام صريحي بود. ايشان براي چندمين بار در سال‎هاي اخير از مسئله ترويج بي‎حد برند‎هاي خارجي در کشور انتقاد کردند. مسئله‎اي که به‎نظر مي‎رسد گيرنده برخي مسئولين علاقه‎اي به دريافتش ندارد.

«شما مي‌خواهي کارگر داخلي را بيکار کني، کارگر بيگانه را بهره‎مند و برخوردار کني براي پُز دادن! جنس‎هاي داراي نشان خارجي را مي‎آورند، يک عده پولدار هم ـ پولدار‎هاي نوکيسه تازه‎به‎دوران‎رسيده که متاسفانه در کشور کم نداريم ـ دنبال نشان‎هاي خارجي‎اند؛ به قول خودشان برند‎هاي خارجي. بنده از اين کلمه «برند» هم خيلي بدم مي‎آيد. فروش کالاي خارجي و مصرف کالاي خارجي بايد در جامعه به‎عنوان يک ضد‎ارزش شناخته بشود». (1)

نوکيسگي چيست؟

نوکيسگي را ناصر فکوهي در کتاب پايگاه انسان‎شناسي و فرهنگ اين‎گونه تعريف مي‌کند: رسيدن به ثروت زياد در يک نسل و با حرکت از موقعيتي بسيار پايين، و تمايل به هزينه کردن اين ثروت بادآورده به‎ صورت‎‎هايي کاملا خودنمايانه.

نوکيسه‌ها قشري هستند که از نظر درآمد به طبقه بالا و از نظر فرهنگي به طبقه پايين و حتي لمپن‎ها بسيار نزديکند. لمپن‎هاي فرهنگي، علاقه بسياري به خودنمايي، ديده شدن، عرض اندام و نوچه‌پروري دارند.

تولد طبقه جديد نوکيسه با ظهور دولت رانتي نفتي

اين اصطلاحي است که بعد از جنگ همراه سياست‎هاي دولت سازندگي و ادامه روند ليبراليسم اقتصادي و فرهنگي در دوران اصلاحات به اوج رسيد. تلاش‎هاي دولت نهم تا حدي روند رشدش را کند کرد، اما متاسفانه با عکس شدن ذهنيت حاکم بر دولت دهم دوباره شاهد رشد قارچي زندگي مبتني بر برند‎هاي خارجي بوديم. در دوران اعتدال با حاکميت تکنوکراسي اشرافي، عملا بزرگ‎ترين حاميان نوکيسگي به ارکان قدرت تکيه زدند تا جايي که الياس نادران در برنامه زنده تلويزيوني با بيان اينکه چند وزير دولت بين 800 تا هزار ميليارد تومان ثروت دارند گفت: «آيا وزرا حاضر هستند دارايي‎هايشان را اعلام کنند؟ اگر خير، پس چرا توقع انصراف مردم از دريافت يارانه و ارائه اطلاعات اقتصادي خود را دارند؟»

نوکيسگي، رويگرداني از طبقه مبدا و نيل به بي‎طبقگي!

از آنجا که نوکيسه‎ها از طبقه اجتماعي مبدا به طبقه اجتماعي مقصد «پرتاپ» شده‎اند و اين پرتاب ناگهاني بر اثر يک اتفاق يا استفاده از رانت و شرايط و التهابات اقتصادي رخ داده است، تفاوت فرهنگي بسياري با طبقه مقصد دارند. براي همين جهت جبران اين فاصله فرهنگي، به خودنمايي و به زبان ديگر عرض اندام روي مي‎آورند!  آن‎ها منابع مالي جامعه را نه براساس لياقت، که به‎خاطر زدوبند‎هاي مختلف به دست گرفته‎اند. به همين دليل مورد نفرت بسياري از اقشار جامعه هستند، هر چند که برخي از ايشان با استفاده از پول‎‎هاي بادآورده، به‌سادگي موفق به جذب افراد ضعيف‌النفس و محتاج به‎عنوان نوچه و ستايشگر خود مي‎شوند!

روي‎آوري به لوکس‎نشيني و برندمحوري

گفته شد که طبقه‎‎ي نوکيسه عمدتا به‌دليل جايگاه قبلي خود نوعي حس حقارت دارد. براي جبران اين حقارت، نوکيسه‎ها مجبور به تظاهر هستند. خريد بي‎اندازه کالا‎‎هاي لوکس، ماشين‎‎هاي مدل بالا، لباس‎‎هاي مارک‌دار، نمايش ميهماني‎ها و خانه‎‎هاي گرانقيمت در بالاي شهر و...، نمونه‎‎هاي بارز اين قبيل تظاهر است. رفتار فرهنگي اين طبقه، اغلب موجب تعارضات جدي در جامعه مي‎شود. رعايت نکردن حقوق شهروندي و همسايگي، رعايت نکردن قوانين رانندگي، استفاده از عبارات رکيک در رويارويي با شهروندان و...، از نمونه بارز اين تعارضات است.

در گذشته، بسياري از اينکه سراغ برند و برندبازي بروند، کمي ترس داشتند. دليل اين ترس قيمت‎‎هايي بود که فروشگاه‎‎هاي خارجي را از ديگر فروشگاه‎ها جدا مي‎کرد. اما در حال حاضر خيابان‎ها پر شده از فروشگاه‎‎هايي که نام برند‎هاي بزرگ و معروف دنيا را يدک مي‎کشند. خريدار‎هايي به‌وجود آمدند که ديگر مثل سابق از قيمت‎ها نمي‎ترسند و حاضرند گرسنگي را تحمل کنند اما خريد مارک‌دار کنند.

اين مسئله با واردات شديد کالا‎هاي لوکس، مبدل به يک اپيدمي شده است. نگاهي به آمار گمرک نشان مي‎دهد با وجود انتقادات مسئولان دولت از دولت سابق بابت افزايش بي‎رويه واردات کالا‎هاي مصرفي غيرضروري، همان روند حتي با شدت بيشتري در برخي کالا‎ها ادامه دارد. به‎عنوان مثال در سال 93 واردات عتيقه‎جات 362 درصد، فرش 392 درصد، آلات موسيقي 77 درصد افزايش يافته است.

شبکه‎‎هاي اجتماعي جديد، رسانه رايگان فخرفروشي

با گسترش رسانه‎‎هاي جديد دو اتفاق مهم به وقوع پيوسته است؛ نخست ظهور نوکيسه‎‎هاي اقتصادي در قامت نوکيسگان فرهنگي است. منظور کساني هستند که با جمله‎‎هاي کوتاه 40 کلمه‌اي، به جرگه نوکيسگان فرهنگي پيوسته‎اند. در واقع همان پرتاب شدني که در قبل به آن اشاره شد در اينجا نيز به وقوع پيوسته است. اينان به اندازه 40 کلمه (دو سطر) درباره همه چيز مي‎توانند حرف بزنند. از حقوق حيوانات گرفته تا موانع توسعه در ايران، از تفاوت طعم غذا‎هاي هندي با غذا‎هاي مکزيکي گرفته تا تفاوت سينماي فرهادي با کيارستمي! اتفاق دوم، آسان‎تر شدن به رخ کشيدن است. قبل از رسانه‎‎هاي جديد، فقط با مجاورت فيزيکي، امکان ارسال پيام به ديگران با کالا‎هاي مصرفي وجود داشت. فرد بايد سوار بر اتومبيل لوکس خود مي‌شد و در فضا‎هاي عمومي يا محيط‎‎هاي خانوادگي، داشته‌هايش را به رخ مي‎کشيد. رسانه‎‎هاي جديد اين امکان را به‎وجود آورده‎اند که فرد نوکيسه بدون مجاورت فيزيکي، امکان به رخ کشيدن داشته باشد. رسانه‎‎هاي جديد اعتماد به نفس بيشتري هم به نوکيسگان داده‎اند. آن‎ها مي‎توانند علاوه بر سرمايه اقتصادي‌شان، سرمايه فرهنگي نصف و نيمه‎اي را که با عجله در حال کسب آن هستند به رخ بکشند؛ آنچه که در مطالعات رسانه‎‎هاي جديد به «ببين! من هم اينجا هستم» معروف است. فرد عکسي تهيه کرده و فورا براي ديگران ارسال مي‎کند؛ عکس‎‎هايي از کافه‎ها، سفر‎هاي خارجي، کوه، نمايشگاه، کتابفروشي و عکس‌هايي در کنار هنرمندان. حتي گرفتن عکس موقع ورق زدن يک کتاب (احتمالا فقط ورق زدن) در مبل راحتي و ارسال به ديگران!

اگر ما بخواهيم با پديده تفاخر به استفاده از کالاي خارجي مبارزه کنيم و آن را تغيير بدهيم، نبايد مستقيما به‎سراغ خود اين مسئله برويم، بلکه بايد به‎سراغ ريشه‎‎ها برويم. اگر نظام ارزشي يک جامعه بر مبناي اسلام و بر مبناي «هر کس باتقواتر باشد، نزد خداوند گرامي‎تر است» شکل گرفته باشد، آن وقت فخرفروشي به داشتن يا استفاده از کالاي خارجي، يک وصله نچسب است.

منبع: پنجره