کمیسیون اصل ۹۰ مجلس چه وظایفی دارد؟

اصل نودم قانون اساسی، رسیدگی به شکایات واصله در مورد «طرز کار» مجلس، قوای مجریه و قضاییه را به عهده مجلس گذاشته است.

کد خبر: ۵۱۹۸۹۳

چهارشنبه - ۰۲ تير ۱۳۹۵ / June 22, 2016

به گزارش گروه فضای مجازی خبرگزاری دانشجو، اصل نودم قانون اساسی رسیدگی به شکایات واصله از «طرزکار» مجلس، قوای مجریه و قضاییه را به عهده مجلس گذاشته است. بنابراین مجلس حق نظارت بر «طرزکار» خود و قوای دیگر را دارد و باید نسبت به آن ارزیابی نماید، و به شکایات وارده در این زمینه رسیدگی کند و در هر مورد که مربوط به «عموم» باشد گزارش کار خود را به اطلاع عامه برساند، و طبعاً در کلیه مواردی که به تضییع حقوق بیت المال یا اشخاص حقیقی و حقوقی منجر می‌شود حسب مورد پرونده را به قوه قضائیه یا مراجع ذیربط ارسال کند تا مقررات قانونی اعمال گردد.

مجلس این وظیفه مهم را به کمیسیون اصل ۹۰ محول کرده تا براساس قانون اساسی و سایر قوانین موضوعه و طبق آئین نامه داخلی مصوب خود اجرا کند.

بر این اساس، این آئین نامه (با توجه به تغییرات صورت گرفته در آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی بخصوص ماده 132) به شرح ذیل به تصویب اعضاء کمیسیون رسید:

فصل اول: وظائف و اختیارات قانونی کمیسیون:

ماده ۱- با توجه به اصل نودم قانون اساسی و نیز مصوبات و آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی، وظایف و اختیارات قانونی این کمیسیون به شرح ذیل می‌باشد:

۱- سامان دادن و کارآمدسازی مجلس و نمایندگان.

۲- رسیدگی به طرز کار مجلس، قوه مجریه، قوه قضائیه و مسئولین آن‌ها، و نیز رسیدگی به شکایات مربوطه، و مطالبه پاسخ آن‌ها از قوای مذکور.

۳- اعلام نتیجه رسیدگی‌ها، و مطلع کردن عامه مردم در مواردی که موضوع مربوط به عموم باشد.

۴- بررسی گزارشهای قرائت شده کمیسیونهای تخصصی از تریبون مجلس حسب تقاضای آن‌ها، و اعلام نتیجه آن به مجلس.

۵- مکاتبه و مراجعه به قوای سه گانه، وزارتخانه‌ها، ادارات، سازمان‌های وابسته به آن‌ها، بنیاد‌ها، نهادهای انقلابی و مؤسساتی که به نحوی از انحاء به یکی از قوای فوق الذکر مربوط باشند.

۶- اعلام عدم پاسخگوئی مسئولین به کمیسیون، یا عدم پاسخ صحیح آن‌ها، یا عدم اجابت دعوتهای کمیسیون، به مراجع صالحه قضائی جهت اعمال مجازات‌های قانونی.

۷- اعزام بازرس یا بازرسان جهت انجام تحقیق و بررسی شکایات وارده، و لزوم همکاری مسئولین ذی ربط با آنان.

۸- اعلام تخلف مسئولین دستگاه‌ها (در طرز کار خود) به مراجع صالحه قضائی برای رسیدگی خارج از نوبت.

۹- اقدام قانونی نسبت به گزارش نهایی تحقیق و تفحصهای واصله از کمیسیونهای تخصصی.

۱۰- ارائه گزارشهائی که مربوط به عموم باشد به هیأت رئیسه مجلس، و قرائت آن در جلسه علنی مجلس.

۱۱- تقاضای انجام بازرسی فوقالعاده از سازمان بازرسی کل کشور.

فصل دوم: تشکیلات کمیسیون

ماده ۲- کمیسیون دارای ۸ عضو دائم و ۱۳ عضو دیگر است که طبق ماده ۳۲ آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی انتخاب می‌شوند.

تبصره - اعضاء غیر دائم کمیسیون پس از غیبت در سه جلسه متوالی و یا ۵ جلسه متناوب در طول یکسال، مستعفی شناخته می‌شوند و باید کمیسیون مربوطه جانشین آن‌ها را معین کند.

ماده ۳- کمیسیون اصل نود دارای دو واحد می‌باشد:

۱- واحد رسیدگی به طرزکار‌ها و شکایات واصله که اعضای آن را نمایندگان عضو، مشاورین و کار‌شناسان کمیسیون تشکیل می‌دهند.

۲- واحد دفتر برای اداره امور اجرائی که اعضاء آنرا کارمندان مجلس تشکیل می‌دهند.

الف- واحد رسیدگی به طرزکار‌ها و شکایات واصله

ماده ۴- برای رسیدگی به طرزکار مجلس، قوای مجریه، قضائیه و شکایت‌ها یا گزارشهای مربوطه سه حوزه تشکیل می‌گردد:

۱- حوزه رسیدگی به طرز کار قوه مجریه و شکایات مربوطه

۲- حوزه رسیدگی به طرز کار قوه قضائیه و شکایات مربوطه

۳- حوزه رسیدگی به طرز کار مجلس (و امور ویژه) و شکایات مربوطه

تبصره: هریک از این سه حوزه می‌توانند حسب اقتضاء، کمیته‌هائی را تشکیل دهند.

مسئولیت این حوزه به عهده یکی از نواب رئیس و معاونت آن به عهده یکی از اعضای کمیسیون خواهد بود و در آن پنج کمیته به شرح ذیل تشکیل می‌گردد:

کمیته فرهنگی: برای رسیدگی به طرز کار و شکایات در محدوده وظایف کمیسیون‌های فرهنگی و آموزش و تحقیقات مربوط به وزارتخانه‌های آموزش و پرورش- علوم، تحقیقات و فناوری- فرهنگ و ارشاد اسلامی- سازمان حج و زیارت - سازمان اوقاف و امور خیریه - سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری - سازمان صدا و سیما- سازمان تبلیغات اسلامی- سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی- سازمان تربیت بدنی - سازمان ملی جوانان - سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای - دانشگاه آزاد اسلامی و...

کمیته اقتصادی: برای رسیدگی به طرز کار و شکایات در محدوده وظایف کمیسیون‌های اقتصادی و برنامه، بودجه و محاسبات مربوط به وزارتخانه های بازرگانی - امور اقتصادی و دارائی- بانک ها- بیمه‌ها - گمرک جمهوری اسلامی ایران - بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی و...

کمیته سیاسی و نظامی: برای رسیدگی به طرز کار و شکایات در محدوده وظایف کمیسیون‌های امنیت ملی و سیاست خارجی و شورا‌ها و امور داخلی کشور مربوط به ریاست جمهوری، معاونت‌ها و سازمانهای تابعه آن (که در کمیته های دیگر ذکر نشده) - وزارتخانههای کشور- دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح- امور خارجه- نیروهای نظامی و انتظامی- استانداریها- شهرداریها- شوراهای اسلامی و...

کمیته اجتماعی: برای رسیدگی به طرز کار و شکایات در محدوده وظایف کمیسیون‌های بهداشت و درمان و اجتماعی مربوط به وزارتخانه های بهداشت، درمان و آموزش پزشکی- کار و امور اجتماعی- رفاه و تأمین اجتماعی - تعاون - بنیادشهید و امور ایثارگران انقلاب اسلامی - جمعیت هلال احمر- بنیاد پانزده خرداد- و...

کمیته فنی و عمرانی: برای رسیدگی به طرز کار و شکایات در محدوده وظایف کمیسیون‌های صنایع و معادن، عمران، انرژی و کشاورزی، آب و منابع طبیعی مربوط به وزارتخانه‌های نیرو- ارتباطات و فناوری اطلاعات- صنایع و معادن- مسکن و شهرسازی- راه و ترابری- نفت - جهاد کشاورزی- سازمان حفاظت محیط زیست- بنیاد مسکن انقلاب اسلامی و...

مسئولیت این حوزه به عهده یکی از نواب رئیس و معاونت آن به عهده یکی از اعضای کمیسیون خواهد بود و برای این حوزه کمیتهای به نام کمیته قضائی جهت رسیدگی به طرز کار و شکایات واصله از قوه قضائیه (مشتمل بر دیوانعالی کشور- سازمان بازرسی کل کشور- دیوان عدالت اداری- دادستانی کل کشور- سازمان ثبت اسناد و املاک کشور- سازمان قضائی نیروهای مسلح- سازمان پزشکی قانونی- سازمانزندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور- دادگستری‌ها)، وزارت دادگستری، ستاد اجرائی فرمان حضرت امام (ره) و... تشکیل می‌شود.

۳- حوزه رسیدگی به طرزکار مجلس (و امور ویژه) و نیز شکایات مربوطه

مسئولیت این حوزه و انتخاب معاونت آن به عهده رئیس کمیسیون می‌باشد و برای این حوزه کمیته ای به نام کمیته مجلس و امور ویژه جهت رسیدگی به طرز کار مجلس، نمایندگان آن، کمیسیون‌ها، شعب، دیوان محاسبات کشور، مرکز پژوهش‌ها و... و شکایات مربوط به آن‌ها تشکیل می‌شود. این کمیته به امور ویژه (گزارشهای مربوط به وزارت اطلاعات، امنیت ملی کشور، و کلیه مواردی که دارای طبقه بندی تلقی می‌شود) نیز رسیدگی می‌کند.

ماده ۵- هر یک از کمیته های کمیسیون دارای یک رئیس، یک معاون، یک دبیر و به تعداد لازم مشاور و کار‌شناس خواهد بود که توسط هیأترئیسه کمیسیون انتخاب می‌گردند.

تبصره ۱- هیأت رئیسه می‌تواند با موافقت کمیسیون از نمایندگان ادوار مجلس در کمیته‌ها استفاده کند.

تبصره ۲- هیأت رئیسه کمیسیون، روسای کمیته‌ها و نمایندگان کمیسیون در مجامع و شورا‌ها از میان اعضای ثابت کمیسیون انتخابمیگردند. ولی با نظر هیأت رئیسه کمیسیون سایر اعضاء کمیسیون نیز می‌توانند بعنوان روسای کمیته‌ها و نماینده کمیسیون در مجامع و شورا‌ها عضویت و یا شرکت داشته باشند.

تبصره ۳- هر یک از اعضاء غیر ثابت کمیسیون متناسب با کمیسیون تخصصی خود باید عهده دار وظیفهای در کمیته مربوطه باشند.

تبصره ۴- در هر مورد که به اظهارنظر مشاوران و یا کار‌شناسان رشته خاصی نیاز باشد، رئیس کمیته مراتب را به رئیس کمیسیون گزارش می‌کند تا با موافقت وی پیگیری شود.

تبصره ۵- برای موضوعاتی که (به تشخیص هیأت رئیسه کمیسیون) مربوط به کمیته های مختلف باشد کمیته خاص (مرکب از اعضاء کمیته‌های مربوطه) تشکیل می‌شود.

تبصره ۶- هیچ یک از کمیته‌ها نمی‌توانند در پرونده‌ها و امور کمیته های دیگر دخالت کنند مگر با نظر رئیس یا هیأت رئیسه کمیسیون.

تبصره ۷- هیأت رئیسه کمیسیون می‌تواند حسب ضرورت برای هر یک از کمیته‌ها، گروههای کاری تخصصی به صورت موقت یا دائم ایجاد نماید.

ب- واحد دفتر:

ماده ۶- امور اداری کمیسیون و اجزاء آن و نیز مرخصی، حضور و غیاب و سایر مسائل اداری بازرسان، مشاوران و کار‌شناسان توسط مدیرکل دفتر اجرائی و زیر نظر رئیس کمیسیون انجام می‌پذیرد.

ماده ۷- هیأت رئیسه کمیسیون حقوقدانان، مشاوران، کار‌شناسان کمیسیون به ویژه دبیر کمیسیون را از میان افراد متقی، امین، با تجربه، با حسن شهرت، متخصص (متناسب با وظایف و نیازهای کمیسیون) انتخاب و به سازمان اداری مجلس جهت صدور احکام آنان معرفی می‌نماید.

ماده ۸- در صورتی که مدیرکل دفتر اجرائی کمیسیون، عدم صلاحیت یکی از کارکنان را احراز کند پس از موافقت رئیس یا هیأت رئیسه کمیسیون او را به سازمان اداری مجلس معرفی خواهد کرد.

ماده ۹- کلیه نامه‌های طبقه بندی شده زیر نظر رئیس کمیسیون مفتوح می‌گردد.

تبصره: مسئولین کمیته‌ها هر مطلبی را که مربوط به امور ویژه تشخیص دهند باید به کمیته مربوطه منتقل کنند.

فصل سوم: آیین رسیدگی به شکایات

ماده ۱۰- کلیه نامه‌ها، گزارش‌ها و شکایات واصله توسط اداره کل دفتر اجرائی کمیسیون ثبت، بررسی و خلاصه آن با پیشنهاد مشخص حداکثر ظرف مدت یک هفته به مسئول ارجاعات کمیسیون منعکس می‌شود.

ماده ۱۱- مسئول ارجاعات (که منتخب هیأت رئیسه از بین اعضاء ثابت کمیسیون است) مواردی را که خارج از صلاحیت کمیسیون تشخیصدهد توسط دفتر اجرائی (همراه با راهنمایی‌های لازم برای پیگیری) به شاکی اعلام می‌کند. سایر موارد جهت اقدام به کمیته‌های مربوطه ارجاع می‌گردد.

ماده ۱۲- کلیه شکایت‌های دریافتی، به ترتیب وصول به کمیته‌های مربوطه، مورد رسیدگی قرار می‌گیرد، و در هریک از مراحل رسیدگی نیز باید به ترتیب وصول به‌‌ همان مرحله، اقدامات لازم انجام گیرد مگر در موارد ضروری به تشخیص مسؤل کمیته.

ماده ۱۳ - در مواردی که رسیدگی به یک پرونده فوریت داشته باشد واعضاء کمیته مربوطه در دسترس نباشند، یا به هر دلیلی مصلحت نباشد بنا به تشخیص رئیس یا هیأت رئیسه کمیسیون آن را به کمیته دیگری ارجاع داده یا شخصاً اقدامات لازم را انجام می‌دهد.

ماده ۱۴- دفتر اجرائی موظف است نتیجه اقدامات انجام شده توسط کمیسیون را به اطلاع شاکی برساند مگر در امور طبقه بندی شده یا مواردی که مسؤل کمیته موافق نباشد.

ماده ۱۵- مسئول هرکمیته شکایات واصله را بین نمایندگان عضو کمیته، مشاوران، و کار‌شناس مربوطه که مسئولیت کارگزاری را هم به عهده دارد توزیع می‌کند. کار‌شناس مزبور باید ظرف مدت کمتر از یک ماه کلیه وظائف محوله به خود را با سریع‌ترین ابزار ممکنه اعم از تلفن، فاکس، مذاکره و... انجام داده، ابهامات و نقائص اسنادی پرونده را بر طرف نموده و جهت تصمیمات بعدی به مسئول کمیته تقدیم نماید تا وی دستورات مقتضی را صادر کند. این مدت با نظر مسئول کمیته برای یک بار قابل تمدید است.

ماده ۱۶- هیچ پروندهای نباید بیش از چهار ماه در کمیته بماند مگر آنکه رئیس کمیته ادله کافی این امر را به هیأت رئیسه کمیسیون ارائه نماید.

ماده ۱۷- هر پرونده ای پس از تصمیم گیری نهایی، جهت اقدامات بعدی (بایگانی یا گزارش به هیات رئیسه کمیسیون) با امضاء مسئول کمیته به مدیرکل دفتر اجرائی کمیسیون ابلاغ می‌گردد.

ماده ۱۸- هر پرونده پس از موافقت هیأت رئیسه کمیسیون در دستور کار کمیسیون قرار می‌گیرد.

ماده ۱۹- شکایاتی که ناشی از نقص یا ابهام قوانین در طرز کار قوای سه گانه است پس از بررسی درکمیته ذیربط، با پیشنهاد اصلاح قانون مربوطه به هیأت رئیسه کمیسیون گزارش می‌شود تا پس از بحث و بررسی در جلسه عمومی کمیسیون مطرح و در صورت تأیید نهائی جهت اصلاح قانون مزبور به دولت یا کمیسیون مربوطه ارائه شود.

ماده ۲۰- کلیه پیشنهادات ابتدائی راجع به اصلاح قوانین و طرز کار دستگاه‌ها باید به تصویب کمیسیون رسیده باشد.

ماده ۲۱- کلیه مکاتبات با رهبری، سران قوای سه گانه، رؤسای مجمع تشخیص مصلحت نظام، شورای نگهبان، مجلس خبرگان رهبری و شورای عالی انقلاب فرهنگی، فرماندهان ارشد نیروهای مسلح (ستادکل، ستاد مشترک، نیروهای سه گانه و ناجا)، معاون اول رئیس جمهور و نظائر آن‌ها با امضاء رئیس کمیسیون انجام می‌گیرد.

مکاتبه با سایر معاونین رئیس جمهور، وزراء و همطرازان آن‌ها با امضاء رئیس یا نواب، ومکاتبه با سایرمقامات کشوری، لشکری وقضائی حسب موضوع با امضاء رئیس کمیته مزبور هم انجام می‌گیرد.

تبصره: رئیس کمیسیون می‌تواند در موارد ضروری امضاء نامه های فوق الذکر را بصورت موردی به نواب رئیس محوّل کند.

ماده ۲۲-مسئولین کمیسیون باید در ارسال مفاد شکوائیه‌ها برای دیگران رعایت اخلاق اسلامی و احتیاطات لازم را خصوصاً در مسائل امنیتی بنمایند.

ماده ۲۳- اگر دستگاههای ذی ربط حداکثر تا یک ماه از تاریخ دریافت نامه کمیسیون در اعلام پاسخ تعلل نموده یا پاسخ قانع کنندهای ارائه ننمایند رئیس کمیته باید پس از یکبار پیگیری و عدم وصول پاسخ، گزارشآن را به هیأت رئیسه کمیسیون ارائه کند تا تصمیم مقتضی اتخاذ گردد.

ماده ۲۴- دعوت از رؤسای قوای سه گانه پس از پیشنهاد رئیس کمیسیون و تأیید هیأت رئیسه و تصویب دو سوم اعضاء کمیسیون با اطلاع هیأت رئیسه مجلس انجام می‌گیرد.

ماده ۲۵- دعوت از مسئولین قوای ثلاثه به کمیسیون با رعایت ماده ۲۱ انجام می‌شود.

ماده ۲۶- مدیرکل دفتر اجرائی کمیسیون می‌تواند حسب دستور مسؤل کمیته و متناسب با مخاطبین نامه‌ها، پیگیری نامه های ارسالی وی را امضاء نماید.

ماده ۲۷- مدیرکل دفتر اجرائی کمیسیون می‌تواند نامه های مربوط به رؤسای بخشهای مختلف سازمان اداری مجلس را امضاء نماید.

ماده ۲۸- چنانچه با پیشنهاد مسئولین کمیته‌ها و تشخیص هیأت رئیسه یا مسئول کمیسیون برای تحقیق در پرونده‌ای نیاز به اعزام هیات باشد آن هیات با ابلاغ رئیس کمیسیون به محل اعزام می‌شود. هیات مذکور موظف است پس از پایان مأموریت گزارش سفر خود را (همراه با نظریه و پیشنهاد) حداکثر ظرف ۱۵ روز به رئیس کمیسیون ارائه نماید. این گزارش با موافقت هیأت رئیسه و تصویب کمیسیون منتشر خواهد شد.

تبصره: درهیأت اعزامی باید یکی از نمایندگان مجلس (با اولویت رئیس ‌کمیته مربوطه) به عنوان رئیس، و مشاور و کار‌شناس کمیته (با موافقت رئیس کمیسیون) حضور داشته باشند. حضور کار‌شناسان سایر دستگاه‌ها نیز با موافقت رئیس کمیسیون بلامانع است.

ماده ۲۹- گزارش کلیه پرونده هائی که لازم است در صحن علنی مجلس قرائت شود باید به تصویب کمیسیون رسیده باشد.

ماده ۳۰- مقامات دولتی، قضائی و نمایندگان مجلس تنها با درخواست کتبی و موافقت رئیس کمیسیون می‌توانند اسناد موجود در کمیسیون را رویت کنند.

ماده ۳۱- اسناد و اوراق پرونده‌ها نباید از کمیسیون خارج گردد، مگر در موارد ضرورت با موافقت کتبی رئیس کمیسیون.

ماده ۳۲- مدیــرکل دفتر اجرائی کمیسیون می‌تواند درجلسات رسمی کمیسیون و هیات رئیسه شرکت کند، مگر در موارد خاصّ.

این آیین نامه در ۳۲ ماده و ۱۲ تبصره در تاریخ ۳/۶/۸۸ به اتفاق آراء به تصویب کمیسیون رسید.

منبع: باشگاه خبرنگاران