به مناسبت وفات سعدي شيرازي؛

فرمانرواي مُلک سخن

او با خلق آثاري شگرف و پر تأثير در عرصه ي نظم و نثر بي رقيب مانده است. به اعتبار همين استادي مسلم در شعر و نثر، اين شاعر و نويسنده را فرمانرواي قلمرو سخن فارسي ناميده ايم.

کد خبر: ۵۲۳۶۴

سه‌شنبه - ۲۴ آذر ۱۳۸۸ / December 15, 2009

گروه انديشه؛ ابو محمد مشرف الدين مصلح بن عبدالله، متخلص به سعدي، شاعر و نويسنده ي بزرگ ايران که به افصح المتکلمين معروف شده است، بي گمان بزرگ ترين شاعريست که بعد از فردوسي آسمان ادب پارسي را به نور خيره کننده ي خود روشن ساخت و آن روشني با چنان نيرويي همراه بود که پس از گذشت هفت قرن از تأثير آن کاسته نشده است و اين اثر تا پارسي بر جاي است همچنان برقرار خواهد ماند.

درباره ي تاريخ تولد، وفات و دوران زندگي او نظرات متفاوتي ديده مي شود چنان که تاريخ تولدش را از 585 تا 606هجري و سال وفاتش را 691 تا 695 احتمال داده اند.

به هر حال سعدي در شيراز ولادت يافت و در کودکي از پدر يتيم ماند. خانواده و قبيله ي او غالباً عالمان دين بوده اند و سعدي هم بعد از تحصيل مقدمات از شيراز بيرون آمد و به بغداد رفت و حدود سال 623 در مدرسه ي نظاميه سکونت گزيد و به تکميل معلومات پرداخت. در بغداد تا مدتي به تحصيل علم پرداخت و پس از آن به شام و حجاز رفت و زيارت حج به جا آورد و در شام يک چند به وعظ و همچنين به سياحت و عبادت پرداخت و به سال 655 هجري و در عهد سلطان اتابک ابوبکر بن سعد به شيراز باز آمد.

در مراجعت به شيراز سعدي در شمار نزديکان اتابک و پسرش در آمد و بوستان و گلستان را به نام اتابک بن سعد تأليف نمود. وي در عين انتساب به دربار و مدح پادشاهان، شاعري درباري نبود، بلکه زندگي را به آزادگي و ارشاد و خدمت به خلق در خانقاه مي گذرانيده و با حرمت بسيار زندگاني را به سر مي برده است.

بعد از زوال سلغريان باز سعدي از شيراز خارج شد و به بغداد و حجاز رفت و ظاهراً در بازگشت از اين سفر بود که از طريق آسياي  صغير به آذربايجان رفت و  مورد تکريم شمس الدين محمد جويني و برادرش عطاملک جويني قرار گرفت. داستان ملاقات او با همام تبريزي که تذکره نويسان گفته اند، بايد در همين اوقات اتفاق افتاده باشد و احتمال مي رود که سفر او به آسياي صغير و ملاقات او با جلال الدين محمد بلخي(مولوي) هم در همين ايام است. در آثار سعدي اشاراتي هم به مسافرت هاي او در يمن، بلخ، باميان، هند و کاشغر هست که احتمالاً ادعاي صرف و براي صحنه سازي حکايات موضوعه ي اوست. اواخر عمر سعدي در شيراز گذشت و بنا بر مشهور هم در زاويه ي خويش که اکنون سعديه  خوانده مي شود، مدفون گشت.

اقامت و تحصيل سعدي در ديار عرب سبب تبحر در عربيت و آشنايي او با ادب عربي گشت و مناسبت و مشابهت بعضي از مضامين نظم و نثر او با آثار شاعران و نويسندگان عرب حاصل اين آشنايي است. چنان که قصايد عربي و ملمعات او نيز گواه تبحر اوست در زبان عربي. طرز بيان سعدي بر انسجام لفظ و رقت معني استوار است.

سعدي به اهميت زبان محاوره و بي تکلف وقوف تمام داشته و يکي از رازهاي سهل ممتنع بودن شعر او استفاده از همين زبان و به کار گرفتن ذخيره هاي بي پايان آن است. شهرت او بيشتر در غزل است که حتي مايه ي رشک بعضي از معاصران وي شده است. امير خسرو دهلوي و خواجو و حافظ نيز او را در اين شيوه استاد شمرده اند. در قصايد و مدايح او صراحت لهجه ايست که در کلام ديگران نيست و اين شيوه ي بيان که ملامت و نصيحت را با مدح و تشويق مي آميزد، مخصوص اوست.

آثار سعدي متنوع و بسيار است و تمام آن ها از نظم و نثر تحت عنوان کليات سعدي جمع  و تدوين شده است:

آثار منثور: 1-مجالس پنجگانه: در برگيرنده ي مجالس خطابه و سخنراني سعدي است. 2- رساله در پاسخ صاحب ديوان 3- رساله در عقل و عشق 4- نصيحه الملوک 5- گلستان از شاهکارهاي ادبي- هنري کلاسيک جهان به شمار مي رود که سعدي آن را به سال 656 و در مدتي کمتر از سه ماه تأليف کرده است در هشت باب به اين مضمون: در سيرت پادشاهان، در اخلاق درويشان، در فضيلت قناعت، در فوائد خاموشي، در عشق و جواني، در ضعف پيري، در تأثير تربيت، در آداب صاحبت.

آثار منظوم: 1- بوستان يا سعدي نامه: يکي از شاهکارهاي شعر فارسي است که در اخلاق و تربيت و وعظ و تحقيق است و در ده باب تنظيم شده است: عدل، احسان، عشق، تواضع، رضا، ذکر، تربيت، شکر، توبه، مناجات و ختم کتاب. تاريخ اتمام کتاب سال 655 و تعداد ابيات آن در حدود 4000 است.

2- قصائد عربي: که حدود هفتصد بيت مي شود و مشتمل است بر موضوعات غنايي و مدح و اندرز و مرثيه. 3- قصائد فارسي: در ستايش پروردگار و مدح و اندرز و نصيحت بزرگان و پادشاهان معاصر وي 4- مراثي 5- ملمعات و مثلثات و ترجيعات 6- طيبات 7- بدايع 8- خواتيم 9- غزل قديم 10- صاحبيه 11-خبيثات 12- رباعيات 13- مفردات

/انتهاي پيام/