پافشاري نخستين روحاني اينترنتي بر حفظ سنت‌هاي حوزوي

حجت‌الاسلام مهدي هادوي‌تهراني، نخستين روحاني اينترنتي در ايران که از 17 سال قبل، پاسخ‌گويي به پرسش‌هاي ديني در شبکه جهاني اينترنت را آغاز کرده است، بر حفظ سنت‌هاي حوزوي تاكيد كرد.

کد خبر: ۵۵۴۰۱

دوشنبه - ۲۱ دی ۱۳۸۸ / January 11, 2010

به گزارش گروه معارف «شبکه خبر دانشجو» به نقل از حوزه نيوز، حجت الاسلام هادوي تهراني هم اکنون استاد خارج فقه و اصول حوزه علميه قم، رئيس هيئت علمي بعثه مقام معظم رهبري و آشنا به چهار زبان خارجي است.

اين استاد حوزه که براي نخستين بار در اين عرصه، درس خارج خود را با ديتا پروژکتور عرضه کرده و سفرهاي متعدد علمي به خارج از کشور داشته است، به پرسش‌ها در مصاحبه با مرکز خبر حوزه درباره تحول در حوزه پاسخ داد و بر ضرورت توجه به سنت‌ها و اصالت‌هاي حوزوي تاکيد کرد.

آنچه در پي مي‌آيد حاصل گفت‌وگو تحول‌گرا در حوزه است.

× به نظر شما تحول در حوزه هاي علميه تا چه اندازه ضرورت دارد؟

- تحول در حوزه لازم است و حيات يک ساختار پويا،مرهون تحول مستمر آن ساختار است و اين امر دغدغه جديدي براي حوزه نيست، يادم هست در اواخر حيات حضرت امام (ره) برخي از دوستاني که همين ترديد و دغدغه را داشتند با مقام معظم رهبري که در آن موقع رئيس جمهور بودند،تماس گرفتند و قرار شد مقدمات يک اجلاس براي بازنگري در مسائل حوزه فراهم بشود و امام،پيامي دادند که معروف به منشور روحانيت شد و علما،فضلا و مدرسين حوزه مشارکت گسترده اي در آن اجلاس داشتند. بعدها که مقام معظم رهبري مسئوليت رهبري را بر عهده گرفتند: داستان تحول به صورت جدي مطرح بود.به خصوص بعد از اولين سفر رسمي ايشان به قم و سخنراني در مدرسه فيضيه،ستادي در حوزه که مديريت آن با آيت الله استادي بود تشکيل شد.در آنجا به همت جمعي از دوستان فاضل کار کارشناسي مفصلي انجام شد.به هر حال مي خواهم عرض کنم که دغدغه تحول در حوزه دغدغه جديدي نيست و همواره در حوزه مطرح بوده است، اما در دوره هاي مختلف افت و خيز داشته است.

× پرداختن به موضوع تحول با چه آفت هايي ممکن است همراه گردد؟

- عدم شناخت دقيق از ساختار و ارزشهاي نهفته در حوزه باعث مي شود که ما محاسن حوزه را در بازسازي آن از دست بدهيم.اگر محاسن بخواهد فداي تحول شود، من تحول را فداي محاسن مي کنم.علي رغم اهميت تحول در حوزه،شناخت دقيق حوزه و ارزشهاي حوزوي بسيار مهم است. بازنگري،بازشناخت و احياء سنت هاي حوزوي فراموش شد ما را به بسياري از مواردي که که در تحول به دنبالش هستيم،مي رساند.گاهي اوقات اين سئوال را مي پرسند که در مجامع علمي دنيا چه چيزهايي است که ما بتوانيم از آنجا الگو بگيريم و در حوزه استفاده کنيم،من معتقدم آنها خيلي چيزي ندارند که به ما بدهند.

× چطور؟

- آنها چيزهايي که دارند از حوزه هاي اسلامي گرفته‌اند، يعني اگر شما برويد به دانشگاههاي سوربن، اکسفورد،کمبريج و ... مي ببينيد اينها سنت‌هاي حوزه ها را که در جريان ارتباط اسلام و اروپا و نيز جنگهاي اندلس و صليبي منتقل شده،حفظ کرده اند؛شما معماري سنتي اسلامي را مي توانيد در معماري آکسفورد ببينيد،اينها حتي در معماري تحت تاثير بوده اند.

× براي تحول واقعي در حوزه چه بايد کرد؟

- بايد با دقت خود حوزه و توانايي هاي حوزه را بشناسيم، يعني به جاي اينکه به فکر اين باشيم که با نگاه به بيرون و الگو گرفتن از مراکز آموزشي بيرون براي حوزه نسخه نويسي کنيم،به فکر بازنگري در ريشه ها و هويت اصلي حوزه باشيم.ما الان گرفتار ضعف شده ايم،بايد ببينيم چطور يک روزي حوزه جلوتر از تحولات عالم حرکت مي کرده و امروز اين اتفاق نمي افتد.حوزه در سنت نبوي و سنت اهل بيت (ع) ريشه دارد.اساسا بنيانگذار حوزه هاي علميه،شخص پيامبر اکرم (ص) و در ادامه ائمه اطهار (ع) بوده اند.البته به اين دليل که بروز و ظهور حوزه امام صادق(ع) فراوان شد،آن چه شهرت گرفته در خصوص ايشان است، ولي معنايش اين نيست که ائمه قبلي فاقد اين حلقه ها بودند.ما امروز مي بينيم که ابن عباس شاگرد تفسيري علي بن ابي طالب (ع) است، واقعا ايشان حوزه درسي به اين معنا داشته است و خود پيامبر اکرم (ص)،اولين معلم و تاسيس  کننده حوزه هاي علميه بوده است لذا سنت هاي موجود در حوزه بسيار ارزشمند است و تغيير ساختار حوزه و بي توجهي به اين سنت ها، امکان از بين رفتن سنت ها را دارد.

× توجه امام خميني(ره) به موضوع تحول در حوزه چگونه بوده است؟

- امام(ره)،پيشگام تحول در حوزه بوده است، اگر بخواهيم از کساني که به نوعي در حوزه ها تحول ايجاد کردند،نام ببريم با قطعيت مي توانيم از امام(ره) نام ببريم که بارزترين چهره در تاريخ تفکر اسلامي است،البته امام(ره) اين نگراني را داشتند که مبادا اصالت ها از بين برود، لذا بر فقه سنتي جواهري تاکيد مي کردند.در عين حال بايد توجه داشت که فقه سنتي به معناي تقليد از فتاواي گذشتان و يا تکرار آنها نيست که خود امام رحمت الله عليه چنين نکردند.

× بايسته هاي توسعه و تقويت فرهنگ تحول در حوزه چيست؟

- اولا بايد ريشه ها و اصالت هاي حوزه را درک و نقاط قوتي که در گذشته بوده بازشناسي کنيم.ثانيا گرايش ها و در واقع کشش ها را در حوزه بشناسيم.آن کساني در حوزه موفق بوده و خواهند بود که بتوانند در عين نوآوري،حريم و مرزها را حفظ کنند.نوآوران واقعي براي حوزه شخصيت هايي مثل صدرالمتالهين،خواجه نصيرالدين طوسي،شيخ طوسي، علامه حلي، شهيد صدر و حضرت امام بوده اند.

براي تقويت فرهنگ تحول بايد به سوي تحول ضابطه مند برويم و اين کاري نيست که يک گروه بتواند انجام بدهد بلکه نيازمند مشارکت عمومي تمام حوزه است البته هر کس سهم خود را دارد.بايد با مديريت صحيح،نگراني هايي را که احيانا بابت حفظ اصول بين مراجع و مدرسين وجود دارد،رفع کنيم.اين تصور غلطي است که بعضا مي گويند جوانها دنبال تحول هستند و آنهايي که سن بيشتري  دارند مخالفند؛اينطور نيست بزرگترهاي حوزه پيشگامان تحول در حوزه بوده و هستند، خود اينها اجتهاد را به ما ياد داده اند، اما اين نگراني بوده و هست وقتي در خود مقام معظم رهبري و ساير بزرگان هست که ارزشها و معيارها حفظ بشود و همه به دنبال اين هستند که معايب رفع و محاسن حفظ شود، همه به دنبال اين هستند که نوآوري با حفظ اصول و معيارها باشد و اين خيلي مهم است، ما نيازمند آگاهي و شناخت دقيق از حوزه است.بعضي ها يک ظواهري از بيرون را ملاحظه مي کنند و فکر مي کنند که خيلي قوت دارد، بدون اينکه واقعيت اين ظواهر تحليل شود،الگو برداري مي کنند.

× تحليل شما از نظام آموزشي موجود در مراکز آموزش عالي چيست؟

-                به عنوان مثال ساختار آموزشي نوين در ايران،دستاورد غرب است؛اين دانه اي که غرب کاشته است براي اين نکاشته که ايران از آن بهره‌مند بشود، اين را کاشته که خودش از آن بهره ببرد، درست است که ما بعد از انقلاب سعي کرديم از اين دانه براي خودمان بهره ببريم، ولي خيلي وقت ها اين دانه آن هدف را تامين مي کند و ما نمي توانيم اين واقعيت را ناديده بگيريم، بسياري از بهترين تحصيلکرده هاي دانشگاهي ما نهايتا جذب آنجا مي شوند، شاگرد اول هاي المپيادهاي ما در بهترين دانشگاه هاي آنها جذب مي شوند و اصلا اگر جذب نشوند خلاف قاعده است، بنابراين به اين دانشگاه داخلي نمي شود نگاه کرد و الگو برداري کرد. بنده از ابتدا در بحث وحدت حوزه و دانشگاه به اين نکته تاکيد داشتم که دانشگاه بايد به حوزه نگاه و الگوبرداري کند تا بتواند جريان خود را اصلاح نمايد،حوزه نمي تواند به دانشگاه نگاه کند.به اصطلاح آواز دهل شنيدن از دور خوش است، من نمي گويم هر چه در بيرون است خوب نيست، ولي اينقدر که تصور مي شود  نيست. من يک وقتي خدمت حضرت آيت الله فاضل (ره) نکته اي عرض کردم، ايشان فرمودند که تو با نظم در حوزه مخالفي، عرض کردم نه من به شدت معتقد به نظم هستم، اما نظم هر ساختاري متناسب با خود آن ساختار بايد باشد، گفتم آقا اگر شما نظم يک سربازخانه را بخواهي بياوريد به حوزه اين کمک به حوزه نيست، اين نظم،آنجا به درد مي خورد، اما اينجا به درد نمي خورد حتي نظم دبيرستان را بياوريد اين هم به درد نمي خورد متاسفانه بعضي وقت ها به اسم اينکه مي خواهيم حوزه نظم پيدا کند الگوبرداري هاي خيلي ابتدايي از نظم هايي مي کنيم که موفقيتش مشخص نيست و اينجا صدمه مي بين.

ما در حوزه دستکاري کرده و يکسري برنامه هاي جديد آورده ايم.امروز اگر مي خواهيم تحول در حوزه مديريت بشود واجب است مديريت حوزه بيايد و کل کارهايي را که در طول اين سي سال اتفاق افتاده است،منصفانه بررسي کند و ببيند که ما واقعا چقدر موفق بوده ايم و چقدر نقطه ضعف داشته ايم، آنگاه موفقيت ها تقويت شود و نقطه ضعف ها قوت پيدا کند.يک وقتي حضرت آيت الله فاضل فرمودند که «مي خواهيم حوزه اي داشته باشيم که به جاي يک شيخ انصاري صدها شيخ انصاري پيدا بشود» بنده به جسارت و فضولي عرض کردم که مي ترسم يک دستکاري بکنيد که همان يک دانه هم پيدا نشود؛البته ايشان چند سال بعد من را احضار کردند و گفتند که فلاني! چند سال گذشته يک مطلبي را گفتي، حالا من رسيده ام که آن بحران دارد اتفاق مي افتد.واقعا بايد آسيب شناسي کنيم که چه تعداد طلبه مستعد و با عشق و علاقه به حوزه آمدند و دلزده شدند و چرا اينگونه شده است.چه باعث شده است که اينها بروند و احيانا بعضي ها منحرف شوند؟

بنده از نزديک شاهد بودم که چه آدمهايي با چه زحمت هايي آمدند خود را به حوزه رساندند و بعد دلزده شدند ما بايد اين را بفهميم و درمان کنيم.

× در مجموع ارزيابي شما از شرايط فعلي حوزه چيست؟

- معتقدم همين حوزه با تمامي کاستي هايي که دارد قطعا قوي تر از تمام دانشگاه ها و مراکز آموزش عالي کشور است.ممکن است در آنجا تک دانه هايي شکوفا شوند، ولي در کليت،اينجا قوي تر است.بنده دانشجو بوده ام و هم اکنون در وزارت علوم،رييس گروه فقه و حقوق شوراي بررسي متون هستم و يکي از بنيانگذاران رشته فلسفه در دانشگاه صنعتي شريف به شمار مي روم و با اطلاع عرض مي کنم که هيچ يک از مراکز آموزش عالي در برايند،کارشان به قوت و توان حوزه نيست و حتي اين حوزه فعلي از بسياري مراکز آموزشي دنيا جلوتر است.

× ارتباط علمي حوزه با مجامع علمي جهان چه برکاتي مي تواند داشته باشد؟

- يکي از مشکلات حوزه اين است که جزيره بسته است و تعاملش با دنيا کم است، اما اگر همين حوزه با دنيا تعامل علمي پيدا مي کرد، اگر همين حوزه مي توانست مفاهيمي که توليد کرده به دنيا عرضه کند مي ديديد که چقدر با بهت جهانيان روبرو مي شد.کسي از حوزه توقع ندارد که ماهواره و يا موشک به آسمان بفرستد ما کار خودمان را انجام مي دهيم.

× نظر شما در خصوص توسعه دانش هاي ديني در حوزه چيست؟

- يکي از ضعف هاي حوزه اين است که ما به همه علوم اسلامي سهمي را که شايسته آنها بوده، نداده ايم؛نمي گويم سهم همه مساوي باشد ولي سهم شايسته اي که بايد به کلام،فلسفه و يا تفسير داده مي شد،نداده ايم البته تلاشهايي شده و مراکز تخصصي ايجاد شده، اما حوزه، حوزه فقه و اصول است و غني ترين تحقيقات و پژوهش ها در اين بخش قرار دارد.بنابراين يکي از کارهايي که بايد بشود همين توسعه دانشهاي ديني در حوزه و بازگشت به سنت هاي حوزه کهن است.البته توجه به اين سنت ها به معناي عدم بهره مندي از ابزار روزآمد نيست.

× براي بهره مندي از امکانات و روش هاي بيروني چه ظرافت هايي را بايد مورد توجه قرار داد؟

- تصور اسلام از علماي دين با تصور مسيحيت کاملا متفاوت است.در مسيحيت،روحاني واسطه بين خدا و خلق است، اما در اسلام،عالمان دين را داريم که اينها متخصصان دين هستند، بنابراين در اسلام به هويت علم خيلي اهميت داده شده است.اسلام با اين ادعا به ميدان مي آيد که اگر شما بدانيد به من اعتقاد پيدا مي کنيد، بر خلاف تصوراتي که در مسيحيت وجود دارد که بين علم و دين تنافي است و مثلا فرقه هايي در مسيحيت داريم که مي گويد ايمان براي حوزه هاي جهل انسان است، لذا بعضي از انديشمندان غربي در نيمه اول قرن بيستم و برخي اکتشافات علمي،تعبير به مرگ خدا کردند و راسل در آخرين جشن تولدش گفت که ديگر دوران دين گذشته است.در حالي که در اسلام،علم في نفسه مقدس و ارزش است و در قرآن و روايات بر علم و عالم تاکيد شده است.همه اينها نشان مي دهد که برخلاف تمدن جديد که علم را مصدر اقتصاد و ارزش هاي مادي قرار داد،اسلام براي علم هويت قائل است و تاکيد مي کند که با يادگيري علم مي تواني به خدا نزديک شوي و در همين دين بحث ارشاد جاهل به عنوان يک واجب مطرح مي شود.حتي علوم تجربي و طبيعي حداقل از زمان امام صادق(ع) در متن حوزه هاي علميه بوده است و اين آميختگي موجب مي شد که علماء فيزيک و شيمي،همه جا قدرت خدا را مي ديد اما امروز دانشمندان غربي همه چيز را با نگاه مادي مي بينند.خب با اين اوصاف اگر ما بدون توجه به زير ساخت هاي سنتي خود،الگوهاي غربي را در حوزه بياوريم بلافاصله آثار و تبعات فرهنگي‌اش را مي بينيم.ما گاهي اوقات مي گوييم که طلبه هاي قديم چنين و چنان بودند و طلبه هاي فعلي را مذمت مي کنيم در حالي که ممکن است کاستي هاي موجود به خاطر دست کاري هاي ما در ساختار ها و بي توجهي به زيرساخت ها باشد.

× شما در مطالب خود تاکيد زيادي بازگشت به ريشه ها داشتيد.چرا؟

- براي اينکه بازگشت به ريشه ها زمينه را خيلي سريعتر آماده مي کند و در آنصورت حوزه با دانشگاههاي دنيا متفاوت مي شود.شخصا وقتي به حوزه رسيدم ديدم اينجا چيزي را مي شود به دست آورد که هيچ جاي دنيا نمي شد به دست آورد و هنوز هم معتقدم که همينطور است.شايد همه فرصت اين تجربه و يا صبر آن را ندارند،مي آيند چند روزي مي مانند و دلزده مي شوند؛حوزه جايي است که اگر آدم حقيقتش را درک کند مي بيند که اينجا چيزي مي تواند به انسان بدهد و انسان مي تواند به دست بياورد که هيچ جاي ديگر در دسترس نيست./انتهاي پيام/