رأفت و رحمت اسلامى در قرآن مجيد؛

اسلام آئين خشونت يا رأفت؟

با مطالعه‏اى اجمالى و تفكر در برخى آيات قرآن مجيد، به نمونه‏هاى فراوانى از رأفت و رحمت اسلامى در اين كتاب آسمانى دست مى‏يابيم، كه به عنوان اصل اساسى معرفى شده است.

کد خبر: ۵۷۱۷۲

سه‌شنبه - ۰۶ بهمن ۱۳۸۸ / January 26, 2010

نمونه هايي از رأفت و رحمت اسلامى كه در كتاب آسمانى آمده است:

1- نسبت رحمت و خشونت در قرآن‏

در قرآن مجيد يكصد و چهارده سوره وجود دارد، كه صد و سيزده سوره آن با «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم» كه پيام آور رأفت و رحمت و محبّت اسلامى است، شروع شده، و تنها يك سوره بدون «بِسْمِ‏اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم» است، كه آن هم دليل روشنى دارد:

سوره برائت اعلان جنگ و نبرد و بيزارى از دشمنان لجوج و عنود اسلام است كه اميدى به هدايت و اصلاح آنها نيست؛ و روشن است كه به هنگام جنگ با دشمن كينه‏توز، از رحمت و محبّت سخن گفته نمى‏شود.

به عبارت ديگر، نسبت خشونت و رحمت در قرآن مجيد بر اين اساس، نسبت يك بر صد و چهارده است؛ يعنى اصل بر رحمت و رأفت است و خشونت يك استثناء مى‏باشد!

البته جبران اين يک سوره شده و در سوره نمل دوبار بسم الله آمده است.

آيا دينى كه معجزه آن چنين كتابى است، آئين خشونت است؟!

2- بدى را با خوبى پاسخ دهيد!

خداوند متعال در آيه 60 سوره «الرَّحْمن» مى‏فرمايد: «هَلْ جَزَاءُ الْاحْسانِ الَّاالْاحْسانِ»؛ آيا جزاى نيكى جز نيكى است؟!

اين آيه شريفه، كه سرشار از محبت و رحمت و دوستى است، به عنوان يك شعار اسلامى ما مسلمانان مى‏باشد. اگر تعجب نكنيد با مطالعه ديگر آيات قرآن در مى‏يابيم كه خداوند متعال نه تنها پاسخ نيكى را رفتار نيك مى‏داند، بلكه به مسلمانان دستور مى‏دهد در مقابل بدي ها نيز به نيكى رفتار كنند، و پاسخ بدى را هم به نيكى بدهند!

اين مطلب در آيه شريفه 96 سوره مؤمنون آمده است؛ مى‏فرمايد: «ادْفَعْ بِالَّتى‏ هِىَ احْسَنُ السَّيِّئَةَ نَحْنُ اعْلَمُ بِما يَصِفُونَ»؛ بدى را به بهترين راه و روش دفع كن (و پاسخ بدى را به نيكى ده) ما به آنچه توصيف مى‏كنند، آگاهتريم.

اى پيامبر! فريب خوردگان را- هر چند به تو بدى كرده‏اند- با عطوفت و محبت به سوى اسلام باز گردان، تا تسليم تو شوند.

آيا دين و آئينى كه منطق آن خشونت و تندى است، به پيامبر خويش سفارش مى‏كند كه حتى پاسخ بدي هاى ديگران را با خوبى بدهد! يا چنين آئينى آئين محبّت و عاطفه و رحمت و صفا و عطوفت و مهربانى است!

3- رحمت اسلامى، فراتر از مسلمانان‏

آيه چهاردهم سوره جاثيه مى‏فرمايد: «قُلْ لِلَّذينَ آمَنُوا يِغْفِرُوا لِلَّذينَ لايَرْجُونَ ايَّامَ اللَّهِ لِيَجْزِىَ قَوْماً بِما كانُوا يَكْسِبُونَ»؛ (اى پيامبر ما!) به مؤمنان بگو: كسانى را كه اميد به روز رستاخيز ندارند، مورد عفو قرار دهند تا خداوند هر قومى را به اعمالى كه انجام مى‏دهند جزا دهد.

طبق اين آيه شريفه، رحمت و عطوفت اسلامى اختصاص به مسلمانان و مؤمنان ندارد؛ بلكه خداوند به مسلمانان دستور مى‏دهد كه با غيرمسلمان هم مهربان باشند.

آيا چنين آئينى آئين خشونت است!؟

در داستان عذاب قوم لوط مى‏خوانيم كه فرشتگان مأمور عذاب، به صورت انسان هايى ناشناس به سراغ حضرت ابراهيم عليه السلام رفتند. آنها مأمور بودند شهر قوم لوط را نابود كنند، بلكه كل شهر را به آسمان ببرند و آن را واژگون نمايند! حضرت ابراهيم مشغول تهيه غذا براى ميهمانانش شد.

غذا آماده و سفره گسترده شد، اما هيچ يك از ميهمانان دست به سمت‏ غذا دراز نكردند! اين مطلب در آن عصر و زمان، پيام خوشى نداشت؛ زيرا هنگامى كه ميهمان ناشناس دست به غذا نمى‏زد، صاحبخانه از شر او در امان نبود؛ اما اگر غذا مى‏خورد و با صاحبخانه هم نمك مى‏گرديد، آرامش بيشترى اهل خانه را فرا مى‏گرفت؛ بدين جهت، حضرت ابراهيم از اين كار ميهمانانش ناراحت شد و احساس خطر كرد، و علت اين كار را پرسيد. آنان در پاسخ گفتند: ناراحت نباش، ما مأموران پروردگارت هستيم، و براى انجام دو مأموريت خدمت شما رسيده‏ايم:

نخست اين كه، به شما بشارت دهيم در اين سن پيرى و كهولت، خداوند فرزندى به نام اسحاق به شما عنايت خواهد كرد، و از نسل او پيامبرانى زاده خواهند شد. ابراهيم و همسرش از اين خبر مسرت‏آميز و غير منتظره غرق در شادى و شور و شعف شدند.

ديگر اين كه، ما مأموريت داريم قوم لوط، كه مردمى آلوده و گناهكار هستند، را نابود كنيم. اين خبر- بر عكس خبر نخست- حضرت ابراهيم را غرق در ماتم و اندوه كرد. بدين جهت با مأموران پروردگار، جهت تأخير يا تخفيف عذاب قوم لوط شروع به مذاكره و چانه زنى كرد، و با آنها در اين رابطه به مجادله پرداخت!

پاسخ فرشتگان درباره اين درخواست چنين بود: «يا ابْراهيمُ اعْرِضْ عَنْ هَذَا انَّهُ قَدْجاءَ امْرُرَبِّكَ وَ انَّهُمْ آتيهِمْ عَذَابٌ غَيْرُ مَرْدُودٍ»؛ «هود،76» اى ابراهيم! از اين (درخواست) صرف نظر كن، كه فرمان پروردگارت فرا رسيده و به طور قطع عذاب الهى به سراغ آنها مى‏آيد و برگشت ندارد.

با اين كه قوم لوط آلوده‏ترين و كثيف‏ترين و ناپاك‏ترين اقوام و ملل پيشينيان بودند، اما عطوفت و رأفت حضرت ابراهيم شامل حال آنها گشت، و آن حضرت حاضر شد براى اين مطلب از آبروى خويش نزد پرودگار مايه بگذارد، و براى آنها در تأخير يا تخفيف عذابشان شفاعت كند.

حقيقتاً سعه صدر حضرت ابراهيم بسيار زياد و مثال زدنى است، و قرآن و اسلام ما ترويج كننده چنين رحمت و محبتى است.

آيا برچسب خشونت به چنين آئين سراسر رحمت و مهربانى و عطوفت، مى‏چسبد؟ هرگز!

4- مهربانى پيامبر، عامل جذب مسلمانان‏

يكى از معجزات پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله و سلم «تأليف قلوب» است. در آيه 159 سوره آل عمران مى‏خوانيم: «فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظّاً غَليظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ»؛ به (بركت) رحمت الهى، در برابر آنان (مردم) نرم و مهربان شدى؛ و اگر خشن و سنگدل بودى، از اطراف تو پراكنده مى‏شدند.

طبق اين آيه شريفه، عطوفت و مهربانى پيامبر رحمت، موجب جذب و جلب مردم به سمت آن حضرت شد، كه آن هم از رحمت الهى سرچشمه گرفته بود. بدين جهت، در آيه 63 سوره انفال مى‏خوانيم: «لَوْ انْفَقْتَ ما فِى الْارْضِ جَميعاً ما الَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ الَّفَ بَيْنَهُمْ انَّهُ عَزيزٌ حَكيمٌ»؛ (اى پيامبر ما!) اگر تمام آنچه روى زمين است صرف مى‏كردى كه ميان دل هاى آنان الفت دهى موفق نمى‏شدى؛ ولى خداوند در ميان آنها الفت ايجاد كرد. او توانا و حكيم است.

ايجاد يك امت مسلمان پرقدرت از آن مردم عقب افتاده، و تبديل دل هاى پراكنده و پر از كينه آنها، به قلب هايى متّحد و مهربان، يك معجره الهى بود.

بنابراين، اگر يكى از معجزات مهم پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و سلم را تأليف قلوب و جمع بين جمعيتى خشن و پر كينه، و ايجاد محبت و صفا و صميميّت بين آنها بدانيم، سخن به گزافه نگفته‏ايم.

آيا آئينى كه معجزه آن تأليف قلوب و مهربانى و رحمت و عطوفت است، آئين خشونت است!

5- صلح و آشتى برنامه اصلى اسلام‏

خداوند مهربان در آيه شريفه 208 سوره بقره مى‏فرمايد: «يا ايُّهَاالَّذين آمَنُوا ادْخُلُوا فِى السِّلْمِ كافَّةً وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ انَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبينٌ»؛ اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! همگى در صلح و آشتى در آييد و از گام هاى شيطان پيروى نكنيد كه او دشمن آشكار شماست.

طبق اين آيه شريفه، صلح و آشتى برنامه اصلى اسلام است. و جالب اين كه قرآن مجيد كسانى كه از صلح و آشتى دورى مى‏كنند و آتش افروزى مى‏نمايند، و طالب درگيرى و جنگ مى‏باشند، پيرو شيطان معرفى مى‏كند! يعنى صلح و آشتى كارى الهى و رحمانى، و جنگ و آتش افروزى و خشونت، كارى شيطانى و اهريمنى است.

6- مودت و رحمت از نشانه‏هاى پروردگار

آياتى از قرآن مجيد بيان كننده نشانه‏هاى عظمت پروردگار است- كه در حقيقت موضوع برهان نظم در مسأله خداشناسى است- در آيه شريفه 21 سوره روم مى‏خوانيم: «وَ مِنْ آياتِه‏ انْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ انْفُسِكُمْ ازْواجاً لِتَسْكُنُوا الَيْها وَ جَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً انَّ فى ذلِكَ لَآياتٌ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّروُنَ»؛ از نشانه‏هاى او اين كه همسرانى از جنس خودتان براى شما آفريد تا در كنار آنان آرامش يابيد و در ميانتان مودّت و رحمت قرا داد؛ در اين، نشانه‏هايى است براى گروهى كه تفكر مى‏كنند.

ممكن است منظور از «بينكم» ارتباط بين زن و شوهر باشد؛ يعنى، خداوند بين زن و شوهر مودت و رحمت قرار داد؛ ولى به احتمال قوى‏تر منظور ارتباط بين تمام انسان هاست. طبق اين احتمال، يكى از نشانه‏هاى خداوند اين است كه بين تمام انسان ها محبت و مودّت و رحمت ايجاد كرده است.

آرى، تأليف قلوب از آيات الهى است، به گونه‏اى كه اگر اين محبت اجتماعى وجود نداشت، زندگى دستجمعى امكان‏پذير نبود.(1)

1- آيين رحمت.