به مناسبت قيام مردم تبريز در 29 بهمن 56؛

اربعين سرنوشت ‌‌ساز

وقتى حتى اعزام كاميون‏هاى پر از نيروهاى پليس و مأموران ضد شورش هم نتوانست قيام 29 بهمن تبريز گسترده را مهار كند، يحيى ليقوانى، رئيس ساواك تبريز كه متوجه عادى نبودن اوضاع شهر شده بود، بى‏درنگ، براى كسب تكليف با تهران تماس گرفت.

کد خبر: ۵۹۷۸۰

پنجشنبه - ۲۹ بهمن ۱۳۸۸ / February 18, 2010

سيد شايان محمدي- گروه اندیشه؛ دو قيام مهم مردم تبريز در كمتر از يك قرن، يكى در دوره استبداد صغير و شكست محمدعلى‏شاه و ديگرى قيام 29 بهمن سال 1356 بر ضد محمدرضا شاه پهلوى، تأثير فراوانى در روند تاريخ معاصر ايران و پيروزى انقلاب اسلامى بر جاى گذاشت.

در اين ميان، قيام 29 بهمن، تأثير شگرفى داشت؛ چه آنكه اين قيام، نخستين حلقه زنجيره‏اى بود كه قيام خونين 19 دى مردم قم را به قيام‏هاى پى در پى ايرانيان بر ضد دستگاه پهلوى پيوند مى‏داد.

تجلى قيام در سينه تجلاّ

جرقه سلسله قيام‏هاى مردمى سال 1356، از قيام مردم قم در 19 دى زده شد. پس از آن، اربعين‏هاى شهيدان انقلاب پشت سر هم تاريخ‏ساز مى‏شد. در روز 29 بهمن كه با چهلم فاجعه قم در نوزده دى هم‏زمان بود، در بسيارى از شهرهاى كشور، مجالس ختم و سوگوارى براى يادبود شهيدان آن فاجعه برگزار شد. در شهر تبريز نيز قرار بود ساعت ده صبح مردم در مسجد ميرزا آقا يوسف مجتهد گرد آيند.

دعوت براى اين تجمع، از سوى آيت الله قاضى و ده تن ديگر از علماى تبريز صورت گرفته بود. در آن روز، سرگرد حق شناس، رئيس كلانترى بازار با حضور در محل، به مردم اعلام كرد متفرق شوند. در اين ميان، او با منع كردن خادم مسجد از باز كردن در مسجد براى حضور مردم، الفاظ زشتى درباره آن مكان مقدس بر زبان آورد.

در اين شرايط، جوانى از جوانان غيرتمند تبريز به نام محمد تجلا كه از پاره كردن اعلاميه و سخنان توهين‏آميز اين مأمور به هيجان آمده بود، تكه آجرى را از زين برداشت و به سوى او پرتاب مى‏كرد. پس از آن، حق‏شناس با اسلحه كمرى خود، محمد را به شهادت رساند. شهادتى كه آغازگر قيامى شد كه در نهضت انقلاب اسلامى، از آن با عنوان «حماسه 29 بهمن مردم تبريز» ياد مى‏شود.

نابودى مراكز دولتى و مظاهر فساد

با آغاز قيام 29 بهمن تبريز، جوانان پرشور و انقلابى به سينماها و شراب فروشى‏ها حمله مى‏كنند و همه مراكز فساد و فحشا را به آتش مى‏كشند. بزرگ‏ترين تخريب در پاساژ پهلوى اتفاق افتاد كه از مراكز فساد و فحشا بود و در آن، شراب‏فروشى‏ها، قمارخانه‏ها و رستوران‏هاى اين محل به آتش كشيده شدند. همچنين مردم كه از اقامت‏گاه عده‏اى از مزدوران امريكايى در خيابان دانش‏سرا اطلاع داشتند و مى‏دانستند محل سكونت آنها، مركز فساد و خوش‏گذرانى است، به اين مركز هجوم بردند و با اين اقدام انقلابى، كينه و نفرت خويش را از نمايندگان امپرياليسم امريكايى در ايران نشان دادند.

تبريز؛ شهر جنگ‏زده

خبر خيلى زود به گوش شاه رسيد. محمدرضا پهلوى دستور داد شديدترين حفاظت‏ها از پمپ‏بنزين‏ها، مخازن نفت، كارخانه‏ها و اداره‏هاى دولتى صورت گيرد و هرگونه مقاومتى سركوب شود. تظاهرات مردم از ساعت ده صبح روز بيست و نهم شروع شده بود. شهر حدود ساعت شش بعدازظهر روى آرامش را به خود ديد. با فروكش كردن التهاب، نيروهاى رژيم به وسيله جرثقيل‏هاى ارتش، خودروهاى سوخته را از خيابان جمع‏آورى كردند. از ساعت هفت شب و با اعلام حكومت نظامى، تبريز به شهرى جنگ‏زده تبديل شد كه خيابان‏هاى آن از خون جوانان، بازاريان دانشجويان و مردان و زنان رنگين شده بود. نخستين واكنش رژيم پهلوى پس از قيام 29 بهمن و برقرارى حكومت نظامى، دستگيرى افراد مظنون بود. با آغاز موج دستگيرى‏ها، تنها پس از 48 ساعت از پايان روز بيست و نهم بهمن، 621 دانشجو دستگير و روانه زندان شدند.

نويد پيروزى در پيام امام

امام خمينى كه در نجف اشرف و در تبعيد بود، در هشتم اسفند 1356، در پيامى به مردم تبريز، به آنان نويد پيروزى نهايى داد. بخشى از متن پيام بدين شرح است: «سلام بر اهالى شجاع و متدين آذربايجان عزيز! درود بر مردان برومند و جوانان غيرتمند تبريز! درود بر مردانى كه در مقابل دودمان بسيار خطرناك پهلوى قيام كردند و با فرياد مرگ بر شاه، خط بطلان بر گزافه‏گويى‏هاى او كشيدند! زنده باشند مردم مجاهد عزيز تبريز كه با نهضت عظيم خود، مشت محكم بر دهان ياوه گويانى زدند كه با بوق‏هاى تبليغاتى، انقلاب خونين استعمار را كه ملت شريف ايران با آن صد در صد مخالف است، انقلاب سفيد شاه و ملت مى‏نامند و اين نوكر اجانب و خودباخته مستعمرين را نجات دهنده ملت مى‏شمارند. مردكى حافظ آزادى ملت است كه در سرتاسر كشور، احدى را حق يك كلمه حق‏گويى و انتقاد نمى‏دهد و پليس ننگينش بر سر اين ملت مظلوم، سايه افكنده. شاهى عدالت‏گستر است كه در هر چند گاهى با قتل عام، ملتى را به عزا مى‏نشاند. من نمى‏دانم با چه زبانى به اهالى محترم تبريز و به مادران داغديده و پدران مصيبت كشيده تسليت بگويم. با چه بيانى اين قتل عام‏هاى پى در پى را محكوم كنم. خاطره بسيار اسف‏انگيز قم هنوز ما را در رنج داشت كه فاجعه بسيار ناگوار تبريز پيش آمد. من به شما اهالى معظم آذربايجان نويد مى‏دهم؛ نويد پيروزى نهايى.»

نتايج مهم قيام

از جمله نتايج مهم قيام خونين 29 بهمن مردم تبريز به اين موارد مى‏توان اشاره كرد:

1- رويارويى مردم با اساس سلطنت و رژيم، به گونه‏اى كه پس از قيام مردم قم و تبريز، شعار «مرگ بر شاه» در سراسر ايران طنين‏انداز شد.

2- افزايش محبوبيت حضرت امام خمينى رحمه‏الله در ميان انقلابيان.

3- افشاى پوچ بودن سياست حداكثر آزادى شاه و حقوق بشر كارتر، رئيس جمهور وقت امريكا.

4- تداوم انقلاب در سايه برگزارى مراسم چهلم قيام مردم تبريز در دست كم 55 شهر بزرگ و كوچك كه در ميان آنها يزد مشهورتر از همه است.

5- قيام تاريخى تبريز ثابت كرد آن چيزى كه تبريزى آذرى زبان را با عرب اهوازى و كرد و فارس هم‏صدا و متحد ساخته اسلام است، نه شخص شاه كه مدعى بود مظهر وحدت ملى است./انتهاي پيام/