گفتار معصومين(ع)

كار و بى‏كارى‏

بحث «كاركردن» و نتيجه آن و هم‏چنين «بيكارى» و اثراتش بسيار مهم است؛ چرا كه «كار» جلوى بسيارى از مفاسد اجتماعى را مى‏گيرد كه يكى از مهمترين عوامل اين فساد بيكارى است.

کد خبر: ۶۴۲۰۵

پنجشنبه - ۱۹ فروردين ۱۳۸۹ / April 08, 2010

حضرت على عليه السلام مى‏فرمايد: «اگر كاركردن مايه رنج و زحمت است، هميشه بيكار بودن نيز موجب فساد و تباهى است.»(بحارالانوار، ج 74)

در روايات آمده كه بهترين زمان فعاليت شيطان بعد از نماز مغرب و عشا است و ساعات اول شب به عنوان ساعات غفلت شمرده مى‏شود كه فريضه نماز غفيله نيز به اين منظور است، چون اين ساعات پايان كار و ساعت بيكارى است.

حديث مذكور كار را يك عامل در مقابل فساد و بيكارى را همراه با فساد ذكر مى‏كند. ولى گذشته از اين، كار در جاى خودش اهميت زيادى دارد. علماى بزرگ همه فعال بودند و سفر و حضر براى آنها فرق نمى‏كرد.

در روايات اسلامى، به مسئله تلاش و كوشش براى كسب روزى اهميت فوق‏العاده‏اى داده شده و از سستى و تنبلى نهى شده است.

امام صادق عليه السلام مى‏فرمايد: «لا تَكسَلوا فى طَلَبِ مَعايِشِكُم، فانّ آباءَنا كانوا يَركُضُونَ فيها و يَطلُبُونَها؛ در تحصيل روزى تنبلى نكنيد؛ زيرا پدران ما در اين راه مى‏دويدند و آن را طلب مى‏كردند.» «من لايحضره الفقيه، ج3»

و در جايى ديگر مى‏فرمايد: «الكادُّ على‏ عِيالِهِ كالمُجَاهِدِ فى سَبيلِ اللَّهِ؛ كسى كه براى روزى خانواده خود، تلاش مى‏كند، مانند مجاهد در راه خداست.» «وسائل الشيعه، ج12»

حتى دستور داده شده است كه مسلمانان صبح هر چه زودتر از خانه خارج شوند و به دنبال تأمين معاش براى زندگى بروند. «همان»

از جمله كسانى كه دعايشان هرگز به استجابت نمى‏رسد، كسانى هستند كه تنى سالم دارند و گوشه خانه نشسته و تنها براى گشايش روزى دعا مى‏كنند.

امام صادق عليه السلام مى‏فرمايد: خداوند به داوود عليه السلام وحى فرمود: اگر از بيت‏المال نمى‏خوردى و با دستت كار مى‏كردى، البته نيكو بنده‏اى بودى، حضرت فرمود: پس داوود عليه السلام چهل بامداد گريست، آنگاه خداوند به آهن وحى كرد: براى بنده‏ام داود نرم شو. پس خداوند متعال، آهن را در دست داوود نرم گردانيد. از آن پس داوود، روزى يك زره مى‏بافت و آن را به هزار درهم مى‏فروخت. پس (در يك سال) سيصد و شصت زره بافت و آن را به سيصد و شصت هزار درهم فروخت و بدين ترتيب از بيت‏المال بى‏نياز شد. «تهذيب الاحكام، ج 6»

امام باقر عليه السلام مى‏فرمايد: «انّى لَأُبْغِضُ الرجُلَ أن يَكونَ كَسْلاناً عن أمرِ دُنياهُ، وَ مَن كَسِلَ عَن أمرِ دُنياهُ فهُو عن أَمرِ آخِرَتِهِ أَكسَلُ؛ من از مردى كه در كار دنيايش تنبل باشد متنفر هستم، كسى كه در كار دنيا سهل‏انگار و تنبل باشد، در كار آخرتش نيز چنين است.» «وسائل الشيعه، ج 12»

و موسى بن جعفر عليه السلام مى‏فرمايد: «انَّ اللَّهَ تعالى لَيُبْغِضُ العَبدَ النَّوّامَ، انَّ اللَّهَ تعالى لَيُبْغِضُ العَبدَ الفارِغَ؛ خداوند بنده پر خواب و انسان بى‏كار را دشمن مى‏دارد.» «الفقيه، ج 3»

به اين نكته بايد توجه داشت كه آنچه اهميت دارد كيفيت كار است نه كميت آن؛ و اين حقيقت به خوبى از آيات قرآن به دست مى‏آيد كه اسلام در هيچ موردى روى «زياد بودن عمل» تكيه نكرده است، بلكه همه جا به «كيفيت عمل» اهميّت داده است. همچنين عامل اصلى سعادت انسان سعى و تلاش است و تنها با اظهار ايمان و سخن به دست نمى‏آيد: «كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ»؛ پاداش هر انسانى در گرو اعمال خودش است.» «مدّثر، آيه 38»

«وَأَنْ لَّيْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى‏»؛ و اينكه براى انسان بهره‏اى جز سعى و كوشش او نيست». «نجم، آيه 39»

خداوند خطاب به پيامبرش مى‏فرمايد: «فَإِذَا فَرَغْتَ فَانصَبْ»؛ پس هنگامى كه از كار مهمّى فارغ مى‏شوى به كار ديگرى مشغول شو.»

هرگز بيكار نباش، تلاش و كوشش را كنار مگذار، پيوسته مشغول مجاهده باش و پايان كارى را آغاز كار ديگرى قرار بده. هدف آيه اين است كه پيامبر را به عنوان يك الگو و سرمشق از اشتغال به استراحت بعد از پايان يك امر مهم باز دارد، و تلاش مستمر و پيگير را در زندگى به او گوشزد كند، چون اصولًا بيكار بودن و فراغت كامل مايه خستگى، كم شدن نشاط، تنبلى و فرسودگى و در بسيارى از مواقع مايه فساد و تباهى و بروز انواع گناهان است. «تفسير نمونه، ج 27»

فرازهايى از كار در زندگى پيامبر صلى الله عليه و آله و امامان عليهم السلام

پيامبر صلى الله عليه و آله و همه امامان عليهم السلام به كار و كوشش براى تأمين معاش، علاقه مند بودند و به دنبال آن مى‏رفتند و آن را عبادت خدا مى‏دانستند. در اينجا به ذكر چند فراز از زندگى آنها مى‏پردازيم:

1. روزى شرايط مادى زندگى بر امام على عليه السلام به قدرى تنگ شد كه دچار گرسنگى شديد گرديد. از خانه بيرون آمد و به جستجوى كار پرداخت. در مدينه كار پيدا نكرد، تصميم گرفت به حوالى مدينه برود تا شايد در آنجا كار پيدا شود، به آنجا رفت، ناگاه ديد زنى خاك الك كرده و منتظر كارگرى است كه آب بياورد و آن را گل نمايد. حضرت على عليه السلام با او صحبت كرد و دريافت كه او در انتظار كارگر بوده است.

پس از قرارداد در مورد مزد كارگرى، على عليه السلام مشغول آب كشيدن از چاه و آماده كردن گل براى ساختمان شد و در پايان كار، مزد خود را كه مقدارى خرما بود از آن زن گرفت و به مدينه بازگشت. وقتى به محضر رسول خدا صلى الله عليه و آله رسيد، ماجرا را بيان نمود. پيامبر صلى الله عليه و آله و على عليه السلام با هم نشسته و از آن خرما خوردند و گرسنگى آن روزشان برطرف گرديد. «بحارالانوار، ج 41»

2. شخصى مى‏گويد: على عليه السلام را ديدم، مقدارى خرما خريدارى كرده و خود شخصاً آن را بر دوش گرفته و مى‏برد، به جلو رفتم و عرض كردم: اى اميرالمؤمنين اجازه بده من به جاى شما اين بار را حمل كنم فرمود: «ابُوالْعِيالِ احَقُّ بِحَمْلِهِ؛ سرپرست اهل و عيال، شايسته‏تر است كه خود بار زندگى را به سوى خانه‏اش حمل كند.» «مجموعه ورام، ج 1»

توجه به اين نكته در اينجا لازم است كه اميرمؤمنان على عليه السلام با كار و كوشش و كشاورزى و احداث چشمه‏ها و نخلستان ها، از ثروتمندترين افراد عصرش گرديد و هزار برده از مزد دسترنج خود خريد و آزاد كرد و همه باغ هاى احداثى خود را وقف مستمندان و تهيدستان نمود. «فروع كافى، ج 5»

3. انس بن مالك مى‏گويد: پس از آنكه رسول خدا صلى الله عليه و آله از جنگ تبوك بازگشت، سعد انصارى به استقبال آن حضرت شتافت و با پيامبر صلى الله عليه و آله دست داد و مصافحه كرد. پيامبر صلى الله عليه و آله به او فرمود: چه صدمه و آسيبى به دست تو رسيده كه دستت زبر و خشن شده است؟ سعد عرض كرد: اى رسول خدا با طناب و بيل كار مى‏كنم و درآمدى براى معاش زندگى خود و خانواده‏ام به دست مى‏آورم و به اين علت دستم خشن شده است. «فَقَبَّلَ يَدَهُ رسولُ اللَّهِ وَ قال: هذهِ يَدٌ لا تَمَسُّهَا النّارُ؛ پيامبر صلى الله عليه و آله دست سعد را بوسيد و فرمود: اين دستى است كه آتش دوزخ با آن تماس پيدا نمى‏كند.» «اسدالغابه، ج 2»./انتهاي پيام/