«عماد افروغ» در «چهل چراغ» مطرح کرد؛

بالاترین فعل زیبایی و خلق هنر را باید نزد امام حسین (ع) پیدا کرد

دکتر عماد افروغ؛ استاد جامعه شناسی و فعال فرهنگی که در زمینه سینما نیز مسئولیت هایی به عهده داشته است، میهمان شب گذشته برنامه تلویزیونی «چهل چراغ» شد.

کد خبر: ۶۴۵۷۹۵

يکشنبه - ۲۱ آبان ۱۳۹۶ / November 12, 2017

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو؛ این محقق و استاد دانشگاه در ابتدای کلام به معرفی کتاب منتشر شده‌ای از خود تحت عنوان «نگرش منظومه‌ای و دیالکتیکی به سینما»، گفت: «در مقدمه کتاب خود مقداری به هنر پرداختم و بحثم این است که اصولا انسان موجودی هنرورز و خیال پرداز است و این خیال و هنرورزی یک تفنن و سرگرمی نیست. یک نسبت ماهوی با ذات انسان دارد. ح. برخی هنر را همردیف زیبایی یاد می‌کنند و زیبایی را هم با تناسب مترادف می‌دانند. من تا اینجا مشکلی ندارم، اما به هنر و زیبایی و تناسب صرفا انسان انگارانه نگاه نمی‌کنم.» وی افزود: «من نگاه هستی شناسانه به هنر و به زیبایی و تناسب دارم. چرا که اگر عالم و هستی زیبا نباشد، انسان خلاق زیبایی به سهم خود نخواهد بود. البته زیبایی فقط مختص به انسان نیست. کتاب یکی از فیزیکدان‌ها را که می‌خواندم پسندیدم. کتاب «درباره خلاقیت» از آقای دیوید بوهم که می‌گوید همه رشته‌های علمی و اخلاق و کردار و هنر جزو فعالیت هنری هستند، چون به دنبال تناسب هستند و تناسب و زیبایی هم نسبت نزدیکی دارند. پس در ریاضیات و علوم مختلف هم می‌توان هنرورزی کرد. بحث من هم این است که هنر را وجودی ببینیم.»

عماد افروغ با اشاره به این که شهود و خلاقیت شامل مراتبی است، افزود: «گاهی مراتب شهود، حسی است و گاهی متعالیه است. هر چه که هنر بیشتر به منبع خلاقیت و شهود انسانی نزدیک‌تر شود و متصل‌تر باشد، شامل هنری اثربخش‌تر می‌شود؛ بنابراین همانطور که تمام فعالیت‌های انسان مراتبی دارد، فعالیت‌های هنری و خیالی انسان نیز مراتب دارد. هر چه اثری متعالی‌تر باشد، ماناتر است و در واقع جاودانگی بیشتری دارد.» این جامعه شناس و فعال فرهنگی در پاسخ به پرسش شهیدی فرد مبنی بر چگونگی حصول به وجه متعالی هنر، گفت: «این برمی گردد به تلاش مستقیم و مستقل هنرمند که منشاء خلاقیت و شهود خود را درک کند. هنرمند باید نسبت میان حس و ایمان و شهود و خیال و خلاقیت و هنر را بداند. هر کسی که حرفی در هنر دارد و منم منم می‌کند، دارد کار هنری می‌کند. اصلا هنر بدون منم منم معنا ندارد و این یک اثر هنری است، اگر قائل به این باشیم که نسبتی میان بشر و خلاقیت وجود دارد و خلاقیت را ارج بنهیم. بخشی از خلاقیت منشاء هستی شناسی دارد و بخشی دیگر به شخص و فهمش برمی گردد.»

میهمان برنامه «چهل چراغ» در ادامه به فطری بودن انسان تاکید کرد و گفت: «هنرمند هم می‌تواند در مرحله پایین خلق کند و حتی جا پای خدا بگذارد وقتی خدا می‌گوید: آدم، خلیفه خدا است. پس مشخص است که همه انسان‌ها بالقوه می‌توانند خلیفه خدا باشند. پس انسان می‌تواند خلق کند اگر چه یک منشاء خلاقیت و شهود وجود دارد و هنرمند باید آن منشاء را پیدا کند. آن منبع، رمز و راز است و به خدا ربط دارد و هنرمند یک چیز اضافه به آن می‌افزاید. همان گونه که همه انسان‌ها در مرتبه خلاقیت یکسان نیستند و مراتبی وجود دارد. یکی منبع عشق حقیقی را کشف می‌کند و یکی در همین عشق مجازی باقی می‌ماند. اگر چه او هم دارد اثری خلق می‌کند.»

عماد افروغ با اشاره به زیبایی صحرای کربلا در نزد انسان‌های خدایی، گفت: «حضرت زینب عنوان می‌کند که جز زیبایی نمی‌بینم. این جمله اشاره به قیام حسینی دارد و پس بالاترین فعل زیبایی و خلق هنر را باید نزد امام حسین (ع) پیدا کرد؛ بنابراین ضمن رمزآلود بودن هنر، اصلا آن را صرفا سرگرمی نمی‌دانم. برخی هم هنر را به مثابه صورتی می‌دانند که در خدمت جوهری است، اما حتی از این هم بالاتر است و هنر یک حقیقت وجودی است و، چون امر وجودی است نیاز به کشف و خلق دارد. جایی کشف باید کرد، چون به وجود کلانی تعلق دارد و جایی باید خلق کرد، چون هنرمند بخشی از همین وجود است.»

میهمان برنامه «چهل چراغ» ضمن تفکیک قائل شدن میان «منِ پنداری» و «منِ واقعی»، گفت: «منِ پنداری می‌شود منم منم منهای اتصال به منبع و خدا، اما سخنم درباره «منِ واقعی» است که در واقع به خدا وصل است و پشت این نفس عماره قرار گرفته است. پس هر منم منمی کار شیطانی نیست و این سخن اشتباه است. بگذارید آدم‌ها منم منم خود را داشته باشند. اگر منم منم نداشته باشند که خلاقیتی ندارند و مطیع و برده هستند! بیخود نیست برخی از فیلسوفان عاصی شدند، چون احساس می‌کردند یک نهادی آمده و هر نوع نبوغ و بلوغی را به اسم آموزه‌های اخلاقی محکوم می‌کند!»

عماد افروغ با تاکید بر متعالی بودن «هنر عاشورا» گفت: «عاشورا زیبا است چه به لحاظ جوهری و هستی شناختی و هم به لحاظ صورت. زاویه دید حضرت زینب (س) نسبت به عاشورا مترادف با زیبایی عالم است و بخشی نیز خارج از این زاویه است چرا که واقعیت و حقیقت عاشورا زیبا است و وجودی زیبا دارد.

در واقع کربلا با سرشت عالم گره خورده است. از هرکسی برنمی آید که این زیبایی عمیق را بفهمد. حضرت زینب، چون مراتب منِ خلاق و منِ خیال ورز متعالی را طی کرده است، زیبایی را خوب می‌فهمد و کشف می‌کند. ضمن این که خود حضرت زینب (س) بخشی از همین وجود متعالی است و می‌تواند این وجود زیبا را زیباتر ببیند.»

این کارشناس فرهنگی ضمن اشاره به این که از دوگانگی «عرفان و سیاست» بیزار است، عاشورا را قیام علیه ظلم حاکم دانست و گفت: «شرایط به گونه‌ای شد که انحراف در طرف مقابل ریشه دواند و دین به کج راهه رفت و امام حسین (ع) باید مقابله می‌کرد و آن هم هنرورزی است و هنری متعالی می‌باشد. تحلیل‌های سیاسی به ضرر امام نشان می‌داد، اما چه قشنگ یاران حسین خون دادند. یک تراژدی بی نظیر خلق شد تا همگان ببینند و این را ادیان دیگر مانند مسیحیت هم می‌فهمند.»