ابراهیم فیاض در «سختانه»:

غیر از جلال آل احمد و شریعتی روشنفکر نمی‌شناسم/ غرب در حال افول است

استاد دانشگاه تهران گفت: من نمی گویم روشنفکرم، اما غیر از یکی دو نفر، شریعتی و جلال آل احمد من روشنفکری نمی شناسم.

کد خبر: ۶۵۶۲۰۳

شنبه - ۰۹ دی ۱۳۹۶ / December 30, 2017

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو؛ میلاد دخانچی مجری این برنامه در ابتدا با سوال از فیاض با بیان اینکه او بیشتر از اینکه به نوشتن یک کتابِ آکادمیک شهرت داشته باشد به صحبتهای جنجالی در حوزۀ عمومی شهرت دارد، گفت: به نظر میرسد ترجیح شما حوزۀ عمومی است و نه فضای آکادمیک و فضای دانشگاهی، یک فرد دانشگاهی که حوزۀ عمومی و کلاً فضای ژورنالیستی برای او مهمتر از فضای آکادمیک است چه نوع دانشگاهی است؟
ابراهیم فیاض گفت: ببینید دانشگاه اصلاً برای چیست؟ دانشگاهی که فضای تخصصی باید برای جامعه باشد و جامعه خصوصاً در رشتههایی مانند من، ارتباطات، مردم¬شناسی، جامعه¬شناسی، در آن زمان مبنا مردمشناسی است اگر بحث اجتماعی یا ارتباطات ایجاد میکنم روی مردمشناسی بنایش میکنم نه بیشتر.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه او معتقد است مباحث باید به شعور عمومی برسد و بعد به دانشگاه برگردد، گفت: من خودم تقریباً بازخورد‌ها را خیلی کم و بیش دنبال می¬کنم، بعد وقتی یک بحث را شروع میکنم جامعه با آن درگیر می¬شود، شبکه¬¬های اجتماعی با آن درگیر می¬شوند، از این رو کار من سوال کردن است و معمولا در کلاس‌هایم کمتر پاسخ می‌دهم و بیشتر سوال می‌کنم.

مجری برنامه با سوال از مهمان برنامه گفت: منتقدین شما گفتند در حوزۀ عمومی شما مباحثی را که زیاد دربارۀ آن فکر نکردید، هنوز برای خودتان پخته نشده است را در ملاءعام طرح میکنید و این نه امکان نقد را به مخاطبش میدهد و نه امکانِ ورز دادن آن ایدهها را به خودتان!
فیاض نیز در واکنش به این سوال دخانچی گفت: چه کسی گفته؟ متفکران و مردم با ما درگیر می¬شوند، بحث میکنند زمانی که این بحثها مطرح میشود در فضای اجتماعی وقتی میروم دانشگاه با استاد‌ها و با دانشجویان بحث می¬کنیم، کارِ من در کلاس سوال ایجاد کردن است، به بچهها جواب نمی¬دهم، قالباً اینطوری هستم یا شبکۀ مفهومی بحث میکنم و سوال ایجاد می¬کنم، کارِ من غیر از این چیزی نیست، قرار نیست ما تئوریهای انتزاعی مطرح کنیم، اتفاقاً یکی از دلایلی که دانشگاهه ربطی به جوامع ندارند این است که تئوری¬ها، مثلاً در فنی این همه تئوری میخوانند میتوانند یک ماشین تولید کنند؟ یک موتور تولید کنند؟! خندهآور نیست؟!

میلاد دخانچی با بیان اینکه فیاض درباره همه موضوعات اظهارنظر می‌کند، گفت: تخصص شما احتمالاً مردم-شناسی یا ارتباطات است، شما درباره سینما صحبت می¬کنید، دربارۀ زن صحبت می¬کنید، دربارۀ امر جنسی صحبت می¬کنید، دربارۀ سیاست خارجی، اقتصاد صحبت میکنید موضوعی نیست که ابراهیم فیاض دربارۀ آن اظهارنظر نکند.
ابراهیم فیاض، استاد دانشگاه نیز در پاسخ به این سوال دخانچی گفت: وقتی ابراهیم رزاقی استاد دانشگاه تهران که تقریباً همه شاگرد او بودند، من دیدم در رادیو دربارۀ من صحبت میکند گفت: او اقتصاد نخوانده، ولی بحث-های اقتصادیِ مهمی می¬کند، خب من مطالعه میکنم کارِ روشنفکر، من نمیگویم روشنفکرم، روشنفکر در ایران به این معنا نداشتیم غیر از یکی دو نفر، شریعتی و جلال¬ آلاحمد من روشنفکری نمیشناسم بقیه مثلاً در حکومت بودند و چنین آدمهایی بودند یا مثلاً کارگزار بودند، آقای محمدعلی فروغی را روشنفکر نمیدانم یک فیلسوف بوده، یک معلم بوده یا مثلاً بقیه که تا الان فلسفه کار کردند، من روشنفکر کسانی را دیدم که چندین حوزه مطالعه کند، یعنی کارِ روشنفکر این است، با فضای جامعه درگیر شود.

مجری برنامه با بیان اینکه فیاض در همه حوزه‌ها وارد شده و اظهار نظر می‌کند، پرسید: تقریباً یک جریان فکری و فلسفی نبوده که آماج حملات شما قرار نگیرد، شما تنها به روشنفکری دینی و لیبرالیسم و سوسیالیستِ معاصر ما حمله نکردید، شما به عرفان، به فلسفه، به فقه اصولی به اخباری به همۀ جریانهایی که در تاریخ معاصر ما قابل رصد هستند حمله کردید، آیا جریانی است که شما به آن حمله نکرده باشید؟

ابراهیم فیاض نیز با تایید این مطلب گفت: کارِ من مطالعه است، فکر می¬کنم، هر چه میخوانم نسبتش را با جامعۀ خودم میسنجم. مگر سوسیالیست در جامعه ما نیست؟ حداقل یک دهه بعد از انقلاب جریان فکری جامعه ما توسط سیاست این‌ها قدرت شکل داده نشد؟ در دولت دورۀ جنگ و بعد لیبرالیسم و دورۀ بعدی ما دچار آن شدیم، همۀ این‌ها در آن وجود دارد، وظیفۀ من به عنوان دانشگاهی که چشم جامعه هستم من مغز جامعه نیستم، مغز جامعه سیاستمداران هستند، نظامیها هستند و اقتصادیها یعنی پولدار‌ها و سرمایه¬دارها، صاحبان سرمایه، این‌ها مغز جامعه هستند من چشمی هستم که باید به این‌ها بگویم چه خبر است.

وی با بیان اینکه در این انتقاد‌ها هیچ ایدولوژی ندارد، گفت: فرهنگی که پویا نباشد، مرده است و محورِ اساسی من زندگی ایرانی است و مردمشناسی کارش است که مردم را شما تعریف می¬کنید، گروهی از انسانها که در یک جغرافیای خاص با یک فرهنگ خاص زندگی میکنند یعنی کجاست که فرهنگ نباشد؟ هر جا زندگی وجود دارد فرهنگ هم وجود دارد و هر جا زندگی و فرهنگ باشد ما مردمشناسها هستیم، میخواهد در مدرن-ترین حتی پستمدرنترین باشند تا سنت تا عشایر تا طبیعت و حتی تا حیوانات.

مجری برنامه با بیان برخی از اظهارنظر‌های جنجالی فیاض درباره طلاق و همچین افول غرب گفت: شما در سخنرانی گفته‌اید ما غرب را درست نشناخته‌ایم پس چطور نتیجه گرفته‎اید که غرب در حال افول است؟
دکتر ابراهیم فیاض در پاسخ به دخانچی گفت: زمانی که از طرف خانم مرکل آمدند دانشگاه امام صادق، من در آن جلسه بودم ۵ ساعت طول کشید، گفتند اقتصاد سوسیالی ما دچار مشکل شده است یعنی از طرف خانم مرکل دو تا پرفسور آمدند، آیا شما از نظر اقتصاد اسلامی میتوانید اقتصاد سوسیال ما را نجات بدهید؟ به ما گفتند اگر بیایید اسفند ماه آینده دو بانک وارد میشوند پول و بودجۀ شما را خواهند داد، دانشگاه نرفت دنبال کند، چون این حرف‌های را که آن‌ها میگفتند را باور نداشت، ما هنوز باور نکردیم که غرب دارد افول میکند و جدی است.
میلاد دخانچی نیز در پاسخ به این سخنان فیاض گفت: من در گزاره شما تشکیک ایجاد نمی¬کنم، بحث من بحث روششناسی شماست، اینکه مسالۀ شما این است که ما غرب را درست نمی¬شناسیم، همان شخص و همان استاد دانشگاه خیلی راحت میگوید غرب دارد افول میکند! بحث من این است که این نوع نگاه به شناختِ بهتر ما نسبت به غرب هیچ کمکی نمیکند.
مهمان برنامه نیز با بیان اینکه اگر میگویم غرب واقعی را بشناسیم یعنی غربِ در حال افول را بشناسیم، گفت: این سخن من پیرامون افول غرب را حتی روشنفکران غربی گفته‌اند. اشپرینگر هم گفته است! الان هابرماس دارد می¬گوید، نوامچامسکی می¬گوید، همه دارد می¬¬گویند.

دخانچی با پرسش از فیاض گفت: شما گفتید در دوران آقای احمدینژاد ایران بازتولید و احیاء شد، منظور شما از این حرف چیست؟
فیاض نیز پاسخ داد: قبل از احمدینژاد مدام رفتند دنبال بحثهای جهانی شدند و گفتند دیگر استقلال بی-معناست، الان این دولت فعلی هم دارد این کار را می¬کند، ولی احمدینژاد آمد بحثهای هویت ملی را در چارچوب ملی مطرح کرد، الان ما داریم در فضای جهانی وارد میشویم و این فراربه جلو است، الان می¬¬خواهیم اقتصادمان جهانی شود، این‌ها رفتند این همه مذاکره کردند به کجا رسیدند؟ این‌ها فکر کردند اگر عاشق غرب شوند غرب هم عاشق اینهاست؟ بعد دیدند معشوقه برعکس متجاوز درآمد شد ترامپی که الان میگوید باید همه را بهم بزنیم. یک بحثهای اینگونه است، بحث استقلال همین¬هاست، یعنی الان چینیها خیلی ملیگرا از ما هستند، فیلمهای چینی را نگاه کنید، الان ۱۶۰ هزار نفر از بچههای ما دارند از کشور خارج میشوند.
این استاد دانشگاه افزود: من با خیلی از تصمیمات احمدی‌نژاد موافق نبودم و آن زمان هم نقد کردم، اولین سالگرد دولت احمدینژاد به دومین سال نرسید بنده در مرکز مطالعات استراتژیک آیندۀاحمدینژاد را پیشبینی کردم.

این مردم شناس در پایان افزود: هیچ دولتی نبوده که من تا الان به آن کمک نکرده باشم، نقدش هم کردم، یعنی دورۀ اصلاحات، دورۀاصولگرایی، دورۀهاشمیرفسنجانی دولت خودش این کار را کردم، کشورم است باید کمک کنم، این دولت دولتِ جمهوری اسلامی است، دولتِ ایران است، باید این کار را کرد، اگر همه مانند من فکر کنند که خیلی خوب بود! کمک را میکنم و نقدهایم را هم می¬کنم، همه هم میدانند من این کار را می-کنم، کارم است و این وظیفۀ ماست دانشجویان باید یاد بگیرند نقد کنند به جای اینکه فحش بدهد باید کمک هم بکنند، مگر ما دانشگاه تهران هستیم نقد نمی¬کنیم؟ هر رئیسی تاکنون آمده دانشگاه تهران، چپ، راست، اصولگرا، اصلاح¬طلب، نقد کردیم، و البته برای دانشگاه تهران شب و روز داریم کار می¬کنیم، اقلاًدرس¬هایی که الان دارم در دانشگاه تهران میدهم در تاریخ خاورمیانه و ایران سابقه نداشته است، خیلی از درسهایی که در بحث مردمشناسی میدهم در دانشگاه تهران در دنیا هم نیست.

سختانه کاری از مرکز بسیج رسانه ملی با همکاری شبکه سه سیما است که پنج شنبه شب‌ها پس از خبرشبانگاهی از این شبکه پخش می‌شود. این برنامه تلویزیونی در قالب گفتگویِ سخت (hard talk) بوده و در آن شاهد گفتگو‌های صریح و چالشی با چهره‌های شاخص فرهنگ، سیاست و اقتصاد از اندیشه‌های گوناگون پیرامون مناقشات فکری و مسائل داغ افکار عمومیِ جامعه ایرانی هستیم.